อบรมหลักสูตร

การอบรม GMP หรือหลักเกณฑ์วิธีการที่ดีในการผลิต (Good Manufacturing Practice, GMP) รวมถึงการอบรมเรื่องฉลากอาหารและการยื่นเอกสารกับ อย. ช่วยให้ทีมตัดสินใจเรื่องสูตร ฉลาก และเอกสารได้ถูกตั้งแต่ต้น แทนที่จะรู้ตอนถูกตีกลับ บทความนี้อธิบายว่าแต่ละหลักสูตรเหมาะกับใคร เรียนแล้วได้อะไร และเนื้อหาอ้างอิงประกาศฉบับไหน หลักสูตรจัดโดยบริษัท ทีไอบีดี จำกัด เป็นการอบรมเพื่อความรู้ ไม่ใช่หลักสูตรที่ อย. รับรอง

อบรม GMP และอบรม อย. เหมาะกับใคร

กฎของ อย. ไม่ได้เป็นงานของฝ่ายขึ้นทะเบียนอย่างเดียว คนที่เลือกวัตถุดิบ เขียนฉลาก ทำโฆษณา หรือคุมไลน์ผลิต ล้วนตัดสินใจเรื่องที่มีผลทางกฎหมาย ถ้าแต่ละคนรู้กฎพื้นฐานของงานตัวเอง งานจะไหลเร็วขึ้นและแก้ย้อนหลังน้อยลง

กลุ่มที่มักได้ประโยชน์จากการอบรม อย. ได้แก่

• เจ้าของแบรนด์ธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (Small and Medium Enterprises, SME) ที่ยังไม่มีฝ่ายขึ้นทะเบียนของตัวเอง
• ทีมวิจัยและพัฒนาสูตร ที่ต้องเลือกวัตถุดิบให้ผ่านประกาศ
• ทีมประกันคุณภาพและทีมผลิต ที่ต้องทำตามข้อกำหนดของสถานที่ผลิต
• ทีมการตลาดและออกแบบ ที่เขียนข้อความบนฉลากและสื่อโฆษณา
• ทีมจัดซื้อและนำเข้า ที่ต้องขอเอกสารจากผู้ขายวัตถุดิบหรือผู้ผลิตต่างประเทศ
• พนักงานใหม่ที่ต้องเข้าใจภาพรวมก่อนเริ่มงาน

หลักสูตรที่เปิดให้เลือกมี 4 กลุ่ม คือ งานขึ้นทะเบียนเบื้องต้น การแสดงฉลากอาหาร การยื่นเอกสารกับ อย. และหลักสูตรในองค์กรที่ออกแบบตามโจทย์ ส่วนหัวข้อ GMP และระบบการวิเคราะห์อันตรายและจุดวิกฤตที่ต้องควบคุม (Hazard Analysis and Critical Control Point, HACCP) สอดแทรกได้ทั้งในหลักสูตรในองค์กรและหลักสูตรสำหรับทีมผลิต

หลักสูตร RA เบื้องต้น: อ่านกฎหมายหลักและประกาศให้เป็น

งานขึ้นทะเบียนและกำกับดูแลผลิตภัณฑ์ (Regulatory Affairs, RA) เริ่มจากคำถามเดียว คือสินค้านี้อยู่ใต้กฎหมายฉบับไหน เพราะแต่ละกฎหมายมีเส้นทางยื่น เอกสาร และข้อห้ามต่างกัน หลักสูตรนี้ปูพื้นจากกฎหมายหลักสามฉบับ (พระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 พระราชบัญญัติเครื่องสำอาง พ.ศ. 2558 และพระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2562)

หัวข้อที่สอนในหลักสูตรนี้ ได้แก่

1. แยกประเภทสินค้าจากส่วนประกอบ รูปแบบ และวัตถุประสงค์การใช้ รวมถึงจุดที่สินค้าเสี่ยงข้ามไปเป็นยา
2. โครงสร้างกฎหมาย ตั้งแต่พระราชบัญญัติ กฎกระทรวง ประกาศกระทรวงสาธารณสุข ไปจนถึงประกาศของ อย. และคำชี้แจง
3. วิธีอ่านประกาศหนึ่งฉบับ เช่น เลขฉบับ วันที่มีผลบังคับใช้ บัญชีแนบท้าย และบทเฉพาะกาล
4. วิธีตามฉบับแก้ไขและฉบับที่ถูกยกเลิก เช่น ประกาศเรื่องวิธีการผลิตอาหารฉบับที่ 420 ยกเลิกประกาศเดิมรวม 9 ฉบับ
5. การใช้เครื่องมือค้นประกาศ อย. และค้นสาร อย. บนเว็บนี้ เพื่อหาต้นฉบับด้วยตัวเอง

เป้าหมายของหลักสูตรคือให้ผู้เรียนตอบได้ว่าเรื่องที่กำลังทำ ต้องเปิดประกาศฉบับไหน และรู้ว่าเมื่อไรควรถามผู้เชี่ยวชาญ

อบรมฉลากอาหาร: ประกาศฉบับที่ 450 ฉลากโภชนาการ และ GDA

หลักสูตรอบรมฉลากอาหารยึดประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 450) พ.ศ. 2567 เรื่อง การแสดงฉลากอาหารในภาชนะบรรจุ เป็นแกนหลัก ประกาศนี้กำหนดว่าฉลากต้องเป็นภาษาไทย อาจมีภาษาต่างประเทศด้วยก็ได้ และต้องมีข้อความอย่างน้อยดังต่อไปนี้ เว้นแต่ อย. ยกเว้นให้ (ประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 450)

1. ชื่ออาหาร
2. เลขสารบบอาหาร
3. ชื่อและที่ตั้งของผู้ผลิต ผู้แบ่งบรรจุ หรือผู้นำเข้า พร้อมข้อความกำกับว่าเป็นใคร
4. ปริมาณสุทธิเป็นระบบเมตริก
5. ส่วนประกอบที่สำคัญเป็นร้อยละของน้ำหนักโดยประมาณ
6. ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร
7. ข้อมูลวัตถุเจือปนอาหาร
8. ข้อความแต่งกลิ่นหรือแต่งรส ถ้ามีการใช้
9. วันเดือนปีที่ควรบริโภคก่อนหรือหมดอายุ
10. คำเตือน ข้อแนะนำในการเก็บรักษา และวิธีปรุง ถ้ามี
11. ข้อความเพิ่มเติมตามบัญชีแนบท้าย และตามประกาศเฉพาะของอาหารประเภทนั้น

จุดที่ผู้เรียนมักพลาดและหลักสูตรฝึกให้ดูเป็นพิเศษ เช่น ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหารที่ต้องเขียนว่า “มี” เมื่อใช้เป็นส่วนประกอบ และ “อาจมี” เมื่อปนเปื้อนจากกระบวนการผลิต โดยประกาศระบุอาหารกลุ่มที่ต้องแจ้งไว้ 10 กลุ่ม เช่น ธัญพืชที่มีกลูเตน ไข่ นม ถั่วลิสง ถั่วเหลือง และสัตว์น้ำที่มีเปลือกแข็ง รวมถึงการแสดงวันที่ อาหารที่มีอายุการเก็บไม่เกิน 90 วันต้องแสดงวัน เดือน และปี

ส่วนที่สองของหลักสูตรคือฉลากโภชนาการตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 445) พ.ศ. 2566 และการแสดงค่าพลังงาน น้ำตาล ไขมัน และโซเดียมแบบค่าแนะนำการบริโภคต่อวัน (Guideline Daily Amounts, GDA) ซึ่งฉบับล่าสุดคือประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 466) พ.ศ. 2568 มีผลบังคับใช้ 12 ธันวาคม 2568 ผู้เรียนจะได้ฝึกดูว่าสินค้าของตัวเองอยู่ในกลุ่มที่ต้องแสดงหรือไม่ และอ่านกรอบข้อมูลโภชนาการให้เป็น

ประกาศเรื่องฉลากมีฉบับแก้ไขออกต่อเนื่อง ก่อนส่งฉลากพิมพ์จริง ควรเทียบกับฉบับล่าสุดอีกครั้ง หรือถ่ายรูปฉลากให้ RA Advisor ช่วยดูเบื้องต้น

อบรม GMP สำหรับทีมผลิต: กฎหมายกำหนดเรื่องการฝึกอบรมไว้อย่างไร

สำหรับโรงงานอาหาร การอบรม GMP ไม่ได้เป็นแค่เรื่องดี แต่เป็นส่วนหนึ่งของข้อกำหนด ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 420) พ.ศ. 2563 เรื่อง วิธีการผลิต เครื่องมือเครื่องใช้ในการผลิต และการเก็บรักษาอาหาร ระบุในหมวดสุขลักษณะส่วนบุคคลว่าผู้ปฏิบัติงานแต่ละระดับต้องผ่านการฝึกอบรมอย่างเหมาะสมและมีหลักฐานการฝึกอบรม (ประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 420)

เนื้อหาการอบรม GMP สำหรับทีมผลิตจึงเดินตามข้อกำหนดพื้นฐาน 5 หมวดของประกาศ ได้แก่

• สถานที่ตั้ง อาคารผลิต การทำความสะอาด และการบำรุงรักษา
• เครื่องมือ เครื่องจักร และอุปกรณ์การผลิต
• การควบคุมกระบวนการผลิต ตั้งแต่รับวัตถุดิบ ผสม บรรจุ จนถึงตามสอบย้อนกลับและเรียกคืนสินค้า
• การสุขาภิบาล
• สุขลักษณะส่วนบุคคล

ผู้เรียนจะได้ฝึกกรอกแบบบันทึกจริง เพราะประกาศกำหนดให้เก็บบันทึกและรายงานไว้อย่างน้อย 1 ปีหลังพ้นระยะเวลาวางจำหน่ายที่แสดงบนฉลาก และผู้ตรวจมักดูบันทึกย้อนหลังมากกว่าดูเอกสารขั้นตอนอย่างเดียว

ผู้ผลิตอาหาร 3 กลุ่ม ได้แก่ น้ำบริโภคในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท น้ำแร่ธรรมชาติ และน้ำแข็งที่ผ่านการกรอง ผลิตภัณฑ์นมพาสเจอร์ไรส์ชนิดเหลว และอาหารในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิทชนิดกรดต่ำและชนิดปรับกรด ต้องมีผู้ควบคุมการผลิตที่ผ่านหลักสูตรจาก อย. หรือหน่วยฝึกอบรมที่ขึ้นบัญชีไว้กับ อย. หลักสูตรของเราใช้แทนหลักสูตรนั้นไม่ได้

อบรม HACCP: พื้นฐานที่ทีมประกันคุณภาพควรรู้

ระบบการวิเคราะห์อันตรายและจุดวิกฤตที่ต้องควบคุม (Hazard Analysis and Critical Control Point, HACCP) เป็นระบบตามหลักการของคณะกรรมาธิการมาตรฐานอาหารระหว่างประเทศ (Codex Alimentarius Commission, Codex) ที่คู่ค้าและตลาดส่งออกจำนวนมากขอ หลักสูตรอบรม HACCP ช่วยให้ทีมเข้าใจตรรกะของระบบก่อนลงมือทำเอกสาร

หัวข้อหลักของการอบรม HACCP ได้แก่

1. ทำไมต้องมีพื้นฐานด้านสุขลักษณะที่แน่นก่อนทำ HACCP
2. การตั้งทีม การบรรยายผลิตภัณฑ์ และการทำผังกระบวนการผลิตที่ตรงกับหน้างาน
3. หลักการ 7 ข้อ ตั้งแต่วิเคราะห์อันตราย กำหนดจุดวิกฤต ค่าวิกฤต การเฝ้าติดตาม การแก้ไข การทวนสอบ จนถึงเอกสารและบันทึก
4. ตัวอย่างการวิเคราะห์อันตรายจากสินค้าของผู้เรียนเอง (สำหรับหลักสูตรในองค์กร)

หลักสูตรนี้เหมาะเป็นจุดเริ่มต้นสำหรับทีมที่กำลังจะทำระบบ ส่วนการรับรองระบบ HACCP ต้องผ่านการตรวจของหน่วยรับรอง ซึ่งเป็นงานอีกส่วนหนึ่งในบริการขอรับรองมาตรฐาน

อบรมการยื่นเอกสารกับ อย.: เตรียมอย่างไรให้ถูกตีกลับน้อยลง

ปัจจุบันคำขอหลายประเภทยื่นผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ของ อย. ในทางปฏิบัติ เอกสารที่ไม่ครบหรือไม่ตรงกันเป็นสาเหตุที่พบบ่อยของงานล่าช้า หลักสูตรนี้สอนวิธีเตรียมชุดเอกสารให้สอดคล้องกันตั้งแต่ต้น

ในทางปฏิบัติ มักพบปัญหาเหล่านี้

• ชื่อสินค้า สูตร และฉลากในแต่ละเอกสารไม่ตรงกัน
• เอกสารจากผู้ผลิตวัตถุดิบไม่ครบ หรือไม่ได้ระบุสิ่งที่เจ้าหน้าที่ต้องการ
• ผลวิเคราะห์ไม่ครบรายการ หรือมาจากตัวอย่างคนละรุ่นการผลิต
• ข้อความบนฉลากหรือชื่อสินค้ามีคำที่ไม่สอดคล้องกับประเภทสินค้า

ตัวอย่างที่ใช้สอนจากคู่มือของ อย. คือรายงานผลวิเคราะห์ของผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ต้องเป็นฉบับจริงที่มีอายุไม่เกิน 1 ปีนับจากวันที่ออกรายงานถึงวันที่ยื่นคำขอ ใช้รายงานจากหลายหน่วยงานได้แต่ต้องเป็นรุ่นการผลิตเดียวกัน และต้องมีรายละเอียดครบตามข้อกำหนดคุณภาพ (อย., คู่มือการขออนุญาตผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ฉบับปรับปรุง 2569)

ผู้เรียนจะได้ทำรายการตรวจเอกสารของตัวเอง และฝึกอ่านหนังสือแจ้งให้แก้ไขจากเจ้าหน้าที่ เพื่อแยกให้ออกว่าต้องแก้เอกสาร แก้ฉลาก หรือต้องกลับไปแก้สูตร

ระยะเวลาพิจารณาและค่าธรรมเนียมขึ้นกับประเภทคำขอและความครบถ้วนของเอกสาร หลักสูตรสอนวิธีเตรียม ไม่ได้รับประกันผลการพิจารณา อย. เป็นผู้พิจารณาทุกคำขอ

หลักสูตรในองค์กร: ปรับเนื้อหาตามสินค้าและบทบาท

หลักสูตรในองค์กรเหมาะกับบริษัทที่ต้องการให้ทั้งทีมเข้าใจตรงกัน โดยใช้สินค้า สูตร และฉลากของบริษัทเองเป็นตัวอย่าง ทำให้ผู้เรียนนำไปใช้กับงานได้ทันที

รูปแบบ จำนวนครั้ง และสถานที่จัด ตกลงกันตามความต้องการของแต่ละองค์กร ทีมจะเสนอโครงหลักสูตรและใบเสนอราคาหลังเข้าใจโจทย์

เรียนแล้วได้อะไร และสิ่งที่หลักสูตรไม่ได้ให้

สิ่งที่ผู้เรียนได้ คือความเข้าใจที่นำไปใช้กับงานจริง ได้แก่

• รู้ว่าสินค้าของตัวเองอยู่ใต้กฎหมายฉบับไหน และต้องเปิดประกาศใด
• อ่านประกาศและบัญชีแนบท้ายได้เอง และรู้วิธีตามฉบับแก้ไข
• ตรวจฉลากและเอกสารเบื้องต้นได้ก่อนส่งให้ผู้เชี่ยวชาญ
• รู้จักเครื่องมือฟรีบนเว็บนี้ ได้แก่ ค้นสาร อย. ค้นประกาศ อย. RA Advisor และเกมคำต้องห้ามสำหรับทบทวนความรู้

สิ่งที่ต้องบอกให้ชัด คือหลักสูตรของบริษัท ทีไอบีดี จำกัด เป็นการอบรมเพื่อความรู้ ไม่ใช่หลักสูตรที่ อย. รับรอง หลักฐานการเข้าอบรมใช้เป็นเอกสารภายในของบริษัทผู้เรียนได้ แต่ไม่มีผลทางกฎหมายแทนใบอนุญาต ใบรับรอง หรือคุณสมบัติที่กฎหมายกำหนด

ปรึกษาทีมเรื่องหลักสูตรอบรม

ถ้าคุณต้องการอบรม GMP อบรม HACCP อบรมฉลากอาหาร หรืออบรม อย. ให้ทีม บอกเราได้ว่าทีมของคุณทำงานกับสินค้าประเภทไหน มีผู้เรียนบทบาทอะไรบ้าง และอยากแก้ปัญหาเรื่องใดเป็นพิเศษ

ส่งรายละเอียดผ่านฟอร์มในหน้าปรึกษาทีม ทัก LINE @tibdglobal หรืออีเมล info@tibdgroup.com ทีมจะติดต่อกลับเพื่อทำความเข้าใจงาน แล้วเสนอขอบเขตหลักสูตรและใบเสนอราคา งานเริ่มเมื่อคุณตกลง

คำถามที่พบบ่อย

แหล่งอ้างอิง

1. สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. (2522). พระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522. เปิดเอกสาร ↗
2. สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. (2558). พระราชบัญญัติเครื่องสำอาง พ.ศ. 2558. เปิดเอกสาร ↗
3. สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. (2562). พระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2562. เปิดเอกสาร ↗
4. กระทรวงสาธารณสุข. (2563). ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 420) พ.ศ. 2563 ออกตามความในพระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 เรื่อง วิธีการผลิต เครื่องมือเครื่องใช้ในการผลิต และการเก็บรักษาอาหาร. สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. เปิดเอกสาร ↗
5. กระทรวงสาธารณสุข. (2567). ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 450) พ.ศ. 2567 เรื่อง การแสดงฉลากอาหารในภาชนะบรรจุ. สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. เปิดเอกสาร ↗
6. กระทรวงสาธารณสุข. (2566). ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 445) พ.ศ. 2566 เรื่อง ฉลากโภชนาการ. สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. เปิดเอกสาร ↗
7. กระทรวงสาธารณสุข. (2568). ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 466) พ.ศ. 2568 อาหารที่ต้องแสดงฉลากโภชนาการ และค่าพลังงาน น้ำตาล ไขมัน และโซเดียม แบบจีดีเอ (ฉบับที่ 3). สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. เปิดเอกสาร ↗
8. สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. (2569). คู่มือการขออนุญาตผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ฉบับปรับปรุง 2569). เปิดเอกสาร ↗