เจ้าของแบรนด์

วัตถุเจือปนอาหาร (INS) คืออะไร ใช้ได้แค่ไหน อ่านบนฉลากอย่างไร

อ่าน 11 นาที · อัปเดต 9 พ.ย. 2569

วัตถุเจือปนอาหารคืออะไร

วัตถุเจือปนอาหาร (Food Additive) คือวัตถุที่ปกติไม่ได้กินเป็นอาหารหรือเป็นส่วนประกอบหลักของอาหาร แต่ผู้ผลิตตั้งใจเติมลงไปเพื่อประโยชน์ทางเทคโนโลยีการผลิต เช่น ช่วยให้เนื้อสัมผัสคงที่ ช่วยไม่ให้ไขมันหืน ช่วยยืดอายุ หรือช่วยแต่งสี ตามนิยามในประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 281) พ.ศ. 2547 ซึ่งยังเป็นประกาศหลักของเรื่องนี้

นิยามนี้มีสองจุดที่เจ้าของแบรนด์มักพลาด จุดแรก วัตถุที่บรรจุแยกไว้ในซองแล้ววางร่วมกับอาหาร เช่น สารกันชื้นหรือสารดูดออกซิเจน ก็นับเป็นวัตถุเจือปนอาหารด้วย จุดที่สอง สารอาหารที่เติมเพื่อเพิ่มคุณค่าทางโภชนาการ เช่น โปรตีน วิตามิน และเกลือแร่ ไม่นับเป็นวัตถุเจือปนอาหาร แม้สารตัวเดียวกันอาจถูกใช้ได้ทั้งสองบทบาท ตัวอย่างที่เห็นชัดคือกรดแอสคอร์บิก ซึ่งใช้เป็นสารป้องกันการเกิดออกซิเดชันในอาหารได้ และเป็นวิตามินซีในผลิตภัณฑ์เสริมอาหารได้ ถ้าคุณกำลังทำสินค้าวิตามิน อ่านต่อได้ที่ ฉลากวิตามินซีและวิตามินรวม

ประกาศฉบับที่ 281 ไม่ใช้กับวัตถุแต่งกลิ่นรส (flavouring agents) ซึ่งมีประกาศเฉพาะแยกต่างหาก บทความนี้จึงไม่พูดซ้ำเรื่องกลิ่นรส ถ้าต้องการรายละเอียด อ่านที่ วัตถุแต่งกลิ่นรสตามประกาศฉบับที่ 223 ส่วนบทความนี้จะพาไล่ตั้งแต่ประกาศที่ใช้อยู่ตอนนี้ ความหมายของเลข INS วิธีอ่านบัญชีปริมาณสูงสุด การใช้หลายชนิดพร้อมกัน ไปจนถึงการแสดงวัตถุเจือปนอาหารบนฉลาก

ประกาศกระทรวงสาธารณสุข วัตถุเจือปนอาหาร: ฉบับไหนใช้อยู่ตอนนี้

กฎหมายวัตถุเจือปนอาหารของไทยไม่ได้อยู่ในประกาศฉบับเดียว แต่เป็นประกาศหลักหนึ่งฉบับที่ถูกแก้ไขต่อกันหลายรอบ การอ่านให้ถูกต้องจึงต้องรู้ว่าแต่ละฉบับแก้ส่วนไหน

• ฉบับที่ 281 พ.ศ. 2547 เป็นประกาศหลัก กำหนดนิยาม คุณภาพของวัตถุเจือปนอาหาร และหลักว่าการใช้ต้องเป็นไปตามชนิด ชนิดอาหาร และปริมาณที่กำหนด
• ฉบับที่ 381 พ.ศ. 2559 เขียนข้อ 6 ของฉบับที่ 281 ใหม่ ให้ใช้ตามบัญชีหมายเลข 1 และ 2 กำหนดกฎผลรวมสัดส่วนเมื่อใช้หลายชนิดในกลุ่มหน้าที่เดียวกัน และเพิ่มข้อ 6/1 เรื่องการขอใช้ที่แตกต่างจากบัญชี
• ฉบับที่ 418 พ.ศ. 2563 ยกเลิกบัญชีหมายเลข 1 และ 2 ของประกาศเลขที่ 389 แล้วใช้บัญชีแนบท้ายฉบับนี้แทน
• ฉบับที่ 444 พ.ศ. 2566 ยกเลิกบัญชีของฉบับที่ 418 และใช้บัญชีใหม่แทน
• ฉบับที่ 468 พ.ศ. 2568 ยกเลิกบัญชีของฉบับที่ 444 และใช้บัญชีหมายเลข 1 และ 2 ชุดใหม่ ซึ่งคำชี้แจงของ อย. ระบุว่าปรับตามมาตรฐานทั่วไปของโคเด็กซ์ (Codex GSFA 2024) มีผลตั้งแต่วันที่ 12 ธันวาคม 2568

สรุปง่าย ๆ คือ ตัวบทหลักยังเป็นฉบับที่ 281 ที่แก้โดยฉบับที่ 381 ส่วน “บัญชีรายชื่อสารและปริมาณสูงสุด” ที่ใช้อยู่ตอนนี้คือบัญชีแนบท้ายฉบับที่ 468 คำชี้แจงของ อย. ยังย้ำว่าข้อ 1 ถึงข้อ 4 ของฉบับที่ 381 ยังมีผลใช้บังคับต่อ ถ้าเห็นเอกสารที่อ้างบัญชีของฉบับที่ 418 หรือ 444 ให้ถือว่าเป็นค่าเก่าและต้องเทียบกับบัญชีฉบับที่ 468 ใหม่ทุกครั้ง

สำหรับสินค้าที่ได้รับอนุญาตก่อนวันที่ 12 ธันวาคม 2568 และใช้วัตถุเจือปนอาหารตามบัญชีฉบับที่ 444 คำชี้แจงของ อย. กำหนดให้ปรับให้ถูกต้องตามฉบับที่ 468 ภายในวันที่ 12 ธันวาคม 2570 สิทธิผ่อนผันนี้ใช้เฉพาะสินค้าที่ได้รับอนุญาตก่อนวันมีผลและใช้ตามบัญชีเดิมถูกต้องเท่านั้น สินค้าใหม่ต้องใช้ตามบัญชีฉบับที่ 468 ตั้งแต่ต้น

วัตถุเจือปนอาหาร INS คือ อะไร

INS ย่อมาจาก International Numbering System บัญชีแนบท้ายฉบับที่ 468 นิยามว่าเป็น “ชุดของตัวเลขหรือตัวอักษรภาษาอังกฤษใช้สำหรับระบุชนิดของวัตถุเจือปนอาหาร” พูดง่าย ๆ คือรหัสสากลที่ใช้เรียกสารแต่ละตัวให้ตรงกัน ไม่ว่าชื่อการค้าหรือชื่อภาษาท้องถิ่นจะต่างกันแค่ไหน

ในบัญชีหมายเลข 1 แต่ละรายการเรียงตามตัวอักษรภาษาอังกฤษ และมีหัวรายการบอกข้อมูลสี่อย่าง ได้แก่ ชื่อภาษาอังกฤษพร้อมชื่อไทย เลข INS ชื่ออื่นที่ใช้เรียก และหน้าที่ทางเทคโนโลยี ตัวอย่างจากบัญชีจริง

• ACESULFAME POTASSIUM (แอซีซัลเฟมโพแทสเซียม) เลข INS 950 ชื่ออื่น Acesulfame K หน้าที่ สารเพิ่มรสชาติและสารให้ความหวาน
• ASCORBIC ACID, L- (กรดแอล-แอสคอร์บิก) เลข INS 300 ชื่ออื่นรวมถึง Vitamin C หน้าที่ สารควบคุมความเป็นกรด สารป้องกันการเกิดออกซิเดชัน สารปรับปรุงคุณภาพแป้ง และสารช่วยจับอนุมูลโลหะ
• BENZOATES (กลุ่มเบนโซเอต) เป็นรายการแบบกลุ่ม รวมกรดเบนโซอิก (INS 210) โซเดียมเบนโซเอต (INS 211) โพแทสเซียมเบนโซเอต (INS 212) และแคลเซียมเบนโซเอต (INS 213) ทุกตัวมีหน้าที่เป็นสารกันเสีย

สังเกตว่าเลข INS บางตัวมีวงเล็บต่อท้าย เช่น เคอร์คูมิน INS 100(i) หรือแคโรทีนอยด์ INS 160a(i) วงเล็บนี้แยกรูปแบบย่อยของสารในตระกูลเดียวกัน เวลาเทียบเอกสารจากผู้ขายวัตถุดิบ ต้องดูให้ตรงทั้งเลขและวงเล็บ

เลข INS บอกแค่ว่า “สารนี้คือตัวไหน” แต่ไม่ได้บอกว่าใช้ได้กับอาหารของคุณหรือใช้ได้เท่าไร คำตอบสองข้อนั้นต้องดูจากตารางใต้หัวรายการ ซึ่งเป็นหัวข้อถัดไป ค้นชื่อสารหรือเลข INS เบื้องต้นได้ที่ เครื่องมือค้นสาร ซึ่งรวมบัญชีวัตถุเจือปนอาหารตามฉบับที่ 468 ไว้แล้ว

วัตถุเจือปนอาหารใช้ได้แค่ไหน: อ่านบัญชีหมายเลข 1 ทีละช่อง

ใต้หัวรายการของสารแต่ละตัว บัญชีหมายเลข 1 มีตารางห้าช่อง คำอธิบายท้ายบัญชีของฉบับที่ 468 ให้ความหมายไว้ดังนี้

• รหัสของหมวดอาหาร ชุดตัวเลขที่แทนหมวดอาหาร รายละเอียดอยู่ในบัญชีหมายเลข 2 ส่วนที่ 1 ซึ่งแบ่งอาหารเป็น 16 หมวดใหญ่ เช่น 01.0 ผลิตภัณฑ์นมและผลิตภัณฑ์ที่ใช้แทนนม
• ปริมาณสูงสุดที่อนุญาต หน่วยเป็นมิลลิกรัมของวัตถุเจือปนอาหารต่ออาหาร 1 กิโลกรัม (มก./กก.)
• ปริมาณที่เหมาะสม ใช้แทนตัวเลขในบางหมวด หมายถึงปริมาณต่ำที่สุดที่ให้ผลทางเทคโนโลยีตามต้องการภายใต้หลักเกณฑ์วิธีการที่ดีในการผลิต (GMP)
• เงื่อนไข ตัวเลขหรือรหัสที่ต้องไปเปิดดูในบัญชีหมายเลข 2 ส่วนที่ 2 เช่น เงื่อนไข 13 ของกลุ่มเบนโซเอต คือ “คำนวณเป็นกรดเบนโซอิก” รหัสที่ขึ้นต้นด้วย XS อ้างมาตรฐานรายสินค้าของโคเด็กซ์ และรหัส TH เป็นเงื่อนไขของไทย เช่น TH4 ยกเว้นผลิตภัณฑ์ตามประกาศว่าด้วยไอศกรีม
• ปีที่รับค่ากำหนด ปี พ.ศ. ที่ยอมรับข้อกำหนดนั้น

คำชี้แจงของ อย. อธิบายเรื่องหมวดใหญ่กับหมวดย่อยไว้ชัดเจน ถ้าบัญชีอนุญาตสารในหมวดใหญ่ สารนั้นใช้ในหมวดย่อยทั้งหมดได้ด้วย แต่ถ้าอนุญาตไว้ในหมวดย่อย ก็ใช้ได้เฉพาะหมวดย่อยนั้น ดังนั้นขั้นแรกของการตรวจสูตรคือจัดสินค้าของคุณให้ลงหมวดอาหารที่ถูกต้องก่อน แล้วจึงไล่ดูว่าสารที่ใช้มีบรรทัดของหมวดนั้นหรือหมวดแม่ของมันหรือไม่

เรื่อง “ปริมาณที่เหมาะสม” ต้องระวังเป็นพิเศษ คำชี้แจงของ อย. ระบุว่าไม่ได้แปลว่าเติมได้ไม่จำกัด ผู้ประกอบการต้องศึกษาในผลิตภัณฑ์ของตัวเองเพื่อหาปริมาณต่ำที่สุดที่ได้ผล เช่น ทดสอบหลายระดับว่าระดับไหนยืดอายุได้พอ และควรเก็บผลศึกษานั้นไว้เป็นหลักฐานคู่กับเอกสาร GMP

ตัวอย่างการอ่านจริงจากบัญชีฉบับที่ 468 แอซีซัลเฟมโพแทสเซียม (INS 950) ในหมวด 01.1.4 เครื่องดื่มที่มีนมเป็นส่วนประกอบหลัก (ปรุงแต่ง) มีปริมาณสูงสุด 350 มก./กก. เงื่อนไข 127, 188 และ TH1 ปีที่รับค่ากำหนด 2559 ตัวเลขนี้ใช้กับหมวดนี้เท่านั้น สินค้าหมวดอื่นต้องดูบรรทัดของหมวดนั้นเอง และต้องเปิดเงื่อนไขทุกตัวประกอบด้วย

ใช้หลายชนิดพร้อมกัน: กฎผลรวมสัดส่วนไม่เกินหนึ่ง

สูตรอาหารจริงมักใช้วัตถุเจือปนอาหารมากกว่าหนึ่งชนิดในหน้าที่เดียวกัน เช่น ใช้สารกันเสียสองตัวคู่กัน ข้อ 6 ของประกาศฉบับที่ 281 ที่แก้โดยฉบับที่ 381 กำหนดว่า ถ้าใช้วัตถุเจือปนอาหารที่มีปริมาณสูงสุดเป็นตัวเลขในกลุ่มหน้าที่เดียวกันตั้งแต่สองชนิดขึ้นไป ผลรวมของ “ปริมาณที่ใช้หารด้วยปริมาณสูงสุดของแต่ละชนิด” ต้องไม่เกินหนึ่ง

ตัวอย่างแบบตัวเลขสมมติ ถ้าสาร ก ใช้ไปครึ่งหนึ่งของเพดานของสาร ก (สัดส่วน 0.5) และสาร ข ใช้ไปครึ่งหนึ่งของเพดานของสาร ข (สัดส่วน 0.5) ผลรวมเท่ากับ 1 ยังอยู่ในเกณฑ์ แต่ถ้าสาร ข ใช้ถึงร้อยละ 60 ของเพดาน ผลรวมจะเป็น 1.1 ซึ่งเกินเกณฑ์ แม้แต่ละตัวจะต่ำกว่าเพดานของตัวเองก็ตาม

คำชี้แจงฉบับที่ 468 เพิ่มรายละเอียดสองเรื่อง เรื่องแรก กฎนี้ใช้เมื่อไม่มีเงื่อนไขเฉพาะในบัญชีหมายเลข 2 กำหนดไว้เป็นอย่างอื่น เรื่องที่สอง สำหรับสี ให้คิดผลรวมเฉพาะสีในกลุ่มเฉดเดียวกัน ได้แก่ เหลือง ส้ม แดง ฟ้า-น้ำเงิน เขียว น้ำตาล ดำ ม่วง และขาว เช่น ใช้สีเหลืองสองชนิดต้องคิดรวมกัน แต่สีเหลืองกับสีแดงไม่ต้องคิดรวม

อีกเรื่องที่ควรรู้คือวัตถุเจือปนอาหารที่ติดมากับวัตถุดิบ (carry over) เช่น แยมที่มีสารกันเสียแล้วนำไปเป็นไส้ขนม คำชี้แจงของ อย. แนบแนวทางพิจารณาเรื่องนี้ไว้ในบัญชีหมายเลข 5 และระบุว่าอาหารหมวด 13.1 (ผลิตภัณฑ์สำหรับทารกและเด็กเล็ก) และ 13.2 (อาหารเสริมสำหรับทารกและเด็กเล็ก) ไม่ยอมให้มีวัตถุเจือปนอาหารตกค้างมากับวัตถุดิบ ถ้าผลิตสินค้ากลุ่มนี้ ต้องตรวจวัตถุดิบทุกตัวด้วย

คำชี้แจงยังแนบวิธีคำนวณไว้ครบ ได้แก่ การคำนวณสัดส่วน การคำนวณตามเงื่อนไข และการคำนวณในสภาพพร้อมบริโภค สำหรับอาหารที่ต้องผสมหรือเจือจางก่อนกิน ถ้าสูตรของคุณซับซ้อน ใช้ เครื่องมือตรวจสูตร เป็นด่านแรก แล้วค่อยเทียบกับบัญชีฉบับเต็ม

วัตถุกันเสียในอาหาร: ตัวอย่างการอ่านค่าจากบัญชี

วัตถุกันเสียในอาหาร (preservative) เป็นกลุ่มที่คนค้นหามากที่สุด ในบัญชีของฉบับที่ 468 สารกันเสียหลายตัวถูกรวมเป็นรายการแบบกลุ่ม ตัวอย่าง

• กลุ่มเบนโซเอต INS 210 ถึง 213 หน้าที่สารกันเสีย ค่าที่กำหนดคิดเป็นกรดเบนโซอิก (เงื่อนไข 13) เช่น หมวด 02.3 ผลิตภัณฑ์อิมัลชันประเภทน้ำมันในน้ำ กำหนดไว้ 1000 มก./กก.
• กลุ่มซอร์เบต ได้แก่ กรดซอร์บิก (INS 200) โพแทสเซียมซอร์เบต (INS 202) และแคลเซียมซอร์เบต (INS 203) หน้าที่สารกันเสีย ค่าที่กำหนดคิดเป็นกรดซอร์บิก (เงื่อนไข 42)

สิ่งที่ตัวอย่างนี้บอกคือ ถ้าคุณใช้โซเดียมเบนโซเอต ต้องแปลงปริมาณที่ใช้ให้เป็น “กรดเบนโซอิก” ก่อนเทียบกับเพดาน ไม่ใช่เทียบน้ำหนักเกลือตรง ๆ และถ้าใช้ทั้งเบนโซเอตและซอร์เบตในสูตรเดียว ทั้งคู่อยู่กลุ่มหน้าที่สารกันเสีย จึงต้องคิดผลรวมสัดส่วนตามหัวข้อก่อนหน้าด้วย

บทความนี้ยกตัวเลขมาเพียงไม่กี่บรรทัดเพื่อให้เห็นวิธีอ่าน ค่าของหมวดอาหารอื่นอาจต่างกันมาก และบางหมวดไม่อนุญาตเลย วิธีที่ปลอดภัยที่สุดคือ

1. กำหนดรหัสหมวดอาหารของสินค้าตามบัญชีหมายเลข 2 ส่วนที่ 1
2. ค้นชื่อสารหรือเลข INS ในบัญชีหมายเลข 1 ของฉบับที่ 468
3. หาบรรทัดของหมวดนั้นหรือหมวดแม่ ถ้าไม่มีแปลว่ายังใช้ไม่ได้
4. เปิดเงื่อนไขทุกรหัสในบัญชีหมายเลข 2 ส่วนที่ 2
5. แปลงหน่วยตามเงื่อนไข แล้วคิดผลรวมสัดส่วนถ้าใช้หลายตัว

ข้อมูลบัญชีฉบับที่ 468 ทั้งหมดค้นได้ใน เครื่องมือค้นสาร และเปิดต้นฉบับได้จาก คลังประกาศ

วัตถุเจือปนอาหาร อย: ใช้นอกบัญชีต้องทำอย่างไร

บางครั้งสารที่อยากใช้ไม่มีบรรทัดของหมวดอาหารที่ต้องการ หรือต้องการใช้มากกว่าเพดาน ข้อ 6/1 ของประกาศฉบับที่ 281 ที่เพิ่มโดยฉบับที่ 381 และคำชี้แจงฉบับที่ 468 กำหนดว่า การใช้ที่แตกต่างจากบัญชีต้องได้รับความเห็นชอบจาก อย. หลังผ่านการประเมินความปลอดภัย โดยต้องครบสี่ข้อ

1. เป็นวัตถุเจือปนอาหารที่มีข้อกำหนดคุณภาพหรือมาตรฐานและค่าความปลอดภัยครบตาม Codex Advisory Specification for the Identity and Purity of Food Additives ฉบับล่าสุด หรือตามประกาศ อย. ว่าด้วยคุณภาพของวัตถุเจือปนอาหาร
2. ผ่านการประเมินการได้รับสัมผัสวัตถุเจือปนอาหาร
3. มีเอกสารวิชาการหรือผลวิจัยที่น่าเชื่อถือ สนับสนุนความจำเป็นทางเทคโนโลยีและประสิทธิภาพในผลิตภัณฑ์ที่ขอใช้
4. มีกฎหมายฉบับล่าสุดของประเทศที่มีระบบประเมินความปลอดภัยน่าเชื่อถือตั้งแต่ 2 ประเทศขึ้นไปยอมรับการใช้นั้น คำชี้แจงยกตัวอย่างสหภาพยุโรป ออสเตรเลีย-นิวซีแลนด์ สหรัฐอเมริกา และญี่ปุ่น

คำชี้แจงระบุว่าการยื่นเอกสารให้ทำตามคู่มือประชาชนเรื่องการขอประเมินความปลอดภัยวัตถุเจือปนอาหาร กรณีที่ยังไม่ได้กำหนดเงื่อนไขการใช้หรือขอเพิ่มเงื่อนไข ข้อนี้มีประโยชน์มากสำหรับสินค้านำเข้า เพราะสูตรที่ขายได้ในประเทศต้นทางอาจใช้สารหรือปริมาณที่ไทยยังไม่มีในบัญชี

อีกเรื่องที่ควรแยกให้ออก คือตัววัตถุเจือปนอาหารที่ขายเป็นสินค้าเอง เช่น ผงฟูหรือสีผสมอาหารแบบขายปลีก ประกาศฉบับที่ 281 จัดวัตถุเจือปนอาหารเป็นอาหารควบคุมเฉพาะ และต้องมีคุณภาพตาม Codex หรือตามประกาศ อย. ส่วนฉลากของสินค้ากลุ่มนี้มีหลักเฉพาะตามประกาศฉบับที่ 372 เช่น ต้องแสดงส่วนประกอบที่เป็นวัตถุเจือปนอาหารพร้อมร้อยละและเลข INS และวิธีใช้ ถ้าคุณขายวัตถุเจือปนอาหารเป็นสินค้า ควรวางแผนเรื่องการขออนุญาตแยกจากสินค้าอาหารทั่วไป ทีมของเราช่วยดูได้ที่ บริการขึ้นทะเบียน

วัตถุเจือปนอาหารบนฉลาก: แสดงอย่างไรตามประกาศฉบับที่ 450 และ 474

ฉลากอาหารในภาชนะบรรจุใช้ประกาศฉบับที่ 450 พ.ศ. 2567 ซึ่งถูกแก้โดยฉบับที่ 474 พ.ศ. 2569 (ใช้บังคับ 31 ตุลาคม 2569) ฉบับที่ 474 เขียนข้อ 5 ใหม่ทั้งข้อ แต่หลักเรื่องวัตถุเจือปนอาหารในข้อ 5 (7) ยังคงเดิม และมีย่อหน้าเพิ่ม สรุปได้ดังนี้

ถ้ามีการใช้วัตถุเจือปนอาหาร หรือมีวัตถุเจือปนอาหารติดมากับวัตถุดิบในปริมาณที่เกิดผลตามวัตถุประสงค์ ต้องแสดง “กลุ่มหน้าที่” บนฉลาก และสำหรับสี่กลุ่มต่อไปนี้ต้องแสดงรายละเอียดเพิ่ม

• สี ชื่อกลุ่มหน้าที่ ตามด้วยชื่อเฉพาะหรือเลข INS และอาจระบุว่าเป็นสีธรรมชาติหรือสีสังเคราะห์
• วัตถุกันเสีย ชื่อกลุ่มหน้าที่ ตามด้วยชื่อเฉพาะหรือเลข INS
• วัตถุปรุงแต่งรสอาหาร และ วัตถุที่ให้ความหวานแทนน้ำตาล ชื่อกลุ่มหน้าที่ ตามด้วยชื่อเฉพาะ (สองกลุ่มนี้ใช้เลข INS แทนชื่อไม่ได้)

วัตถุเจือปนอาหารกลุ่มอื่น อาจเขียนคำว่า “วัตถุเจือปนอาหาร” แทนชื่อกลุ่มหน้าที่ได้ โดยต้องมีชื่อเฉพาะหรือเลข INS กำกับ ฉบับที่ 474 เพิ่มสองเรื่อง เรื่องแรก ถ้าสารที่อยู่ในสี่กลุ่มข้างต้นมีมากกว่าหนึ่งหน้าที่ และใช้เพื่อหน้าที่อื่นเป็นหลัก ให้แสดงกลุ่มหน้าที่ที่เป็นหน้าที่หลักนั้นแทนคำว่า “วัตถุเจือปนอาหาร” และปริมาณที่ใช้ต้องเป็นไปตามหน้าที่หลักนั้น เรื่องที่สอง สารช่วยทำละลายหรือช่วยพา (carrier) และก๊าซที่ช่วยในการเก็บรักษา (packaging gas) จะแสดงตามข้อ 5 (7) ด้วยก็ได้

ฉบับที่ 474 ยังเขียนข้อยกเว้นเรื่องฉลากใหม่ ผู้ผลิตที่ขายตรงถึงผู้บริโภค รวมถึงขายผ่านช่องทางออนไลน์ของตัวเอง ได้รับยกเว้นไม่ต้องมีฉลากในบางกรณี แต่ “อาหารที่ใช้วัตถุเจือปนอาหาร” เป็นหนึ่งในกลุ่มที่ไม่ได้รับยกเว้น ถ้าสินค้าของคุณใส่วัตถุเจือปนอาหาร จึงต้องมีฉลากครบแม้ขายเองทั้งหมด

ข้อ 12 ของฉบับที่ 450 ยังห้ามกล่าวอ้างบนฉลากเกี่ยวกับวัตถุเจือปนอาหารที่ไม่มีเงื่อนไขการใช้ในประกาศว่าด้วยวัตถุเจือปนอาหาร ส่วนข้อความเรื่องแต่งกลิ่นแต่งรส เช่น “แต่งกลิ่นธรรมชาติ” อยู่ในข้อ 5 (8) แยกต่างหาก ดูรายละเอียดได้ในบทความวัตถุแต่งกลิ่นรส ตรวจข้อความบนฉลากเบื้องต้นได้ที่ เครื่องมือตรวจฉลาก

เช็กลิสต์ก่อนใช้วัตถุเจือปนอาหารในสูตรและบนฉลาก

ก่อนส่งสูตรเข้าขั้นตอนขออนุญาตหรือสั่งพิมพ์ฉลาก ลองไล่คำถามเหล่านี้ทีละข้อ

• สินค้าอยู่หมวดอาหารรหัสใดในบัญชีหมายเลข 2 ส่วนที่ 1 ของฉบับที่ 468
• สารทุกตัวในสูตร รวมถึงสารที่ติดมากับวัตถุดิบ มีบรรทัดของหมวดนั้นหรือหมวดแม่หรือไม่
• ปริมาณที่ใช้แปลงหน่วยตามเงื่อนไขแล้วหรือยัง เช่น คิดเป็นกรดเบนโซอิกหรือกรดซอร์บิก
• ใช้หลายตัวในกลุ่มหน้าที่เดียวกัน หรือสีเฉดเดียวกัน ผลรวมสัดส่วนไม่เกินหนึ่งหรือไม่
• สารที่บัญชีให้ใช้ “ปริมาณที่เหมาะสม” มีผลศึกษาหาปริมาณต่ำสุดที่ได้ผลเก็บไว้หรือไม่
• วัตถุดิบมีเอกสารคุณภาพตาม Codex หรือตามประกาศ อย. และระบุเลข INS ตรงกับที่ใช้จริงหรือไม่
• ฉลากแสดงกลุ่มหน้าที่ และชื่อเฉพาะหรือเลข INS ครบตามข้อ 5 (7) ที่แก้โดยฉบับที่ 474 หรือไม่
• ถ้าสินค้าได้รับอนุญาตก่อนวันที่ 12 ธันวาคม 2568 ได้วางแผนปรับสูตรตามบัญชีฉบับที่ 468 แล้วหรือยัง

ถ้าตอบไม่ได้ข้อใดข้อหนึ่ง หรือสูตรมาจากโรงงานต่างประเทศที่ใช้ระบบเลขแบบอื่น ทีมที่ปรึกษาของเราตรวจสูตรและฉลากเทียบกับบัญชีฉบับปัจจุบันให้ได้ ส่งข้อมูลมาที่ รายงานผู้เชี่ยวชาญ

แหล่งอ้างอิง

1. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 281 พ.ศ. 2547 เรื่อง วัตถุเจือปนอาหาร · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
2. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 381) พ.ศ.2559 เรื่อง วัตถุเจือปนอาหาร (ฉบับที่ 4) (ยกเลิกบัญชีแนบท้าย) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
3. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 418) พ.ศ. 2563 เรื่อง กำหนดหลักเกณฑ์ เงื่อนไข วิธิการใช้ และอัตราส่วนของวัตถุเจือปนอาหาร (ฉบับที่ 2) (ยกเลิกบัญชีแนบท้าย) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
4. ฉบับที่ 444 พ.ศ. 2566 เรื่อง กำหนดหลักเกณฑ์ เงื่อนไข วิธีการใช้ และอัตราส่วนของวัตถุเจือปนอาหาร (ฉบับที่ 3) (ยกเลิกบัญชีแนบท้าย) (No. 444) B.E. 2566, RE: Prescribing the Principle, Conditions, Methods · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
5. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 468) พ.ศ. 2568 ออกตาม ความในพระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ.2522 เรื่อง กำหนดหลักเกณฑ์ เงื่อนไข วิธีการใช้ และอัตราส่วนของวัตถุเจือปนอาหาร (ฉบับที่ 4) (วันที่มีผลบังคับใช้ 12 ธ.ค. 68) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
6. ประกาศสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา เรื่อง คำชี้แจงประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 468) พ.ศ. 2568 เรื่อง กำหนดหลักเกณฑ์ เงื่อนไข วิธีการใช้ และอัตราส่วนของวัตถุเจือปนอาหาร (ฉบับที่ 4) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
7. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 450) พ.ศ.2567 เรื่อง การแสดงฉลากอาหารในภาชนะบรรจุ · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
8. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 474) พ.ศ. 2569 เรื่อง การแสดงฉลากของอาหารในภาชนะบรรจุ (ฉบับที่ 2) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
9. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 372) พ.ศ.2558 เรื่อง วัตถุเจือปนอาหาร (ฉบับที่ 3) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ

ข้อมูลในบทความนี้เพื่อความรู้ ไม่ใช่คำวินิจฉัยของ อย. และไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย กฎหมายอาจเปลี่ยนได้ — ตรวจประกาศฉบับล่าสุดหรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนยื่นหรือผลิตจริง

บทความที่เกี่ยวข้อง

เจ้าของแบรนด์วัตถุแต่งกลิ่นรสคืออะไร: ประกาศฉบับที่ 223 ฉลาก 3 ชนิด (ธรรมชาติ · เลียนธรรมชาติ · สังเคราะห์) และสารที่ไทยห้ามวัตถุแต่งกลิ่นรสตามประกาศ สธ. ฉบับที่ 223 แบ่ง 3 ชนิด ฉลากต้องมีอะไร ต่างจากวัตถุปรุงแต่งรสอย่างไร และสารที่ไทยห้ามหรือคุม เทียบกับ EU 1334/2008อ่าน 11 นาที · อัปเดต 10 พ.ย. 2569เจ้าของแบรนด์ฉลากวิตามินซีและวิตามินรวม ต้องแสดงอะไร ปริมาณเท่าไรถึงใช้ได้ฉลากวิตามินซีและวิตามินรวมต้องแสดงอะไร ขั้นต่ำร้อยละ 15 ของ Thai RDI เพดานต่อวันตามประกาศฉบับที่ 448 รูปแบบสารที่ใช้ได้ และข้อความกล่าวอ้างที่ใช้ได้อ่าน 11 นาที · อัปเดต 9 พ.ย. 2569เจ้าของแบรนด์ฉลากอาหารเสริมต้องมีอะไรบ้าง: ข้อความบังคับ คำเตือน เพดานวิตามิน และข้อห้ามฉลากอาหารเสริมต้องมีอะไรบ้างตามประกาศ 450 และประกาศผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร คำเตือนบังคับ คำเตือนตามส่วนประกอบ เพดานวิตามินแร่ธาตุ ขนาดตัวอักษร และข้อห้ามอ่าน 11 นาที · อัปเดต 10 พ.ย. 2569