เจ้าของแบรนด์

วัตถุแต่งกลิ่นรสคืออะไร: ประกาศฉบับที่ 223 ฉลาก 3 ชนิด (ธรรมชาติ · เลียนธรรมชาติ · สังเคราะห์) และสารที่ไทยห้าม

อ่าน 11 นาที · อัปเดต 10 พ.ย. 2569

วัตถุแต่งกลิ่นรสคืออะไร และใช้กฎหมายฉบับไหน

วัตถุแต่งกลิ่นรส คือวัตถุที่นำมาใช้แต่งกลิ่นหรือรสของอาหาร ตามนิยามในข้อ 3 ของประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 223) พ.ศ. 2544 เรื่อง วัตถุแต่งกลิ่นรส ซึ่งเป็นกฎหลักที่ผู้ผลิตและผู้นำเข้ากลิ่นสำหรับอาหาร เครื่องดื่ม และผลิตภัณฑ์เสริมอาหารต้องรู้ ประกาศนี้ลงราชกิจจานุเบกษา เล่ม 118 ตอนพิเศษ 70 ง วันที่ 26 กรกฎาคม 2544 มีผลตั้งแต่วันที่ 24 กรกฎาคม 2544 และยกเลิกประกาศฉบับที่ 120 (พ.ศ. 2532) เรื่อง การแสดงฉลากของวัตถุแต่งกลิ่นรส

จุดตั้งต้นอยู่ที่พระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 มาตรา 4 ซึ่งนิยามคำว่า “อาหาร” ให้รวมถึงวัตถุที่มุ่งหมายใช้เป็นส่วนผสมในการผลิตอาหาร รวมถึงวัตถุเจือปนอาหาร สี และเครื่องปรุงแต่งกลิ่นรส แปลว่าขวดกลิ่นที่ขายให้โรงงานขนมหรือร้านเครื่องดื่ม ก็เป็น “อาหาร” ตามกฎหมายเช่นเดียวกับขนมที่ใช้กลิ่นนั้น

ข้อ 2 ของประกาศฉบับที่ 223 กำหนดให้วัตถุแต่งกลิ่นรสเป็น “อาหารที่ต้องมีฉลาก” จึงต้องมีเลขสารบบอาหารและฉลากตามที่ประกาศกำหนด ส่วนข้อ 4 กำหนดให้ผู้ผลิตหรือผู้นำเข้าวัตถุแต่งกลิ่นรสเพื่อจำหน่ายต้องปฏิบัติตามประกาศว่าด้วยวิธีการผลิต เครื่องมือเครื่องใช้ในการผลิต และการเก็บรักษาอาหาร หรือที่เรียกกันว่า GMP

บทความนี้ไล่ตั้งแต่การแบ่งชนิด ฉลากของตัวกลิ่นเอง ฉลากของอาหารที่ใส่กลิ่น ความต่างจากวัตถุปรุงแต่งรสอย่างผงชูรส ไปจนถึงสารบางตัวที่ไทยห้ามหรือคุมในอาหาร เทียบกับบัญชีสารของสหภาพยุโรป (EU) สำหรับผู้ที่ทำตลาดสองฝั่ง

วัตถุแต่งกลิ่นรสธรรมชาติ เลียนธรรมชาติ และสังเคราะห์ ต่างกันอย่างไร

ข้อ 3 ของประกาศฉบับที่ 223 แบ่งวัตถุแต่งกลิ่นรสออกเป็น 3 ชนิด การรู้ว่ากลิ่นที่ใช้อยู่เป็นชนิดไหนสำคัญมาก เพราะคำที่ต้องเขียนบนฉลากของตัวกลิ่น และคำที่ต้องเขียนบนฉลากของอาหารที่ใส่กลิ่น ขึ้นกับชนิดนี้ทั้งหมด

1. วัตถุแต่งกลิ่นรสธรรมชาติ

วัตถุแต่งกลิ่นรสที่ได้จากพืชหรือสัตว์ที่ปกติมนุษย์ใช้บริโภค โดยผ่านวิธีทางกายภาพ เงื่อนไขมีสองส่วนที่ต้องครบพร้อมกัน คือ วัตถุดิบต้องเป็นพืชหรือสัตว์ที่คนกินกันอยู่ตามปกติ และวิธีที่ได้กลิ่นออกมาต้องเป็นวิธีทางกายภาพ ถ้าส่วนใดส่วนหนึ่งไม่ครบ ก็ไม่ควรเรียกว่าวัตถุแต่งกลิ่นรสธรรมชาติ

2. วัตถุแต่งกลิ่นรสเลียนธรรมชาติ

วัตถุแต่งกลิ่นรสที่ได้จากการแยกวัตถุที่ให้กลิ่นรสโดยวิธีทางเคมี หรือได้จากวัตถุที่สังเคราะห์ขึ้น โดยวัตถุที่แยกหรือสังเคราะห์นั้นต้องมีคุณลักษณะทางเคมีเหมือนวัตถุที่พบในผลิตภัณฑ์ธรรมชาติที่ปกติมนุษย์ใช้บริโภค และให้รวมถึงวัตถุแต่งกลิ่นรสเลียนธรรมชาติที่มีวัตถุแต่งกลิ่นรสธรรมชาติผสมอยู่ด้วย

3. วัตถุแต่งกลิ่นรสสังเคราะห์

วัตถุแต่งกลิ่นรสที่ได้จากวัตถุที่ยังไม่เคยพบในผลิตภัณฑ์ธรรมชาติที่ปกติมนุษย์ใช้บริโภค และให้รวมถึงวัตถุแต่งกลิ่นรสสังเคราะห์ที่มีวัตถุแต่งกลิ่นรสธรรมชาติหรือเลียนธรรมชาติผสมอยู่ด้วย

กลิ่นผสมนับเป็นชนิดไหน

นิยามข้างต้นตอบเรื่องนี้ไว้แล้ว คือกลิ่นผสมให้นับตามชนิดที่ “ห่างจากธรรมชาติที่สุด” ในสูตร ถ้ามีส่วนที่เป็นเลียนธรรมชาติปนอยู่ แม้ส่วนใหญ่จะเป็นธรรมชาติ ทั้งสูตรก็เป็นเลียนธรรมชาติ และถ้ามีส่วนที่เป็นสังเคราะห์ปนอยู่แม้เพียงตัวเดียว ทั้งสูตรก็เป็นสังเคราะห์ ผู้ซื้อกลิ่นจึงควรขอเอกสารจากผู้ผลิตกลิ่นที่ระบุชนิดตามนิยามของไทยให้ชัด ไม่ใช่ดูแค่ชื่อการค้าหรือคำโฆษณาบนแค็ตตาล็อก

วัตถุปรุงแต่งกลิ่นรส กับวัตถุปรุงแต่งรสอาหาร (ผงชูรส) ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน

คนจำนวนมากค้นคำว่า “วัตถุปรุงแต่งกลิ่นรส” ซึ่งในทางปฏิบัติมักหมายถึงวัตถุแต่งกลิ่นรสตามประกาศฉบับที่ 223 นั่นเอง ส่วนพระราชบัญญัติอาหารใช้คำว่า “เครื่องปรุงแต่งกลิ่นรส” ในนิยามอาหาร แต่ชื่อทางการของกลุ่มนี้ในประกาศคือ “วัตถุแต่งกลิ่นรส”

จุดที่ต้องระวังคือคำว่า “วัตถุปรุงแต่งรสอาหาร” หรือ “วัตถุปรุงแต่งรส” เช่น ผงชูรส (โมโนโซเดียมกลูตาเมต) เป็นคนละกลุ่มกัน วัตถุกลุ่มนี้ทำหน้าที่เสริมรสชาติ และบนฉลากอาหารถูกจัดอยู่ในหมวดวัตถุเจือปนอาหาร ไม่ใช่หมวดแต่งกลิ่นรส

ในระบบตรวจฉลากอาหารของเรา ซึ่งอิงประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 450) พ.ศ. 2567 เรื่อง การแสดงฉลากของอาหารในภาชนะบรรจุ แยกสองเรื่องนี้ไว้คนละข้อ:

• ข้อ 5(7) วัตถุเจือปนอาหาร เช่น สี วัตถุกันเสีย วัตถุปรุงแต่งรส และวัตถุให้ความหวานแทนน้ำตาล ต้องแสดงชื่อกลุ่มหน้าที่ แล้วตามด้วยชื่อเฉพาะ (สีและวัตถุกันเสียใช้ชื่อเฉพาะหรือเลข INS ได้)
• ข้อ 5(8) ข้อความแต่งกลิ่นรส ถ้าใช้วัตถุแต่งกลิ่นรส ต้องมีข้อความตามชนิดที่ใช้ เช่น “แต่งกลิ่นธรรมชาติ” “แต่งกลิ่นเลียนธรรมชาติ” “แต่งกลิ่นสังเคราะห์” “แต่งรสธรรมชาติ” หรือ “แต่งรสเลียนธรรมชาติ” แล้วแต่กรณี

ผลที่ตามมาคือ ซองขนมที่ใส่ทั้งผงชูรสและกลิ่นบาร์บีคิว ต้องแสดงทั้งสองเรื่อง ผงชูรสไปอยู่ในรายการวัตถุเจือปนอาหาร ส่วนกลิ่นต้องมีข้อความแต่งกลิ่นตามชนิด การเขียนรวมเป็นคำเดียวว่า “ปรุงแต่งกลิ่นรส” จึงไม่ครอบทั้งสองข้อ

ฉลากวัตถุแต่งกลิ่นรสที่ขายให้ผู้บริโภค ต้องมีอะไรบ้าง

ข้อ 5(2) ของประกาศฉบับที่ 223 กำหนดว่า ฉลากของวัตถุแต่งกลิ่นรสที่จำหน่ายต่อผู้บริโภค เช่น ขวดกลิ่นวานิลลาหรือกลิ่นใบเตยที่วางขายให้คนทำขนมที่บ้าน ต้องมีข้อความเป็นภาษาไทย (จะมีภาษาต่างประเทศด้วยก็ได้) และต้องแสดงรายละเอียดดังนี้

1. ชื่ออาหาร โดยมีคำว่า “วัตถุแต่งกลิ่นรสธรรมชาติ” “วัตถุแต่งกลิ่นรสเลียนธรรมชาติ” หรือ “วัตถุแต่งกลิ่นรสสังเคราะห์” กำกับไว้ แล้วแต่กรณี
2. เลขสารบบอาหาร
3. วัตถุประสงค์หรือประโยชน์ในการใช้ พร้อมวิธีใช้
4. ปริมาณสุทธิเป็นระบบเมตริก ของแข็งแสดงน้ำหนักสุทธิ ของเหลวแสดงปริมาตรสุทธิ ส่วนกึ่งแข็งกึ่งเหลวเลือกแสดงน้ำหนักหรือปริมาตรได้
5. ชื่อและที่ตั้งของผู้ผลิตหรือผู้แบ่งบรรจุ สำหรับสินค้าผลิตในประเทศ หรือชื่อและที่ตั้งของผู้นำเข้า และประเทศผู้ผลิต สำหรับสินค้านำเข้า (สินค้าผลิตในประเทศแสดงที่ตั้งสำนักงานใหญ่แทนได้)
6. ชนิดและปริมาณของสีที่ผสม (ถ้ามี)
7. คำแนะนำในการเก็บรักษา (ถ้ามี)
8. เดือนและปีที่ผลิต หรือวันเดือนปีที่หมดอายุการบริโภค หรือวันเดือนปีที่อาหารยังมีคุณภาพหรือมาตรฐานดี โดยมีคำว่า “ผลิต” “หมดอายุ” หรือ “ควรบริโภคก่อน” กำกับ
9. ข้อความอื่นที่ อย. ประกาศกำหนด (ถ้ามี)

ข้อ 5(1) ยังกำหนดให้ปฏิบัติตามประกาศว่าด้วยเรื่องฉลากด้วย ยกเว้นบางข้อที่ประกาศฉบับที่ 223 เขียนไว้เอง ประกาศฉลากที่ใช้กับอาหารในภาชนะบรรจุทั่วไปในปัจจุบันคือฉบับที่ 450 พ.ศ. 2567 ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยฉบับที่ 474 พ.ศ. 2569 (ใช้บังคับ 31 ตุลาคม 2569) ในการจัดทำฉลากจริงควรตรวจทั้งสองฉบับประกอบกัน และถ้าไม่แน่ใจว่าข้อใดของฉบับ 450 ใช้กับตัวกลิ่นโดยตรง ควรสอบถามสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.)

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยคือเขียนแค่ “กลิ่นวานิลลา” โดยไม่มีคำกำกับชนิด หรือเขียนชนิดไม่ตรงกับเอกสารของผู้ผลิตกลิ่น เช่น เขียนว่าธรรมชาติ ทั้งที่สูตรมีส่วนผสมเลียนธรรมชาติอยู่ด้วย

ฉลากวัตถุแต่งกลิ่นรสที่ขายให้โรงงาน และกลิ่นนำเข้า

กลิ่นส่วนใหญ่ในตลาดไม่ได้ขายให้ผู้บริโภค แต่ขายเป็นถังหรือแกลลอนให้โรงงานอาหาร โรงงานเครื่องดื่ม หรือโรงงานผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ข้อ 6 ของประกาศฉบับที่ 223 จึงกำหนดฉลากแยกไว้สำหรับวัตถุแต่งกลิ่นรสที่มิได้จำหน่ายต่อผู้บริโภค

ฉลากกลุ่มนี้ต้องเป็นภาษาไทย เว้นแต่วัตถุแต่งกลิ่นรสที่นำเข้า ซึ่งอาจแสดงเป็นภาษาอังกฤษได้ และอย่างน้อยต้องมีข้อความ 6 รายการ ดังนี้

1. ชื่ออาหาร พร้อมคำว่า “วัตถุแต่งกลิ่นรสธรรมชาติ” “วัตถุแต่งกลิ่นรสเลียนธรรมชาติ” หรือ “วัตถุแต่งกลิ่นรสสังเคราะห์” แล้วแต่กรณี
2. เลขสารบบอาหาร
3. ปริมาณสุทธิของอาหารเป็นระบบเมตริก
4. ชื่อและที่ตั้งของผู้ผลิตหรือผู้แบ่งบรรจุ (ผลิตในประเทศ) หรือชื่อและที่ตั้งของผู้นำเข้าและประเทศผู้ผลิต (นำเข้า)
5. เดือนและปีที่ผลิต หรือวันเดือนปีที่หมดอายุการบริโภค หรือวันเดือนปีที่อาหารยังมีคุณภาพหรือมาตรฐานดี พร้อมคำว่า “ผลิต” “หมดอายุ” หรือ “ควรบริโภคก่อน”
6. ข้อความที่ อย. ประกาศกำหนด (ถ้ามี)

เมื่อเทียบกับฉลากขายผู้บริโภค ฉลากกลุ่มนี้ไม่บังคับวิธีใช้ ข้อมูลสี และคำแนะนำการเก็บรักษา เพราะผู้ซื้อเป็นผู้ประกอบการที่ได้เอกสารทางเทคนิคแยกต่างหาก แต่คำกำกับชนิดยังบังคับเหมือนเดิม

เรื่องที่ผู้นำเข้ากลิ่นควรเช็ก

• ฉลากภาษาอังกฤษจากผู้ผลิตต่างประเทศมักเขียน natural flavour หรือ flavouring ตามนิยามของประเทศต้นทาง ซึ่งอาจไม่ตรงกับนิยาม 3 ชนิดของไทย ต้องยืนยันชนิดตามนิยามไทยก่อนทำฉลาก
• ถ้าแบ่งบรรจุกลิ่นจากถังใหญ่เป็นขวดเล็กเพื่อขายผู้บริโภค ฉลากขวดเล็กต้องเป็นภาษาไทยและครบรายการตามข้อ 5 ไม่ใช่ข้อ 6
• ผู้นำเข้าอาหารเพื่อขายต้องมีเอกสารรับรองว่าผู้ผลิตต่างประเทศได้มาตรฐานเทียบเท่าหรือไม่ต่ำกว่าเกณฑ์ GMP ของไทย ตามข้อ 5 ของประกาศฉบับที่ 420 พ.ศ. 2563

ประกาศกระทรวงสาธารณสุข วัตถุแต่งกลิ่นรส: หน้าที่ของผู้ผลิตและผู้นำเข้า

นอกจากฉลาก ประกาศกระทรวงสาธารณสุขเรื่องวัตถุแต่งกลิ่นรสยังผูกผู้ผลิตและผู้นำเข้าไว้กับอีกสองเรื่อง

1. เลขสารบบอาหาร

เพราะวัตถุแต่งกลิ่นรสเป็นอาหารที่ต้องมีฉลาก และฉลากทั้งแบบขายผู้บริโภคและไม่ขายผู้บริโภคต้องแสดงเลขสารบบอาหาร ผู้ผลิตหรือผู้นำเข้าจึงต้องขอเลขสารบบอาหารให้ตัวกลิ่นก่อนวางขาย ขั้นตอนการขอเลข การจัดประเภท และระบบยื่นคำขอ อ่านต่อได้ที่บทความ ขอเลข อย. อาหาร

2. GMP ของสถานที่ผลิต

ข้อ 4 ของประกาศฉบับที่ 223 ให้ผู้ผลิตหรือผู้นำเข้าวัตถุแต่งกลิ่นรสเพื่อจำหน่ายปฏิบัติตามประกาศว่าด้วยวิธีการผลิต เครื่องมือเครื่องใช้ในการผลิต และการเก็บรักษาอาหาร ปัจจุบันประกาศที่ใช้คือฉบับที่ 420 พ.ศ. 2563 ซึ่งกำหนดให้อาหารทุกชนิดที่ผลิตเพื่อขายต้องทำตามหลักเกณฑ์ GMP (มีข้อยกเว้นบางกรณี เช่น ร้านที่ปรุงขายให้กินได้ทันที) รายละเอียดข้อกำหนดพื้นฐาน 5 หมวดอ่านได้ที่ GMP 420 ต้องทำอะไรบ้าง

บทเฉพาะกาลของฉบับที่ 223

ข้อ 7 และข้อ 8 เป็นบทเฉพาะกาลสำหรับผู้ที่ได้รับอนุญาตตามฉบับที่ 120 เดิม เช่น ให้ใบสำคัญการใช้ฉลากเดิมใช้ต่อได้อีกสองปี และให้ยื่นขอเลขสารบบอาหารภายในหนึ่งปี ระยะเหล่านี้สิ้นสุดไปนานแล้ว ผู้ประกอบการรายใหม่ในวันนี้จึงต้องทำตามเนื้อหาหลักของประกาศทั้งหมด

ฉลากอาหารที่ใส่วัตถุแต่งกลิ่นรส: ข้อความแต่งกลิ่นและเครื่องดื่ม

เมื่อโรงงานนำกลิ่นไปใส่ในอาหาร ฉลากของ “อาหาร” ก็มีข้อกำหนดของตัวเองแยกจากฉลากของ “ตัวกลิ่น”

ข้อความแต่งกลิ่นรสตามประกาศฉบับที่ 450

ประกาศฉบับที่ 450 พ.ศ. 2567 ข้อ 5 กำหนดรายการขั้นต่ำบนฉลากอาหารในภาชนะบรรจุ และหนึ่งในนั้นคือข้อความแต่งกลิ่นรส ถ้าใช้วัตถุแต่งกลิ่นรสต้องแสดงข้อความตามชนิด เช่น “แต่งกลิ่นธรรมชาติ” “แต่งกลิ่นเลียนธรรมชาติ” หรือ “แต่งกลิ่นสังเคราะห์” แล้วแต่กรณี ประกาศนี้ใช้กับอาหารที่มีประกาศฉลากเฉพาะด้วย เช่น ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ดังนั้นแคปซูลหรือผงชงที่ใส่กลิ่นผลไม้ก็ต้องมีข้อความนี้เช่นกัน

ข้อสังเกตจากฉลากจริงที่เราตรวจ: การเขียนแค่ “กลิ่นสตรอว์เบอร์รี่” ในชื่อสินค้าหรือในส่วนประกอบ เป็นสัญญาณว่ามีการใช้กลิ่น ระบบจะขึ้นให้ตรวจว่ามีข้อความแต่งกลิ่นตามชนิดแล้วหรือยัง ชนิดที่เขียนต้องตรงกับชนิดของกลิ่นที่ซื้อมา ตามนิยามในหัวข้อก่อนหน้า

เครื่องดื่มในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท

ประกาศเครื่องดื่มในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท ฉบับที่ 356 พ.ศ. 2556 ซึ่งแก้ไขล่าสุดโดยฉบับที่ 473 พ.ศ. 2569 มีกฎที่เกี่ยวกับกลิ่นโดยตรงอีก 2 เรื่อง

• ชื่อเครื่องดื่มชนิดแต่งกลิ่นรสสังเคราะห์ ต้องใช้ชื่อว่า “น้ำหวานกลิ่น...” เช่น น้ำหวานกลิ่นส้ม แทนการใช้ชื่อแบบ “น้ำส้ม” ซึ่งสงวนไว้สำหรับเครื่องดื่มที่มีผลไม้จริงตามร้อยละที่กำหนด
• กาเฟอีนจากวัตถุแต่งกลิ่นรส เครื่องดื่มที่ทำจากส่วนผสมที่ไม่ใช่ผลไม้ พืช หรือผัก ที่ใช้วัตถุแต่งกลิ่นรสที่มีกาเฟอีนตามธรรมชาติ ต้องมีกาเฟอีนไม่เกิน 15 มิลลิกรัมต่อเครื่องดื่ม 100 มิลลิลิตร และต้องแสดงข้อความ “มีกาเฟอีน” ด้วยตัวอักษรสูงไม่น้อยกว่า 2 มิลลิเมตร ในบริเวณเดียวกับชื่ออาหารหรือเครื่องหมายการค้า

รายละเอียดการแก้ไขทั้งฉบับอ่านได้ที่ เครื่องดื่มในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท ฉบับที่ 4

สารในวัตถุแต่งกลิ่นรสที่ไทยห้ามหรือคุม เทียบกับ EU Regulation 1334/2008

วัตถุดิบให้กลิ่นจากพืชบางชนิด เช่น อบเชย โป๊ยกั๊ก ใบโหระพา หรือเมล็ดอัลมอนด์ขม อาจมีสารบางตัวติดมาตามธรรมชาติ ซึ่งหลายประเทศกำหนดเพดานไว้ ผู้ผลิตที่ส่งออกไปยุโรปและขายในไทยพร้อมกันจึงต้องดูกฎสองชุดคู่กัน

ฝั่งไทย: สิ่งที่ฐานของเราตรวจพบ

• คูมาริน และไดไฮโดรคูมาริน เป็นอาหารที่ห้ามผลิต นำเข้า หรือจำหน่าย ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 391) พ.ศ. 2561 ลำดับ (6) และ (7) ฉบับนี้ใช้แทนประกาศเดิมฉบับที่ 151 (พ.ศ. 2536) ซึ่งถูกยกเลิกโดยประกาศฉบับที่ 390 พ.ศ. 2561 เอกสารสรุปบางฉบับของ อย. ยังอ้างเลขฉบับที่ 151 อยู่ ถ้าจะอ้างในเอกสารทางการให้อ้างฉบับที่ 391
• ซาฟรอล อยู่ในบัญชีวัตถุอันตรายทางการเกษตรชนิดที่ 4 ตามประกาศฉบับที่ 460 พ.ศ. 2568 เรื่อง อาหารที่มีสารพิษตกค้าง ซึ่งกำหนดว่าอาหารต้องไม่พบสารในบัญชีนี้ ประกาศนี้เขียนขึ้นสำหรับสารพิษตกค้าง ยังไม่ชัดว่าจะตีความกับซาฟรอลที่มีอยู่ตามธรรมชาติในเครื่องเทศอย่างไร ควรสอบถาม อย. เป็นรายกรณี
• กรดไฮโดรไซยานิก ประกาศฉบับที่ 414 พ.ศ. 2563 เรื่อง มาตรฐานอาหารที่มีสารปนเปื้อน กำหนดค่าสูงสุด 2 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัมในการิที่ทำจากมันสำปะหลัง และ 10 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัมในแป้งมันสำปะหลัง
• เมทิลยูจีนอล และเอสทราโกล ฐานของเรายังไม่พบข้อกำหนดเฉพาะในกฎอาหารของไทย ซึ่งไม่ได้แปลว่าไทยไม่มีกฎ อาจอยู่ในประกาศที่เรายังไม่ได้ถอดข้อมูล

ฝั่ง EU: Regulation (EC) No 1334/2008 ภาคผนวก III

เราอ่านฉบับรวมแก้ไขลงวันที่ 16 กุมภาพันธ์ 2026 จากฐานกฎหมายของ EU เมื่อวันที่ 3 พฤศจิกายน 2569 ภาคผนวก III มี 2 ส่วน

• Part A รายชื่อสาร 15 ตัวที่ห้ามเติมลงในอาหารเป็นสารเดี่ยว เช่น คูมาริน ซาฟรอล เมทิลยูจีนอล เอสทราโกล กรดไฮโดรไซยานิก พูเลโกน ทูโจน และแคปไซซิน
• Part B เพดานของสารบางตัวที่มีอยู่ตามธรรมชาติในเฟลเวอร์หรือวัตถุดิบให้กลิ่นรส เมื่ออยู่ในอาหารพร้อมบริโภคที่เติมเฟลเวอร์ แยกตามประเภทอาหาร หน่วยมิลลิกรัมต่อกิโลกรัม

สำหรับเอสทราโกล เมทิลยูจีนอล และซาฟรอล มีข้อยกเว้นว่า เพดานใน Part B ไม่ใช้ ถ้าอาหารนั้นไม่ได้เติมเฟลเวอร์ และวัตถุดิบให้กลิ่นรสที่ใส่มีเพียงสมุนไพรหรือเครื่องเทศสด แห้ง หรือแช่แข็ง ตารางเทียบด้านล่างแสดงตัวอย่างบางประเภทอาหาร ไม่ใช่ทุกแถวในภาคผนวก

เช็กลิสต์ก่อนผลิต นำเข้า หรือใช้วัตถุแต่งกลิ่นรส

1. ขอเอกสารชนิดของกลิ่นจากผู้ผลิตกลิ่น ระบุให้ชัดว่าเป็นธรรมชาติ เลียนธรรมชาติ หรือสังเคราะห์ ตามนิยามข้อ 3 ของประกาศฉบับที่ 223 และเช็กว่ามีส่วนผสมชนิดอื่นปนหรือไม่
2. เช็กเลขสารบบอาหารของตัวกลิ่น กลิ่นที่ขายในไทยต้องมีเลขสารบบอาหารบนฉลาก ถ้าเป็นกลิ่นนำเข้า ผู้นำเข้าต้องเป็นผู้ขอ
3. เลือกแบบฉลากให้ถูกกลุ่มผู้ซื้อ ขายผู้บริโภคใช้ข้อ 5 (ภาษาไทย 9 รายการ) ขายโรงงานใช้ข้อ 6 (อย่างน้อย 6 รายการ กลิ่นนำเข้าใช้ภาษาอังกฤษได้)
4. ฉลากอาหารที่ใส่กลิ่น ต้องมีข้อความแต่งกลิ่นตามชนิด และอย่าสับสนกับวัตถุปรุงแต่งรสอย่างผงชูรส ซึ่งอยู่ในหมวดวัตถุเจือปนอาหาร
5. เครื่องดื่มกลิ่นผลไม้สังเคราะห์ ใช้ชื่อ “น้ำหวานกลิ่น...” และถ้าใช้กลิ่นที่มีกาเฟอีนตามธรรมชาติ ต้องดูเพดานกาเฟอีนและข้อความ “มีกาเฟอีน”
6. ตรวจสารที่มากับวัตถุดิบธรรมชาติ ขอผลวิเคราะห์หรือเอกสารจากผู้ขายสำหรับสารที่ไทยห้ามหรือคุม และถ้าส่งออกยุโรป ให้เทียบกับภาคผนวก III ของ EU 1334/2008 ตามประเภทอาหารปลายทาง
7. สถานที่ผลิตต้องได้ GMP ตามประกาศฉบับที่ 420 และผู้นำเข้าต้องมีเอกสารรับรองมาตรฐานของผู้ผลิตต่างประเทศ

เครื่องมือฟรีบนเว็บนี้ช่วยได้หลายข้อ: ค้นสารที่ไทยห้ามหรือคุม ซึ่งตอนนี้แสดงกล่องกฎเฟลเวอร์ของ EU คู่กับกฎอาหารของไทยในสารตัวเดียวกัน ตรวจฉลากอาหาร เพื่อดูว่ามีข้อความแต่งกลิ่นแล้วหรือยัง และ ถามที่ปรึกษา RA สำหรับคำถามเฉพาะกรณี ถ้าต้องการให้ทีมตรวจฉลากหรือเอกสารให้ ส่งเรื่องได้ที่ บริการตรวจเอกสาร

แหล่งอ้างอิง

1. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 223) พ.ศ. 2544 เรื่อง วัตถุแต่งกลิ่นรส · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
2. พระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
3. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 450) พ.ศ. 2567 เรื่อง การแสดงฉลากของอาหารในภาชนะบรรจุ · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
4. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 420) พ.ศ. 2563 เรื่อง วิธีการผลิต เครื่องมือเครื่องใช้ในการผลิต และการเก็บรักษาอาหาร · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
5. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 473) พ.ศ. 2569 เรื่อง เครื่องดื่มในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท (ฉบับที่ 4) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
6. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 391) พ.ศ. 2561 เรื่อง กำหนดอาหารที่ห้ามผลิต นำเข้า หรือจำหน่าย · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
7. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 460) พ.ศ. 2568 เรื่อง อาหารที่มีสารพิษตกค้าง · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
8. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 414) พ.ศ. 2563 เรื่อง มาตรฐานอาหารที่มีสารปนเปื้อน · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
9. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 474) พ.ศ. 2569 เรื่อง การแสดงฉลากของอาหารในภาชนะบรรจุ (ฉบับที่ 2) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ

ข้อมูลในบทความนี้เพื่อความรู้ ไม่ใช่คำวินิจฉัยของ อย. และไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย กฎหมายอาจเปลี่ยนได้ — ตรวจประกาศฉบับล่าสุดหรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนยื่นหรือผลิตจริง

บทความที่เกี่ยวข้อง

เจ้าของแบรนด์วัตถุเจือปนอาหาร (INS) คืออะไร ใช้ได้แค่ไหน อ่านบนฉลากอย่างไรวัตถุเจือปนอาหารคืออะไร เลข INS หมายถึงอะไร อ่านบัญชีปริมาณสูงสุดตามประกาศฉบับที่ 468 อย่างไร ใช้หลายชนิดพร้อมกันได้แค่ไหน และต้องแสดงบนฉลากแบบใดอ่าน 11 นาที · อัปเดต 9 พ.ย. 2569เจ้าของแบรนด์ขอเลข อย. อาหาร (เลขสารบบอาหาร) ต้องทำอะไรบ้าง: จัดประเภท เตรียมเอกสาร และยื่นคำขอขอเลข อย. อาหาร (เลขสารบบอาหาร) ทำอย่างไร อาหารกลุ่มไหนใช้แบบคำขออะไร อาหารที่ไม่ต้องขอเลข ขั้นตอนยื่นผ่าน e-Submission เอกสาร และหน้าที่หลังได้เลขอ่าน 10 นาที · อัปเดต 27 ต.ค. 2569เจ้าของแบรนด์น้ำมันหอมระเหย ขายในไทยต้องขอ อย. แบบไหน: เครื่องสำอาง ผลิตภัณฑ์สมุนไพร หรือวัตถุอันตรายน้ำมันหอมระเหยขายในไทยต้องขอ อย. แบบไหน แยกเครื่องสำอาง ผลิตภัณฑ์สมุนไพร วัตถุอันตราย และสินค้า สคบ. จากวิธีใช้และฉลาก พร้อมสารห้ามใช้และ Piperonalอ่าน 12 นาที · อัปเดต 3 พ.ย. 2569