ผู้บริโภค

วิธีอ่านฉลากโภชนาการให้เข้าใจใน 5 ขั้น

อ่าน 9 นาที · อัปเดต 27 ต.ค. 2569

การอ่านฉลากโภชนาการ คืออะไร และทำไมควรอ่านเป็น

การอ่านฉลากโภชนาการ คือการดูกรอบ “ข้อมูลโภชนาการ” บนบรรจุภัณฑ์อาหาร แล้วเข้าใจว่าอาหารหนึ่งครั้งที่กินให้พลังงานเท่าไร มีไขมัน น้ำตาล และโซเดียมเท่าไร และเทียบกับปริมาณอ้างอิงต่อวันได้กี่เปอร์เซ็นต์ เมื่ออ่านเป็นแล้ว ใช้เวลาไม่ถึงนาทีก็เปรียบเทียบสินค้าสองยี่ห้อบนชั้นวางได้

ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 445) พ.ศ. 2566 เรื่อง ฉลากโภชนาการ อธิบายเหตุผลของการมีฉลากนี้ไว้ว่า เพื่อให้ผู้บริโภคได้ข้อมูลชนิดและปริมาณสารอาหาร และเปรียบเทียบสารอาหารระหว่างอาหารประเภทเดียวกันได้ ประกาศฉบับนี้มีผลตั้งแต่วันที่ 2 กรกฎาคม 2567 และกำหนดรูปแบบกรอบข้อมูลโภชนาการชุดใหม่ที่เราจะเห็นบนสินค้ามากขึ้นเรื่อย ๆ

อาหารแบบไหนต้องมีฉลากโภชนาการ

ไม่ใช่อาหารทุกชนิดต้องมีกรอบนี้ ประกาศฉบับที่ 445 ข้อ 3 กำหนดให้ต้องแสดงเมื่ออาหารมีการกล่าวอ้างทางโภชนาการ เช่น โปรตีนสูง น้ำตาลน้อย มีการกล่าวอ้างทางสุขภาพ ใช้คุณค่าทางอาหารในการส่งเสริมการขาย หรือเป็นอาหารที่รัฐมนตรีประกาศกำหนด เช่น อาหาร 13 กลุ่มที่ต้องแสดงฉลากจีดีเอ และต้องแสดงเป็นภาษาไทยเสมอ อาหารที่ไม่มีกรอบนี้จึงไม่ได้ผิดกฎหมายเสมอไป

ตารางโภชนาการบนฉลาก มีส่วนประกอบอะไรบ้าง

ตารางโภชนาการแบบมาตรฐานตามบัญชีหมายเลข 1 ท้ายประกาศฉบับที่ 445 แบ่งเป็น 4 ส่วนหลัก เรียงจากบนลงล่าง ดังนี้

1. ส่วนที่ 1 หัวกรอบ คำว่า “ข้อมูลโภชนาการ” ตามด้วย “กินได้ ... ครั้ง ต่อ ...” ซึ่งบอกว่าบรรจุภัณฑ์นี้กินได้กี่ครั้ง
2. ส่วนที่ 2 ปริมาณต่อครั้งและพลังงาน “คุณค่าทางโภชนาการต่อการกินหนึ่งครั้ง: ... (...)” บอกปริมาณอาหารต่อครั้ง เช่น เป็นกรัมหรือมิลลิลิตร ตามด้วยพลังงานเป็นกิโลแคลอรี
3. ส่วนที่ 3 สารอาหาร ไขมันทั้งหมด ไขมันอิ่มตัว คอเลสเตอรอล โปรตีน คาร์โบไฮเดรตทั้งหมด น้ำตาลทั้งหมด โซเดียม และโพแทสเซียม พร้อมคอลัมน์ “ร้อยละของค่าอ้างอิงต่อวัน”
4. ส่วนที่ 4 หมายเหตุ บอกว่าร้อยละดังกล่าวคิดจากค่าอ้างอิงสารอาหารต่อวันสำหรับคนไทย ที่ความต้องการพลังงานวันละ 2,000 กิโลแคลอรี

บางรูปแบบมีส่วนที่ 5 เพิ่ม คือปริมาณสารอาหารที่ควรได้รับต่อวันสำหรับผู้ที่ต้องการพลังงานวันละ 2,000 กิโลแคลอรี ได้แก่ ไขมันทั้งหมดน้อยกว่า 65 กรัม ไขมันอิ่มตัวน้อยกว่า 20 กรัม คอเลสเตอรอลน้อยกว่า 300 มิลลิกรัม คาร์โบไฮเดรตทั้งหมด 300 กรัม และโซเดียมน้อยกว่า 2,000 มิลลิกรัม พร้อมค่าพลังงานต่อกรัม คือ ไขมัน 9 โปรตีน 4 และคาร์โบไฮเดรต 4 กิโลแคลอรี

หน้าตาของกรอบแบบใหม่

ตั้งแต่ประกาศฉบับที่ 467 มีผลวันที่ 12 ธันวาคม 2568 พื้นกรอบต้องเป็นสีขาว ตัวอักษรเป็นสีเดียวกับเส้นกรอบ หัวข้อ “ข้อมูลโภชนาการ” และค่าพลังงานเป็นตัวหนาสูงไม่น้อยกว่า 1.5 มิลลิเมตร ฉลากที่มีพื้นที่น้อยกว่า 80 ตารางเซนติเมตรอาจใช้แบบข้อความต่อเนื่องเป็นบรรทัดแทนตาราง และบางสินค้าแสดงภาษาอังกฤษควบคู่ภาษาไทย

ฉลากรุ่นเดิมยังมีวางขาย

เอกสารถาม-ตอบของกองอาหารระบุว่า อาหารที่ได้เลขสารบบก่อนวันที่ 2 กรกฎาคม 2567 ยังใช้ฉลากตามประกาศฉบับที่ 182 ได้ไม่เกินวันที่ 1 กรกฎาคม 2570 ฉลากรุ่นเดิมอาจใช้คำว่า “หนึ่งหน่วยบริโภค” และ “จำนวนหน่วยบริโภคต่อ...” ซึ่งบัญชีหมายเลข 2 ของประกาศฉบับที่ 445 อธิบายว่ามีความหมายเดียวกับ “ปริมาณที่กินต่อครั้ง” และ “จำนวนครั้งที่กินได้ต่อภาชนะบรรจุ” วิธีอ่านจึงใช้หลักเดียวกัน

วิธีอ่านฉลากโภชนาการ 5 ขั้น

วิธีอ่านฉลากโภชนาการที่ใช้ได้กับทุกรูปแบบ ทำตาม 5 ขั้นนี้

1. ดูว่ากินได้กี่ครั้งต่อบรรจุภัณฑ์ อ่านบรรทัด “กินได้ ... ครั้ง ต่อ ...” ก่อนเสมอ ถ้าเขียนว่ากินได้ 2 ครั้งต่อซอง แปลว่าตัวเลขทั้งหมดในกรอบเป็นของครึ่งซอง
2. ดูปริมาณต่อครั้ง บรรทัด “คุณค่าทางโภชนาการต่อการกินหนึ่งครั้ง” บอกน้ำหนักหรือปริมาตรต่อครั้ง บัญชีหมายเลข 2 อธิบายว่าเป็นปริมาณที่ผู้ผลิตแนะนำให้กินในแต่ละครั้ง โดยอ้างอิงจากปริมาณที่คนไทยทั่วไปกินหมดใน 1 ครั้ง
3. ดูพลังงาน ตัวเลขกิโลแคลอรีในส่วนที่ 2 เป็นพลังงานต่อครั้ง ถ้ากินทั้งบรรจุภัณฑ์ ให้คูณด้วยจำนวนครั้ง
4. ดูสารอาหารที่สนใจ โดยเฉพาะไขมันอิ่มตัว น้ำตาลทั้งหมด และโซเดียม ซึ่งเป็นตัวเลขที่คนส่วนใหญ่ใช้เปรียบเทียบสินค้า
5. ดูร้อยละของค่าอ้างอิงต่อวัน ตัวเลขร้อยละช่วยบอกว่าอาหารหนึ่งครั้งคิดเป็นสัดส่วนเท่าไรของค่าอ้างอิงทั้งวัน ตัวเลขยิ่งสูง แปลว่าอาหารนั้นมีสารอาหารตัวนั้นมากเมื่อเทียบกับค่าอ้างอิง

ข้อสังเกตคือ โปรตีนและน้ำตาลทั้งหมดไม่ต้องแสดงเป็นร้อยละ ตามหลักเกณฑ์ข้อ 2.6 ของบัญชีหมายเลข 1 ช่องร้อยละของ 2 บรรทัดนี้จึงมักว่าง ซึ่งเป็นรูปแบบปกติ ไม่ใช่ฉลากพิมพ์ตก

อีกข้อคือ ค่าอ้างอิงคิดจากความต้องการพลังงานวันละ 2,000 กิโลแคลอรี ซึ่งเป็นค่ากลางสำหรับการเปรียบเทียบ กรอบแบบที่มีส่วนที่ 5 ระบุไว้เองว่าความต้องการพลังงานของแต่ละบุคคลแตกต่างกัน

อ่านฉลากโภชนาการ: ตัวอย่างการคำนวณจากขนมหนึ่งซอง

ลองอ่านฉลากโภชนาการของขนมขบเคี้ยวหนึ่งซองที่สมมติขึ้น ตัวเลขด้านล่างเป็นตัวอย่างเพื่ออธิบายวิธีคิด ไม่ใช่ข้อมูลของสินค้าจริง

จากตัวอย่างนี้ คนที่หยิบซองแล้วเห็นเลข 150 กิโลแคลอรี อาจเข้าใจว่าเป็นของทั้งซอง แต่ถ้ากินหมดซองในครั้งเดียว จะได้พลังงานและโซเดียมเป็น 2 เท่าของตัวเลขบนฉลาก นี่คือเหตุผลที่ขั้นแรกของการอ่านต้องดูจำนวนครั้งต่อบรรจุภัณฑ์ก่อน

ส่วนร้อยละ 10 ของโซเดียม คิดจากค่าอ้างอิงโซเดียมน้อยกว่า 2,000 มิลลิกรัมต่อวัน เมื่อกินหมดซองจึงเท่ากับร้อยละ 20 ของค่าอ้างอิงทั้งวัน

เปรียบเทียบสองสินค้าให้ยุติธรรม

เมื่อเทียบสินค้าสองยี่ห้อ ให้ดูว่าปริมาณต่อครั้งเท่ากันหรือไม่ ถ้าไม่เท่ากัน ตัวเลขต่อครั้งจะเทียบกันตรง ๆ ไม่ได้ ให้แปลงเป็นค่าต่อ 100 กรัมก่อน หรือดูสินค้าที่ใช้กรอบแบบต่อ 100 กรัม ซึ่งประกาศอนุญาตให้ใช้กับอาหารบางประเภทแทนจำนวนครั้งต่อบรรจุภัณฑ์

วิธีดูฉลากโภชนาการ: ตัวเลข 0 และคำว่า “น้อยกว่า” หมายความว่าอะไร

หลายคนเห็นเลข 0 บนฉลากแล้วเข้าใจว่าไม่มีสารนั้นเลย แต่บัญชีหมายเลข 1 ข้อ 2.6 ของประกาศฉบับที่ 445 กำหนดหลักการปัดตัวเลขไว้ ทำให้ค่าที่น้อยมากถูกแสดงเป็น 0 หรือเป็นคำว่า “น้อยกว่า” ได้

• พลังงาน น้อยกว่า 5 กิโลแคลอรีต่อครั้ง แสดงเป็น 0
• ไขมันทั้งหมดและไขมันอิ่มตัว น้อยกว่า 0.5 กรัม แสดงเป็น 0
• ไขมันทรานส์ ถ้าเป็น 0 แสดงเป็น 0 ถ้าน้อยกว่า 0.5 กรัม แสดงว่า “น้อยกว่า 0.5”
• คอเลสเตอรอล น้อยกว่า 2 มิลลิกรัม แสดงเป็น 0 ถ้า 2 ถึงน้อยกว่า 5 มิลลิกรัม แสดงว่า “น้อยกว่า 5”
• โปรตีน คาร์โบไฮเดรต ใยอาหาร น้ำตาลทั้งหมด น้อยกว่า 0.5 กรัม แสดงเป็น 0 ถ้า 0.5 ถึงน้อยกว่า 1 กรัม แสดงว่า “น้อยกว่า 1”
• โซเดียมและโพแทสเซียม น้อยกว่า 5 มิลลิกรัม แสดงเป็น 0

ความหมายสำหรับผู้บริโภคคือ เลข 0 ต่อครั้งอาจหมายถึง “มีน้อยมากจนไม่มีนัยสำคัญตามเกณฑ์” ไม่จำเป็นต้องเป็นศูนย์จริง ถ้ากินหลายครั้งในวันเดียว ปริมาณเล็ก ๆ เหล่านี้รวมกันได้

วิตามินและแร่ธาตุอื่นนอกจากโซเดียมและโพแทสเซียม ถ้ามีน้อยกว่าร้อยละ 5 ของปริมาณที่แนะนำต่อวัน จะไม่แสดงในกรอบ การที่ไม่เห็นวิตามินบางตัวบนฉลาก จึงไม่ได้แปลว่าอาหารไม่มีวิตามินนั้นเลย

ตัวเลขบนฉลากมาจากไหน

เอกสารถาม-ตอบของกองอาหารระบุว่า ค่าพลังงานและสารอาหารต้องมาจากผลวิเคราะห์ผลิตภัณฑ์สุดท้ายโดยห้องปฏิบัติการของรัฐหรือที่ได้รับการรับรองมาตรฐาน ISO/IEC 17025 ใช้การคำนวณจากสูตรแทนไม่ได้ และอาหารนำเข้าคัดลอกตัวเลขจากฉลากต่างประเทศมาใช้ไม่ได้

วิธีอ่านฉลากอาหาร: ฉลากหน้าซองจีดีเอ และคำกล่าวอ้างทางโภชนาการ

นอกจากกรอบข้อมูลโภชนาการด้านหลัง วิธีอ่านฉลากอาหารให้ครบยังมีอีก 2 จุดที่ควรรู้

ฉลากจีดีเอ (GDA) ด้านหน้าซอง

ประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 394 (พ.ศ. 2561) กำหนดให้อาหาร 13 กลุ่ม เช่น อาหารขบเคี้ยว ช็อกโกแลต ขนมอบ บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป เครื่องดื่มในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท และนมปรุงแต่ง แสดงค่าพลังงาน น้ำตาล ไขมัน และโซเดียมแบบจีดีเอที่ด้านหน้าของฉลาก

จุดที่ต่างจากกรอบด้านหลังคือ ประกาศฉบับที่ 466 พ.ศ. 2568 กำหนดว่าค่าบนฉลากจีดีเอเป็นค่าต่อหนึ่งหน่วยบรรจุภัณฑ์ คือปริมาณต่อการกินหนึ่งครั้งคูณจำนวนครั้งที่กินได้ และร้อยละเทียบกับพลังงาน 2,000 กิโลแคลอรี น้ำตาล 65 กรัม ไขมัน 65 กรัม และโซเดียม 2,000 มิลลิกรัม ตัวเลขด้านหน้าจึงมักสูงกว่าด้านหลัง เพราะเป็นของทั้งบรรจุภัณฑ์ อ่านเพิ่มที่ ฉลาก GDA คืออะไร ส่วนสัญลักษณ์ทางเลือกสุขภาพ อ่านได้ที่ สัญลักษณ์ทางเลือกสุขภาพ ขอได้อย่างไร

คำกล่าวอ้าง เช่น “ลดน้ำตาล” หรือ “เสริมแคลเซียม”

คำกล่าวอ้างทางโภชนาการต้องเป็นไปตามเกณฑ์ในบัญชีหมายเลข 4 ของประกาศฉบับที่ 445 เอกสารถาม-ตอบของกองอาหารยกตัวอย่างว่า คำว่า “ลดลง” ต้องลดตั้งแต่ร้อยละ 25 ขึ้นไป คำว่า “เพิ่ม” หรือ “เสริม” ต้องสูงกว่าไม่น้อยกว่าร้อยละ 10 ของค่าอ้างอิง ต้องผ่านเกณฑ์ทั้งต่อปริมาณที่กินต่อครั้งบนฉลากและต่อหน่วยบริโภคอ้างอิง และห้ามกล่าวอ้างเป็นภาษาอังกฤษอย่างเดียว

อาหารที่มีคำกล่าวอ้างต้องมีกรอบข้อมูลโภชนาการเสมอ ผู้บริโภคจึงเปิดดูด้านหลังเพื่อตรวจตัวเลขได้ทุกครั้ง ตัวอย่างเช่น สินค้าที่ชูว่าลดน้ำตาล อาจยังมีไขมันหรือโซเดียมสูง การอ่านทั้งกรอบช่วยให้เห็นภาพครบกว่าการดูคำบนหน้าซอง

ข้อจำกัดของฉลากโภชนาการที่ควรรู้

• ไม่ใช่อาหารทุกชนิดมีฉลากโภชนาการ ประกาศฉบับที่ 445 ข้อ 7 ยกเว้นอาหารที่ไม่ได้ขายตรงถึงผู้บริโภค อาหารที่ผู้ปรุงขายตรงให้ผู้บริโภค และห่อย่อยที่ขายรวมในห่อใหญ่ เอกสารถาม-ตอบยังระบุว่าเบเกอรีที่ผลิตและขายหน้าร้านโดยตรงไม่ต้องแสดง
• อาหารสำหรับทารกและอาหารทางการแพทย์มีกฎเฉพาะ อาหารกลุ่มนี้ไม่อยู่ใต้ประกาศฉบับที่ 445 แต่มีประกาศเรื่องฉลากของตัวเอง
• ค่าอ้างอิงเป็นค่ากลาง ร้อยละบนฉลากคิดจาก 2,000 กิโลแคลอรีต่อวัน ไม่ได้คำนวณสำหรับเด็ก ผู้สูงอายุ หรือผู้ที่มีภาวะสุขภาพเฉพาะ
• ฉลากบอกข้อมูล ไม่ได้บอกว่าอาหารดีหรือไม่ดี ฉลากใช้เปรียบเทียบสินค้าประเภทเดียวกัน การวางแผนอาหารสำหรับโรคประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือนักกำหนดอาหาร

ถ้าเจอฉลากที่ตัวเลขดูผิดปกติ เช่น ตัวเลขด้านหน้ากับด้านหลังขัดกันชัดเจน หรือมีคำกล่าวอ้างแต่ไม่มีกรอบข้อมูลโภชนาการ สามารถเก็บรูปฉลากไว้และสอบถามผู้ผลิต หรือแจ้งสายด่วนผู้บริโภค 1556 ได้

สรุป: อ่านฉลากโภชนาการให้เป็นนิสัย

การอ่านฉลากโภชนาการไม่ต้องจำตัวเลขมาก จำลำดับให้ได้ก็พอ

• ดูจำนวนครั้งต่อบรรจุภัณฑ์ก่อนเสมอ ตัวเลขในกรอบเป็นของการกินหนึ่งครั้ง ไม่ใช่ทั้งห่อ
• ใช้ร้อยละของค่าอ้างอิงต่อวันเปรียบเทียบ ค่าคิดจาก 2,000 กิโลแคลอรีต่อวัน
• เลข 0 อาจไม่ใช่ศูนย์จริง ค่าที่น้อยมากถูกปัดเป็น 0 ตามหลักเกณฑ์
• ฉลากจีดีเอด้านหน้าเป็นค่าของทั้งบรรจุภัณฑ์ ส่วนกรอบด้านหลังเป็นค่าต่อครั้ง

เจ้าของแบรนด์ที่ต้องการตรวจฉลากสินค้าของตัวเอง ใช้ เครื่องมือตรวจฉลาก ได้ อ่านกติกาสำหรับผู้ผลิตที่ ฉลากโภชนาการแบบเต็มกับแบบย่อ และ ฉลากโภชนาการ ฉบับที่ 467 ส่วนทีมที่ต้องการอบรมการอ่านและทำฉลาก ดูได้ที่ บริการอบรมหลักสูตร

แหล่งอ้างอิง

1. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 445) พ.ศ. 2566 เรื่อง ฉลากโภชนาการ · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
2. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 467) พ.ศ. 2568 เรื่อง ฉลากโภชนาการ (ฉบับที่ 2) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
3. ตัวอย่างรูปแบบกรอบข้อมูลโภชนาการตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 445) พ.ศ. 2566 ออกตามความในพระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 เรื่อง ฉลากโภชนาการ · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
4. ประเด็น ถาม - ตอบ เกี่ยวกับประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 445) พ.ศ. 2566 ออกตามความในพระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 เรื่อง ฉลากโภชนาการ · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
5. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 394 (พ.ศ. 2561) เรื่อง อาหารที่ต้องแสดงฉลากโภชนาการ และค่าพลังงาน น้ำตาล ไขมัน และโซเดียมแบบจีดีเอ · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
6. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 466) พ.ศ. 2568 เรื่อง อาหารที่ต้องแสดงฉลากโภชนาการ และค่าพลังงาน น้ำตาล ไขมัน และโซเดียม แบบจีดีเอ (ฉบับที่ 3) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ

ข้อมูลในบทความนี้เพื่อความรู้ ไม่ใช่คำวินิจฉัยของ อย. และไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย กฎหมายอาจเปลี่ยนได้ — ตรวจประกาศฉบับล่าสุดหรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนยื่นหรือผลิตจริง

บทความที่เกี่ยวข้อง

เจ้าของแบรนด์ฉลาก GDA คืออะไร อาหารประเภทไหนต้องแสดง และทำอย่างไรให้ถูกตามประกาศฉลาก GDA คืออะไร อาหาร 13 กลุ่มไหนต้องแสดง รูปแบบ 4 แท่งตามประกาศ 394 และ 466 ค่าที่ใช้คำนวณ ตำแหน่งบนฉลาก และกรณีขายออนไลน์หรือส่งออกอ่าน 9 นาที · อัปเดต 10 พ.ย. 2569เจ้าของแบรนด์สัญลักษณ์ทางเลือกสุขภาพ (Healthier Choice) ขอได้อย่างไร ใช้กับอาหารแบบไหนฉลากทางเลือกสุขภาพคืออะไร ใครขอใช้ได้ ผู้รับรองคือใคร เกณฑ์สารอาหาร 15 กลุ่ม รูปแบบสัญลักษณ์บนฉลาก และเมื่อไรต้องหยุดแสดง ตามประกาศฉบับที่ 373 และ 453อ่าน 10 นาที · อัปเดต 9 พ.ย. 2569ประกาศใหม่ฉลากโภชนาการ ฉบับที่ 2 (ประกาศ สธ. ฉบับที่ 467 พ.ศ. 2568) เปลี่ยนอะไร ต้องแก้ฉลากอย่างไรสรุปประกาศ สธ. ฉบับที่ 467 พ.ศ. 2568 แก้ฉลากโภชนาการ อย. เรื่องพื้นกรอบสีขาวและขนาดตัวอักษรขั้นต่ำ พร้อมประกาศจีดีเอฉบับที่ 466 ที่มีผลวันเดียวกันอ่าน 9 นาที · อัปเดต 26 ต.ค. 2569