เว็บไซต์อิสระ ไม่ใช่เว็บไซต์ของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา · ช่วงทดลองใช้: พบข้อผิดพลาดหรืออยากให้เพิ่มอะไร บอกเราได้
FDA Thailand Guideทดลองใช้
ไทย
เข้าสู่ระบบ ปรึกษาทีม
เจ้าของแบรนด์

รูปก่อนหลังในโฆษณา เครื่องสำอาง อาหารเสริม และสมุนไพร: กฎหมายว่าอย่างไร และควรใช้แบบไหน

อ่าน 13 นาที · อัปเดต 21 พ.ย. 2569

ขวดเซรั่มแบบเดียวกัน 2 ใบบนแท่นสีขาว ใบซ้ายอยู่ในเงาโทนเย็น ใบขวาโดนแสงแดดอุ่น ดูต่างกันเพราะแสงอย่างเดียว ภาพประกอบเรื่องรูปก่อนหลัง

รูปก่อนหลังในโฆษณา: ทำไมภาพคู่เดียวต้องพิสูจน์ได้เท่าคำโฆษณา

รูปก่อนหลัง คือภาพคู่ที่วางสภาพ "ก่อนใช้" กับ "หลังใช้" ไว้ข้างกัน แบรนด์เครื่องสำอาง ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร และผลิตภัณฑ์สมุนไพรนิยมใช้ในโพสต์ขาย คลิปรีวิว และไลฟ์ขาย เพราะคนดูเข้าใจได้ในไม่กี่วินาที แต่ภาพคู่เดียวก็บอกได้พร้อมกันว่าสินค้าได้ผล ได้ผลเร็ว และได้ผลขนาดนี้กับคนทั่วไป ซึ่งเป็นสามเรื่องที่แบรนด์ต้องพิสูจน์ได้

บทความนี้เขียนสำหรับเจ้าของแบรนด์ ทีมการตลาด และคนทำไลฟ์ขาย แบ่งเป็นสามส่วน คือสิ่งที่กฎหมายและเอกสารของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) เขียนไว้จริงเกี่ยวกับภาพในโฆษณา มุมกฎหมายคุ้มครองผู้บริโภค และวิธีถ่ายภาพ เก็บหลักฐาน และใช้รีวิว ซึ่งเป็นแนวปฏิบัติ ไม่ใช่ข้อกำหนดของกฎหมาย ภาพรวมกฎการโฆษณาของแต่ละประเภท อ่านได้ที่ กฎการโฆษณาเครื่องสำอาง หลักเกณฑ์และใบอนุญาตโฆษณาอาหาร พ.ศ. 2569 และ วิธีดูโฆษณาเกินจริง

ภาพนับเป็น "ข้อความ" ตามกฎหมาย: นิยามในกฎหมายเครื่องสำอาง อาหาร และสมุนไพร

ถ้าไม่ได้เขียนอะไรเลย แค่วางภาพสองภาพ จะนับเป็นการโฆษณาสรรพคุณไหม คำตอบอยู่ในนิยามของกฎหมายแต่ละฉบับ

  • เครื่องสำอาง พระราชบัญญัติเครื่องสำอาง พ.ศ. 2558 มาตรา 4 นิยาม "ข้อความ" ว่า "หมายความรวมถึง การกระทำให้ปรากฏด้วยตัวอักษร ภาพ ภาพยนตร์ แสง เสียง เครื่องหมายหรือการกระทำอย่างใด ๆ ที่ทำให้บุคคลทั่วไปสามารถเข้าใจความหมายได้" และ "โฆษณา" คือ "การกระทำไม่ว่าโดยวิธีใด ๆ ให้ประชาชนเห็น ได้ยิน หรือทราบข้อความเพื่อประโยชน์ในทางการค้า"
  • อาหารและผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร พระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 มาตรา 41 ให้ผู้ที่จะโฆษณาคุณประโยชน์ คุณภาพ หรือสรรพคุณของอาหาร นำ "เสียง ภาพ ภาพยนตร์ หรือข้อความ" ไปให้ผู้อนุญาตตรวจพิจารณาก่อน และประกาศ อย. เรื่อง หลักเกณฑ์การโฆษณาอาหาร พ.ศ. 2569 ข้อ 3 นิยาม "ข้อความ" ว่ารวมถึง "ข้อความ ข้อความเสียง เสียง ภาพ รูปภาพ รอยประดิษฐ์ เครื่องหมายสัญลักษณ์"
  • ผลิตภัณฑ์สมุนไพร พระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2562 มาตรา 4 นิยาม "ข้อความ" ว่ารวมถึง "ตัวอักษร รูป รอยประดิษฐ์ ภาพ ภาพยนตร์ แสง เสียง เครื่องหมาย" และ "โฆษณา" ให้ "หมายความรวมถึงการส่งเสริมการขาย"

กฎหมายจึงไม่มีชุดกติกาแยกสำหรับภาพ ข้อห้ามของตัวอักษรใช้กับภาพด้วย ในทางปฏิบัติ ควรแปลงภาพเป็นประโยค ถ้าได้ประโยคอย่าง "ใช้ 7 วัน สิวหาย" หรือ "กิน 2 สัปดาห์ เอวเล็กลง" ประโยคนั้นคือสิ่งที่ต้องตรวจ ตัวเลขวันที่ ลูกศร วงกลมรอบจุดด่างดำ สายวัดรอบเอว และคำบรรยายใต้ภาพ ก็เป็นส่วนหนึ่งของข้อความเช่นกัน

ขวดดรอปเปอร์สีชา 2 ใบวางบนกระจกกลม ใบหน้าผูกเชือกสีส้ม เห็นเงาสะท้อนในกระจก ภาพประกอบเรื่องรูปก่อนหลัง

ภาพก่อนหลัง โฆษณาเครื่องสำอาง: มาตรา 41 กฎกระทรวง พ.ศ. 2567 และอำนาจสั่งให้พิสูจน์

ภาพก่อนหลัง โฆษณาเครื่องสำอาง ต้องผ่านมาตรา 41 ของพระราชบัญญัติเครื่องสำอาง พ.ศ. 2558 ซึ่งห้าม "ข้อความที่ไม่เป็นธรรมต่อผู้บริโภค" และกำหนดลักษณะที่เกี่ยวกับภาพผลลัพธ์โดยตรงไว้สามข้อ คือ (1) "ข้อความที่เป็นเท็จหรือเกินความจริง" (2) ข้อความที่ "ก่อให้เกิดความเข้าใจผิดในสาระสำคัญเกี่ยวกับเครื่องสำอาง" และ (3) "ข้อความที่แสดงสรรพคุณที่เป็นการรักษาโรคหรือที่มิใช่จุดมุ่งหมายเป็นเครื่องสำอาง"

คู่มือการโฆษณาเครื่องสำอาง ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2567 อธิบายข้อ (1) ว่าหมายถึง "ข้อความที่ไม่สามารถพิสูจน์ข้อเท็จจริงได้ด้วยเอกสารทางวิชาการ หลักฐานทางวิทยาศาสตร์ หรือเกินขอบข่ายเครื่องสำอาง" และยกตัวอย่างโฆษณากระชับรูปหน้าที่อ้างผลภายใน 28 วัน โดยมีวลี "พิสูจน์ได้พร้อมแสดงภาพก่อน – หลัง และข้อความบรรยายภาพ" อยู่ในตัวอย่าง (หน้า 13) ตัวอย่างนี้ไม่ได้บอกว่าภาพก่อน–หลังใช้ไม่ได้ในตัวเอง แต่แสดงว่าการแนบภาพมาเป็น "หลักฐาน" ไม่ทำให้ข้อความที่เกินขอบเขตกลายเป็นข้อความที่ใช้ได้

กฎกระทรวง พ.ศ. 2567

กฎกระทรวงกำหนดข้อความโฆษณาเครื่องสำอางที่ไม่เป็นธรรมต่อผู้บริโภคฯ พ.ศ. 2567 เพิ่มข้อความต้องห้ามสองแบบ คือข้อความที่ทำให้เข้าใจว่าใช้กับบริเวณภายในร่างกาย และข้อความที่ทำให้เข้าใจว่านำไปฉีด หรือใช้กับเครื่องมือเพื่อผลักดันสารเข้าสู่ร่างกาย "ลึกกว่าชั้นหนังกำพร้า (epidermis)" ในทางปฏิบัติ ภาพก่อน–หลังที่ถ่ายคู่กับเครื่องมือลักษณะนี้ ควรตรวจกับกฎกระทรวงฉบับนี้ด้วย

อย. สั่งให้พิสูจน์ได้

มาตรา 45 ให้เลขาธิการ อย. สั่งให้ผู้จดแจ้งหรือผู้ทำการโฆษณา "พิสูจน์เพื่อแสดงความจริง" และถ้าอ้างผลการวิจัย สถิติ หรือ "ยืนยันข้อเท็จจริงอันใดอันหนึ่ง" แล้วพิสูจน์ไม่ได้ ให้ออกคำสั่งตามมาตรา 44 ได้ เช่น ให้แก้ไขข้อความ ห้ามการโฆษณา หรือให้โฆษณาเพื่อแก้ไขความเข้าใจผิด ผู้ที่โฆษณาโดยไม่เป็นไปตามมาตรา 41 มีโทษตามมาตรา 84 ในทางปฏิบัติ แบรนด์จึงควรอธิบายได้ว่าภาพมาจากไหน ถ่ายอย่างไร และเป็นผลของใคร

คู่มือการโฆษณาเครื่องสำอาง พ.ศ. 2567 พูดถึงภาพไว้อย่างไรในแต่ละกลุ่มสินค้า

คู่มือการโฆษณาเครื่องสำอาง พ.ศ. 2567 มีตาราง Do/Don't แยกตามกลุ่มสินค้า หลายกลุ่มใช้คำว่า "ข้อความหรือภาพ" ในช่องที่ห้าม ซึ่งตรงกับสิ่งที่ภาพก่อน–หลังมักสื่อ

  • ไวท์เทนนิ่ง (หน้า 22) ห้ามสื่อว่าทำให้ "สีผิวขาวขึ้นมากกว่าหรือแตกต่างจากสีผิวเดิมตามธรรมชาติ" และถ้าอ้างผลทดสอบ ต้องแสดงว่า "ผลลัพธ์ที่ได้ขึ้นอยู่กับสภาพผิวของแต่ละบุคคลด้วย"
  • ลดริ้วรอย (หน้า 23) ต้องแสดงว่า "ผู้ใช้จะได้รับผลในการใช้ในช่วงเวลาเมื่อใช้เครื่องสำอางเท่านั้น และผลลัพธ์ที่ได้ขึ้นอยู่กับสภาพผิวของแต่ละบุคคล"
  • ผิวที่เป็นสิว (หน้า 24) ห้ามข้อความหรือภาพที่สื่อว่าป้องกันหรือรักษาสิว ลดการอักเสบของสิว หรือลดสิว ตารางสรุปข้อความที่เห็นควรให้ใช้ (11 มีนาคม 2568) จัดไว้ในกลุ่มที่ยอมรับไม่ได้เช่นกัน
  • กระชับผิวและเซลลูไลท์ (หน้า 25) ห้าม "ข้อความหรือภาพ" ที่สื่อการเปลี่ยนแปลงระบบการทำงานหรือโครงสร้างของร่างกาย เช่น ลดขนาดของเอว เพิ่มหรือลดขนาดของทรวงอก ลดผิวเปลือกส้ม
  • ผมร่วง (หน้า 31) ห้าม "ข้อความหรือภาพโฆษณา" ที่สื่อว่าช่วยลดปัญหาผมหลุดร่วงโดยไม่ระบุสาเหตุ หรือจากปัจจัยภายในร่างกาย

ภาพที่อ้างผลทดสอบ

กลุ่มที่ 23 ของคู่มือ (หน้า 45) แยกการทดสอบสองแบบ การทดสอบความพึงพอใจให้อ้างจำนวนกลุ่มตัวอย่างโดยตรง เช่น "กลุ่มตัวอย่าง 45 คนจาก 50 คน" และห้ามสรุปว่าเครื่องสำอางมีประสิทธิภาพตามที่อ้าง ส่วนการทดสอบทางคลินิกต้องเป็นผลของเครื่องสำอางที่โฆษณา และต้องระบุ "เป็นการทดสอบเกี่ยวกับเรื่องอะไร ช่วงเวลาที่ทำการทดสอบ สภาวะการทดสอบ สถิติที่ใช้ จำนวนอาสาสมัคร" คู่มือข้อ 4.1 ยังยอมรับ "ผลการทดสอบด้านประสิทธิภาพของผลิตภัณฑ์เครื่องสำอางที่โฆษณา" จากหน่วยงานที่เชี่ยวชาญเป็นหลักฐานพิสูจน์สรรพคุณ (หน้า 8)

คำเปรียบเปรยต่างจากภาพผลลัพธ์

มาตรา 41 วรรคสาม ยกเว้นข้อความที่คนทั่วไปรู้ได้ว่า "ไม่อาจเป็นความจริงได้โดยแน่แท้" ตารางสรุปข้อความของ อย. จึงยอมรับคำอย่าง "ผิวสวยติดฟิลเตอร์" และ "สวยเหมือน AI" ในทางปฏิบัติ ภาพก่อน–หลังที่นำเสนอว่าเป็นผลจริงของผู้ใช้ไม่เข้าข้อยกเว้นนี้ เพราะภาพตั้งใจให้คนดูเชื่อว่าเกิดขึ้นจริง

อาหารและผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร: ประกาศ อย. พ.ศ. 2569 ยก "ภาพ Before After" เป็นตัวอย่าง

ฝั่งอาหาร ซึ่งรวมผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร มีเอกสารที่พูดถึงภาพก่อน–หลังชัดที่สุด พระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 มาตรา 40 ห้ามโฆษณาคุณประโยชน์ คุณภาพ หรือสรรพคุณ "อันเป็นเท็จหรือเป็นการหลอกลวงให้เกิดความหลงเชื่อโดยไม่สมควร"

ประกาศ อย. เรื่อง หลักเกณฑ์การโฆษณาอาหาร พ.ศ. 2569 ข้อ 5 ระบุลักษณะที่ "อาจเข้าข่ายตามมาตรา 40" ไว้ 8 ข้อ ข้อที่ภาพก่อน–หลังมักเข้าไปเกี่ยว ได้แก่

  • (1) ข้อความที่เป็นเท็จหรือเกินความจริง
  • (3) ข้อความที่สื่อว่ามีผลต่อการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างของร่างกาย หรือระบบการทำงานของร่างกาย
  • (5) ข้อความที่สื่อว่า "เพื่อบำรุงผิวพรรณหรือเพื่อความสวยงาม"
  • (6) ข้อความที่สื่อว่ามีผลต่อการลดน้ำหนักหรือลดความอ้วน เว้นแต่อาหารสำหรับผู้ที่ต้องการควบคุมน้ำหนักตามประกาศกระทรวงสาธารณสุขที่ได้รับอนุญาตแล้ว
  • (7) ข้อความที่สื่อว่ามีผลต่อการกระชับสัดส่วน ดักจับไขมัน

บัญชีหมายเลข 1: ภาพที่สื่อความหมายเดียวกันก็นับ

หัวข้อที่ 2 ของบัญชีหมายเลข 1 แนบท้ายประกาศ เขียนว่าข้อความที่ไม่อนุญาต "รวมถึงการใช้ภาพที่สื่อให้เข้าใจได้ในความหมายเดียวกัน" หมวดลดน้ำหนัก (ข้อ 2.5) ยกตัวอย่าง "การใช้ภาพสายวัด เครื่องชั่งน้ำหนัก กางเกง Over Size" "ภาพ Before After" และ "เห็นผลเร็ว เห็นผลทันที" ส่วนหมวดผิวพรรณและความงาม (ข้อ 2.4) มีตัวอย่าง เช่น "ลดริ้วรอยเหี่ยวย่น ลดสิว ฝ้า กระ จุดด่างดำ" "ผิวขาว กระจ่าง ใส" และ "แก้ผมร่วง ผมหงอก"

สำหรับผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ภาพรูปร่างก่อน–หลังเรื่องลดน้ำหนักอยู่ในตัวอย่างของบัญชีแล้ว ส่วนภาพผิวใสขึ้น สิวลดลง หรือผมดกขึ้นหลังกินอาหารเสริม เป็นภาพที่สื่อความหมายเดียวกับตัวอย่างข้อ 2.4 ในทางปฏิบัติ ทีมการตลาดอาหารเสริมจึงควรเลี่ยงภาพก่อน–หลังเรื่องน้ำหนัก รูปร่าง ผิว และเส้นผม

มาตรา 42 ให้ผู้อนุญาตสั่งระงับโฆษณาที่ฝ่าฝืนมาตรา 41 และการโฆษณาที่ฝ่าฝืนมาตรา 40 หรือ 41 มีโทษตามมาตรา 70 และมาตรา 71 ของพระราชบัญญัติอาหาร ชิ้นงานแบบไหนต้องยื่นขออนุญาต อ่านได้ที่ หลักเกณฑ์การโฆษณาอาหาร พ.ศ. 2569

ผลิตภัณฑ์สมุนไพร: ภาพต้องผ่านใบอนุญาตโฆษณาก่อนเผยแพร่

ผลิตภัณฑ์สมุนไพรต่างจากเครื่องสำอางตรงที่ต้องได้รับอนุญาตก่อนโฆษณา พระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2562 มาตรา 70 เขียนว่า "ห้ามผู้ใดโฆษณาผลิตภัณฑ์สมุนไพรหรือคุณประโยชน์ของผลิตภัณฑ์สมุนไพร เว้นแต่ได้รับใบอนุญาตจากผู้อนุญาตก่อน" เมื่อ "ข้อความ" รวมภาพไว้แล้ว ภาพก่อน–หลังจึงต้องอยู่ในชิ้นงานที่ยื่นขออนุญาต

ประกาศ อย. เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขการขออนุญาตและการออกใบอนุญาตโฆษณาผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2564 กำหนดให้โฆษณาได้ตรงตามข้อความและภาพที่ได้รับอนุญาต ในทางปฏิบัติ ถ้าจะเปลี่ยนภาพชุดใหม่ ควรตรวจก่อนว่าชิ้นงานยังตรงกับที่ได้รับอนุญาต ไม่สลับภาพเองหลังได้เลขใบอนุญาต

ข้อห้ามที่เกี่ยวกับภาพผลลัพธ์

มาตรา 74 ห้ามโฆษณาที่ (2) "แสดงสรรพคุณอันเป็นเท็จ เกินความจริง หรือทำให้เข้าใจผิดในสรรพคุณ" และ (4) "เป็นการรับรองหรือยกย่องสรรพคุณของผลิตภัณฑ์สมุนไพรโดยบุคคล คณะบุคคล หรือสถาบันใด ๆ" ข้อ (4) ไม่ใช้กับการโฆษณาโดยตรงต่อผู้ประกอบวิชาชีพเวชกรรม ทันตกรรม เภสัชกรรม การแพทย์แผนไทย และการแพทย์แผนไทยประยุกต์ แต่ยังต้องได้ใบอนุญาตตามมาตรา 70

ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขเกี่ยวกับการโฆษณาผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2564 ข้อ 3 ให้โฆษณาข้อความตามที่ได้รับอนุญาตในการขึ้นทะเบียน แจ้งรายละเอียด หรือจดแจ้ง และข้อ 4 ห้ามอ้างงานวิจัยหรือการกล่าวอ้างทางสุขภาพที่ไม่สอดคล้องกับที่ได้รับอนุญาต ภาพที่แสดงผลเกินสรรพคุณในทะเบียน หรือภาพคู่กับคำชมสรรพคุณของผู้ใช้ จึงเสี่ยงทั้งต่อประกาศนี้และมาตรา 74 ผู้อนุญาตสั่งแก้ไขหรือระงับโฆษณาที่ฝ่าฝืนมาตรา 74 ได้ตามมาตรา 75 และผู้ที่โฆษณาโดยไม่ได้รับอนุญาตตามมาตรา 70 หรือฝ่าฝืนมาตรา 74 มีโทษตามมาตรา 114

ภาพก่อน–หลังตามประเภทสินค้า: เอกสารเขียนถึงภาพไว้อย่างไรภาพที่สื่อแบบในช่องกลาง ควรเลี่ยง ส่วนช่องขวาคือสิ่งที่เอกสารให้ทำหรือแสดง
สินค้าหรือกลุ่มภาพที่สื่อแบบนี้ ควรเลี่ยงสิ่งที่เอกสารให้ทำหรือแสดงที่มา
เครื่องสำอางทั่วไปผลที่เกินขอบเขตความสะอาด ความสวยงาม ลักษณะที่ปรากฏ · ใช้กับเครื่องมือผลักสารลึกกว่าหนังกำพร้าพิสูจน์ได้เมื่อ อย. สั่งตามมาตรา 45พ.ร.บ.เครื่องสำอาง มาตรา 41 · กฎกระทรวง 2567
เครื่องสำอางไวท์เทนนิ่งสีผิวขาวกว่าหรือต่างจากสีผิวเดิมตามธรรมชาติอ้างผลทดสอบ ต้องบอกว่าผลขึ้นกับสภาพผิวแต่ละบุคคลคู่มือ 2567 หน้า 22
เครื่องสำอางลดริ้วรอยเปลี่ยนโครงสร้างผิวจากวัยบอกว่าได้ผลช่วงที่ใช้ และผลขึ้นกับสภาพผิวแต่ละบุคคลคู่มือ 2567 หน้า 23
เครื่องสำอางสำหรับผิวเป็นสิวสิวหาย สิวลด สิวอักเสบลดลงสื่อว่าเป็นสูตรดูแลผิวที่มีปัญหาสิวคู่มือ 2567 หน้า 24 · ตารางสรุปข้อความ 2568
เครื่องสำอางกระชับผิวเอวเล็กลง ทรวงอกเปลี่ยนขนาด ผิวเปลือกส้มลดลงสื่อว่าผิวดูกระชับตามโครงร่างธรรมชาติคู่มือ 2567 หน้า 25
อาหารและผลิตภัณฑ์เสริมอาหารภาพ Before After เรื่องน้ำหนัก ภาพสายวัด เครื่องชั่ง · ผิวใส สิว ฝ้า ผมร่วงภาพที่สื่อความหมายเดียวกับข้อความต้องห้าม นับเป็นข้อความต้องห้ามประกาศ อย. 2569 ข้อ 5 · บัญชีหมายเลข 1
ผลิตภัณฑ์สมุนไพรผลเกินสรรพคุณที่ได้รับอนุญาต · คำชมสรรพคุณจากบุคคลได้ใบอนุญาตโฆษณาก่อน และโฆษณาตรงตามที่อนุญาตพ.ร.บ.สมุนไพร มาตรา 70, 74 · ประกาศ 2564

ที่มา: พ.ร.บ.เครื่องสำอาง พ.ศ. 2558 · คู่มือการโฆษณาเครื่องสำอาง พ.ศ. 2567 · ประกาศ อย. หลักเกณฑ์การโฆษณาอาหาร พ.ศ. 2569 · พ.ร.บ.ผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2562

มุมกฎหมายคุ้มครองผู้บริโภค: ผู้โฆษณาต้องพิสูจน์ได้ และภาพที่ปรับแต่งต้องบอก

พระราชบัญญัติคุ้มครองผู้บริโภค พ.ศ. 2522 ใช้กับสินค้าทุกชนิด มาตรา 21 ให้ใช้กฎหมายเฉพาะก่อน และใช้หมวดคุ้มครองผู้บริโภคได้เท่าที่ไม่ซ้ำหรือขัดกัน สองมาตราที่เกี่ยวกับภาพก่อน–หลัง คือ

  • มาตรา 22 ห้ามโฆษณาด้วยข้อความที่ไม่เป็นธรรมต่อผู้บริโภค เช่น ข้อความที่เป็นเท็จหรือเกินความจริง และข้อความที่ทำให้เข้าใจผิดในสาระสำคัญ
  • มาตรา 28 ให้คณะกรรมการว่าด้วยการโฆษณาสั่งให้ผู้โฆษณาพิสูจน์ข้อความที่สงสัยว่าเป็นเท็จหรือเกินจริง และถ้าอ้างงานวิจัย สถิติ หรือการรับรองแล้วพิสูจน์ไม่ได้ ให้ถือว่าผู้โฆษณารู้ว่าข้อความนั้นเป็นเท็จ

ภาระพิสูจน์จึงอยู่กับผู้โฆษณา ภาพที่ไม่มีที่มา ไม่มีวันที่ และไม่รู้ว่าเป็นของใคร เป็นภาพที่พิสูจน์ได้ยากที่สุด

ภาพที่สร้างหรือปรับแต่งด้วยโปรแกรมหรือ AI

ประกาศสำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภค เรื่อง แนวทางการโฆษณาสินค้าหรือบริการที่อาจก่อให้เกิดความเข้าใจผิดในสาระสำคัญ (18 กรกฎาคม 2568) ระบุว่าภาพที่สร้างหรือปรับแต่งด้วยโปรแกรมหรือ AI ต้องแสดงข้อความให้ผู้บริโภครู้ เช่น "ภาพสร้างโดย AI" หรือ "ภาพจริงหรือภาพจำลองจากของจริง โดยใช้ AI ปรับแต่งภาพ" แนวทางนี้ไม่ได้เขียนถึงภาพก่อน–หลังโดยตรง ในทางปฏิบัติ ภาพ "หลังใช้" ไม่ควรผ่านโหมดหน้าใส ฟิลเตอร์ปรับผิว หรือ AI ลบจุดด่างดำในบริเวณที่แสดงผล เพราะส่วนนั้นคือสิ่งที่ภาพอ้างว่าเป็นผลของสินค้า

ภาพ before after จากการทดสอบจริง: ถ่ายและกำกับภาพอย่างไรให้พิสูจน์ได้

ส่วนนี้เป็นแนวปฏิบัติที่สรุปจากหลักในเอกสารข้างต้น ไม่ใช่ข้อกำหนดของประกาศฉบับใด จุดประสงค์คือให้ภาพ before after อยู่ในขอบเขตของประเภทสินค้า และพิสูจน์ได้เมื่อถูกขอ

  1. เริ่มจากประโยค เขียนประโยคที่ภาพจะสื่อก่อนถ่าย แล้วตรวจกับกฎของประเภทสินค้า ถ้าประโยคใช้ไม่ได้ ภาพสวยแค่ไหนก็ใช้ไม่ได้
  2. ภาพจากการทดสอบจริง มีแผนทดสอบ รู้ว่าใครทดสอบ ใช้สินค้ารุ่นไหน ใช้อย่างไร และนานเท่าไร ผลทดสอบด้านประสิทธิภาพควรมาจากหน่วยงานที่เชี่ยวชาญด้านนั้น ตามแนวคู่มือข้อ 4.1
  3. เงื่อนไขเดียวกัน ถ่ายด้วยแสง มุมกล้อง ระยะห่าง ท่าทาง พื้นหลัง และกล้องเดิม ไม่แต่งหน้าหรือจัดผมต่างกัน
  4. ไม่ตกแต่งส่วนที่แสดงผล ครอปให้ขนาดเท่ากันได้ แต่ไม่ควรเกลี่ยผิว ลบรอย เพิ่มความสว่าง หรือดัดรูปร่างในบริเวณที่แสดงผล
  5. กำกับภาพให้ครบ ระบุระยะเวลาที่ใช้ เช่น "ภาพหลังใช้ต่อเนื่อง 4 สัปดาห์" และกำกับว่าผลขึ้นกับแต่ละบุคคล ไม่สื่อว่าผลถาวรหรือเกิดกับทุกคน ถ้าภาพมาจากการทดสอบทางคลินิก ให้บอกเรื่องที่ทดสอบ ช่วงเวลา และจำนวนอาสาสมัคร ตามกลุ่มที่ 23 ของคู่มือ
  6. ระยะเวลาเห็นผลตรงกับข้อมูล ถ้าผลทดสอบวัดที่สัปดาห์ที่ 8 ไม่ควรเขียนว่าเห็นผลใน 7 วัน และไม่ควรใช้ภาพของคนที่ผลดีที่สุดคนเดียวเป็นตัวแทนโดยไม่บอกจำนวนคนทั้งหมด
ถ่ายภาพก่อน–หลังให้พิสูจน์ได้: ควรเลี่ยง กับ ควรทำ

ควรเลี่ยง

  • ถ่ายก่อนกับหลังคนละแสง คนละมุม หรือคนละกล้อง
  • ใช้ฟิลเตอร์ โหมดหน้าใส หรือ AI ในบริเวณที่แสดงผล
  • เลือกภาพของคนที่ผลดีที่สุดคนเดียวโดยไม่บอกจำนวนทั้งหมด
  • เขียนระยะเวลาเห็นผลสั้นกว่าข้อมูลที่ทดสอบ
  • ใช้ภาพรีวิวของลูกค้าโดยไม่ได้รับความยินยอม

ควรทำ

  • ถ่ายจากการทดสอบที่มีแผนและรายงานผล
  • ใช้แสง มุม ระยะ และพื้นหลังเดียวกัน
  • ระบุระยะเวลาที่ใช้ และกำกับว่าผลขึ้นกับแต่ละบุคคล
  • บอกจำนวนผู้ร่วมทดสอบและช่วงเวลาทดสอบ
  • เก็บไฟล์ต้นฉบับและบันทึกการปรับแต่งภาพ

แนวปฏิบัติที่สรุปจากหลักในคู่มือการโฆษณาเครื่องสำอาง พ.ศ. 2567 และแนวทางของ สคบ. พ.ศ. 2568 ไม่ใช่ข้อกำหนดของประกาศฉบับใด

รีวิวก่อนหลัง จากลูกค้า อินฟลูเอนเซอร์ และไลฟ์ขาย

รีวิวก่อนหลัง มีทั้งภาพที่ลูกค้าส่งมาเอง ภาพที่อินฟลูเอนเซอร์ถ่าย และภาพที่คนไลฟ์ยกขึ้นโชว์หน้ากล้อง ทั้งหมดนี้เมื่อแบรนด์นำไปใช้เพื่อการค้า ก็เข้านิยาม "โฆษณา" ที่เล่าไว้ข้างต้น

รีวิวของลูกค้าที่แบรนด์นำมาโพสต์

ในทางปฏิบัติ แบรนด์ควรถือว่าภาพรีวิวที่เลือกมาใช้คือข้อความโฆษณาของแบรนด์เอง และต้องผ่านเกณฑ์เดียวกับภาพที่แบรนด์ถ่าย แม้ลูกค้าจะรู้สึกว่าได้ผลจริง ถ้าภาพสื่อว่าสิวหายหรือน้ำหนักลด ก็ไม่ควรนำมาใช้ ก่อนใช้ควรขอความยินยอมเป็นลายลักษณ์อักษรในการใช้ภาพ ชื่อ และคำพูด และตรวจว่าผู้รีวิวใช้สินค้าจริง

ผู้มีชื่อเสียง และบุคลากรทางการแพทย์

  • เครื่องสำอาง คู่มือ พ.ศ. 2567 ข้อ 12 ให้ใช้ผู้มีชื่อเสียงได้เมื่อเป็นความคิดเห็นจากประสบการณ์ใช้จริง "มิใช่เป็นการแสดงที่กระทำไปตามบทบาทที่ได้รับมอบหมายแต่เพียงอย่างเดียว" และ "ต้องมีหลักฐานเป็นลายลักษณ์อักษรที่รับรองโดยผู้แสดง (Testimonial statement)"
  • อาหาร ประกาศ พ.ศ. 2569 ข้อ 4 (6) ห้ามการแนะนำ รับรอง หรือยกย่องคุณประโยชน์ของอาหาร "โดยบุคลากรทางการแพทย์และสาธารณสุขหรือผู้ที่อ้างตนหรือแสดงตน" ว่าเป็นบุคลากรดังกล่าว
  • สมุนไพร มาตรา 74 (4) ห้ามการรับรองหรือยกย่องสรรพคุณโดยบุคคล ในทางปฏิบัติ จึงไม่ควรนำรีวิวก่อน–หลังที่ชมสรรพคุณมาใช้ในโฆษณาต่อประชาชน

ไลฟ์ขาย และความเห็นใต้โพสต์

นิยามโฆษณาครอบคลุมการกระทำ "ไม่ว่าโดยวิธีใด ๆ" ภาพที่คนไลฟ์ถือโชว์จึงอยู่ในขอบเขตเดียวกับภาพในโพสต์ ในทางปฏิบัติ แบรนด์ควรให้ชุดภาพและข้อความที่ตรวจแล้วกับคนไลฟ์และอินฟลูเอนเซอร์ทุกคน และกำหนดไม่ให้นำภาพจากแหล่งอื่นมาใช้เอง สำหรับสมุนไพร ประกาศกระทรวงสาธารณสุข พ.ศ. 2564 ข้อ 6 ให้ผู้ได้รับอนุญาตที่โฆษณาทางอินเทอร์เน็ตหรือโซเชียลมีเดียควบคุมและเฝ้าระวังความเห็นของผู้อื่นที่ขัดกฎหมายไม่ให้เผยแพร่ต่อ ภาพก่อน–หลังที่ลูกค้าโพสต์ใต้โพสต์ของแบรนด์จึงควรอยู่ในรายการที่ทีมดูแลเพจตรวจด้วย

เช็กลิสต์ก่อนเผยแพร่รูปก่อนหลัง และหลักฐานที่ควรเก็บไว้

ก่อนกดเผยแพร่ ให้ตรวจภาพทีละชิ้นตามเช็กลิสต์ด้านล่าง และเก็บหลักฐานไว้ในที่เดียวกัน เพื่อตอบได้เมื่อหน่วยงานสั่งให้พิสูจน์ตามมาตรา 45 ของพระราชบัญญัติเครื่องสำอาง หรือมาตรา 28 ของพระราชบัญญัติคุ้มครองผู้บริโภค

หลักฐานที่ควรเก็บต่อภาพหนึ่งชุด

  • ไฟล์ภาพต้นฉบับก่อนครอป ที่ยังมีข้อมูลวันเวลาที่ถ่าย
  • แผนการทดสอบและรายงานผล ระบุเรื่องที่ทดสอบ ระยะเวลา วิธีวัด และจำนวนผู้ร่วมทดสอบ
  • รุ่นการผลิตของสินค้าที่ใช้ทดสอบ และเลขจดแจ้ง เลขสารบบอาหาร หรือเลขทะเบียนที่ตรงกับสินค้าที่โฆษณา
  • หนังสือยินยอมของผู้อยู่ในภาพ และบันทึกว่าปรับแต่งภาพอะไรบ้าง
  • สำหรับอาหารและสมุนไพร: ใบอนุญาตโฆษณาและชิ้นงานที่ได้รับอนุญาต

ข้อความรอบภาพ ลองวางใน เครื่องมือตรวจข้อความโฆษณา ซึ่งชี้จุดที่ควรแก้และฐานกฎหมายของแต่ละประเภทสินค้า เครื่องมือนี้ตรวจข้อความ ไม่ได้ตรวจตัวภาพ สำหรับเครื่องสำอาง ถ้ายังไม่แน่ใจ มาตรา 46 เปิดให้ขอความเห็นจากคณะกรรมการเครื่องสำอางก่อนโฆษณาได้ อ่านต่อที่ กฎการโฆษณาเครื่องสำอาง

เช็กลิสต์ก่อนเผยแพร่รูปก่อนหลัง
  • แปลงภาพเป็นประโยค แล้วประโยคนั้นใช้ได้กับประเภทสินค้านี้เครื่องสำอาง มาตรา 41 · อาหาร ข้อ 5 · สมุนไพร มาตรา 74
  • ไม่สื่อผลเรื่องโรค โครงสร้างร่างกาย หรือการทำงานของร่างกาย
  • อาหารเสริม: ไม่มีภาพเรื่องน้ำหนัก รูปร่าง ผิว หรือเส้นผมบัญชีหมายเลข 1 ข้อ 2.4 และ 2.5
  • สมุนไพรและอาหารที่ต้องขออนุญาต: ภาพอยู่ในชิ้นงานที่ได้รับอนุญาต
  • ภาพมาจากการทดสอบจริง ถ่ายเงื่อนไขเดียวกัน ไม่ตกแต่งบริเวณที่แสดงผล
  • ระบุระยะเวลาที่ใช้ และกำกับว่าผลขึ้นกับแต่ละบุคคล
  • ระยะเวลาเห็นผลตรงกับผลทดสอบที่มี
  • ผู้อยู่ในภาพยินยอมเป็นลายลักษณ์อักษร และใช้สินค้าจริง
  • เก็บไฟล์ต้นฉบับ รายงานผล และบันทึกการปรับแต่งไว้พร้อมพิสูจน์

ที่มา: พ.ร.บ.เครื่องสำอาง พ.ศ. 2558 · ประกาศ อย. หลักเกณฑ์การโฆษณาอาหาร พ.ศ. 2569 · พ.ร.บ.ผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2562 · พ.ร.บ.คุ้มครองผู้บริโภค พ.ศ. 2522

คำถามที่พบบ่อย

ใช้รูปก่อนหลังในโฆษณาเครื่องสำอางได้ไหม

กฎหมายไม่ได้ห้ามภาพก่อน–หลังเป็นการเฉพาะ แต่นับภาพเป็นข้อความ ภาพจึงต้องไม่เท็จหรือเกินจริง และไม่สื่อผลเกินขอบเขตเครื่องสำอางตามมาตรา 41 คู่มือ พ.ศ. 2567 ห้าม "ข้อความหรือภาพ" ที่สื่อว่าลดสิวหรือลดขนาดเอว และห้ามข้อความที่สื่อว่าทำให้สีผิวต่างจากสีผิวเดิมตามธรรมชาติ

อาหารเสริมลดน้ำหนักใช้ภาพ before after ได้ไหม

บัญชีหมายเลข 1 แนบท้ายประกาศ อย. เรื่อง หลักเกณฑ์การโฆษณาอาหาร พ.ศ. 2569 ยก "ภาพ Before After" และภาพสายวัด เครื่องชั่ง เป็นตัวอย่างข้อความเรื่องลดน้ำหนักที่ไม่อนุญาต ข้อยกเว้นตามข้อ 5 (6) มีเฉพาะอาหารสำหรับผู้ที่ต้องการควบคุมน้ำหนักที่ได้รับอนุญาตแล้ว

ลูกค้าส่งรูปรีวิวก่อนหลังมาเอง แบรนด์โพสต์ต่อได้ไหม

เมื่อแบรนด์นำมาเผยแพร่เพื่อการค้า ภาพนั้นเข้านิยามโฆษณา ในทางปฏิบัติจึงควรตรวจด้วยเกณฑ์เดียวกับภาพของแบรนด์ และขอความยินยอมเป็นลายลักษณ์อักษร สำหรับสมุนไพร มาตรา 74 (4) ห้ามการรับรองหรือยกย่องสรรพคุณโดยบุคคล

แต่งรูปหรือใช้ AI ปรับภาพก่อนหลังได้ไหม

แนวทางของ สคบ. (18 กรกฎาคม 2568) ให้ภาพที่สร้างหรือปรับแต่งด้วยโปรแกรมหรือ AI แสดงข้อความให้ผู้บริโภครู้ ในทางปฏิบัติไม่ควรปรับแต่งบริเวณที่แสดงผลของสินค้า

ต้องบอกระยะเวลาใช้และว่าผลขึ้นกับแต่ละบุคคลไหม

คู่มือการโฆษณาเครื่องสำอาง พ.ศ. 2567 ให้กลุ่มไวท์เทนนิ่งที่อ้างผลทดสอบและกลุ่มลดริ้วรอย แสดงว่าผลขึ้นกับสภาพผิวของแต่ละบุคคล และการอ้างผลทดสอบทางคลินิกต้องบอกช่วงเวลาและจำนวนอาสาสมัคร สินค้าอื่นในทางปฏิบัติก็ควรบอกเช่นกัน

ผลิตภัณฑ์สมุนไพรใช้ภาพก่อนหลังได้ไหม

ต้องได้ใบอนุญาตโฆษณาก่อนตามมาตรา 70 ภาพเป็นส่วนหนึ่งของชิ้นงานที่ยื่น และต้องโฆษณาตรงตามที่ได้รับอนุญาต ภาพที่แสดงผลเกินสรรพคุณที่ได้รับอนุญาตเสี่ยงต่อมาตรา 74

แหล่งอ้างอิง

  1. พระราชบัญญัติเครื่องสำอาง พ.ศ. 2558 (มาตรา 4 นิยาม ข้อความ และ โฆษณา · มาตรา 41 · มาตรา 44–46 · มาตรา 84) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  2. กฎกระทรวงกำหนดข้อความโฆษณาเครื่องสำอางที่ไม่เป็นธรรมต่อผู้บริโภคหรือที่อาจก่อให้เกิดผลเสียต่อสังคมเป็นส่วนรวม พ.ศ. 2567 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  3. คู่มือการโฆษณาเครื่องสำอาง ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2567 (ข้อ 4.1 ข้อ 12 ตัวอย่างมาตรา 41 (1) ตาราง Do/Don't รายกลุ่มสินค้า และกลุ่มที่ 23) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  4. ตารางสรุปข้อความที่เห็นควรให้ใช้ในการโฆษณาเครื่องสำอาง (11 มีนาคม 2568) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  5. พระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 (มาตรา 40–42 · มาตรา 70–71) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  6. ประกาศสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา เรื่อง หลักเกณฑ์การโฆษณาอาหาร พ.ศ. 2569 (ข้อ 3 ข้อ 4 (6) ข้อ 5 และบัญชีหมายเลข 1) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  7. พระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2562 (มาตรา 4 · มาตรา 70 · มาตรา 74–75 · มาตรา 114) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  8. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขเกี่ยวกับการโฆษณาผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2564 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  9. ประกาศสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขการขออนุญาตและการออกใบอนุญาตโฆษณาผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2564 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  10. พระราชบัญญัติคุ้มครองผู้บริโภค พ.ศ. 2522 (มาตรา 21 · มาตรา 22 · มาตรา 28) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  11. ประกาศสำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภค เรื่อง แนวทางการโฆษณาสินค้าหรือบริการที่อาจก่อให้เกิดความเข้าใจผิดในสาระสำคัญ (18 กรกฎาคม 2568) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ

ข้อมูลในบทความนี้เพื่อความรู้ ไม่ใช่คำวินิจฉัยของ อย. และไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย กฎหมายอาจเปลี่ยนได้ — ตรวจประกาศฉบับล่าสุดหรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนยื่นหรือผลิตจริง พบข้อมูลคลาดเคลื่อน แจ้งทีมงานเพื่อแก้ไข

บทความที่เกี่ยวข้อง

เจ้าของแบรนด์โฆษณาเครื่องสำอาง: ข้อความไหนใช้ได้ คำไหนควรเลี่ยง ตามกฎหมายและแนวทาง อย.โฆษณาเครื่องสำอางไม่ต้องขออนุญาตก่อน แต่ต้องอยู่ในขอบเขตเครื่องสำอาง สรุปมาตรา 41 กฎกระทรวง 2567 คำที่ อย. เห็นควรใช้ ไลฟ์ขาย รีวิว และแบบ ฆส.1อ่าน 14 นาที · อัปเดต 19 พ.ย. 2569เจ้าของแบรนด์ขออนุญาตโฆษณาอาหาร ตามหลักเกณฑ์ใหม่ 2569: อะไรต้องขอ อะไรไม่ต้องขอใบอนุญาตโฆษณาอาหารตามหลักเกณฑ์ อย. พ.ศ. 2569: โฆษณาแบบไหนต้องขอ แบบไหนไม่ต้องขอ ข้อความต้องห้าม เอกสาร ฆอ.1 ฆอ.3 และเงื่อนไขหลังได้รับอนุญาตอ่าน 11 นาที · อัปเดต 27 ต.ค. 2569เจ้าของแบรนด์จ้างรีวิวสินค้า เครื่องสำอาง อาหารเสริม สมุนไพร: ต้องตรวจอะไรก่อนจ่ายเงินให้ดาราและอินฟลูเอนเซอร์จ้างรีวิวสินค้าสุขภาพและความงามนับเป็นโฆษณา สรุปสิ่งที่กฎหมายเขียนถึงดารา แพทย์ และผู้รีวิว พร้อมวิธีทำบรีฟ ตรวจสคริปต์ และเช็กลิสต์ก่อนจ่ายเงินอ่าน 13 นาที · อัปเดต 22 พ.ย. 2569