เจ้าของแบรนด์
จ้างรีวิวสินค้า เครื่องสำอาง อาหารเสริม สมุนไพร: ต้องตรวจอะไรก่อนจ่ายเงินให้ดาราและอินฟลูเอนเซอร์
อ่าน 13 นาที · อัปเดต 22 พ.ย. 2569
จ้างรีวิวสินค้าสุขภาพและความงาม: สิ่งที่เจ้าของแบรนด์ต้องตรวจก่อนจ่ายเงิน
จ้างรีวิวสินค้า คือการที่แบรนด์จ่ายเงิน ให้สินค้า หรือให้ค่าตอบแทนอื่นแก่บุคคล เพื่อให้เขาพูดถึงสินค้าต่อผู้ติดตามของตัวเอง สำหรับเครื่องสำอาง ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร และผลิตภัณฑ์สมุนไพร งานแบบนี้มีเรื่องต้องตรวจมากกว่าสินค้าทั่วไป เพราะคำพูดเรื่องผิว ร่างกาย และสุขภาพ มีกฎหมายเฉพาะกำกับอยู่
บทความนี้เขียนสำหรับเจ้าของแบรนด์และทีมการตลาด แบ่งเป็นสามส่วน คือสิ่งที่กฎหมายและเอกสารของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) เขียนไว้จริงเกี่ยวกับการใช้บุคคลในโฆษณา มุมกฎหมายคุ้มครองผู้บริโภค และวิธีทำบรีฟ ตรวจสคริปต์ และเก็บหลักฐาน ซึ่งเป็นแนวปฏิบัติ ไม่ใช่ข้อกำหนดของกฎหมาย ภาพรวมกฎการโฆษณาของแต่ละประเภท อ่านได้ที่ กฎการโฆษณาเครื่องสำอาง หลักเกณฑ์และใบอนุญาตโฆษณาอาหาร พ.ศ. 2569 และ วิธีดูโฆษณาเกินจริง
รีวิวสินค้าที่จ้างทำคือโฆษณา: ใครคือผู้โฆษณา และคำพูดของใครถูกนับ
รีวิวสินค้าที่ผู้รีวิวพูดในช่องของตัวเอง นับเป็นโฆษณาหรือไม่ คำตอบอยู่ในนิยามของกฎหมายสามฉบับ
- เครื่องสำอาง พระราชบัญญัติเครื่องสำอาง พ.ศ. 2558 มาตรา 4 นิยาม "โฆษณา" ว่า "การกระทำไม่ว่าโดยวิธีใด ๆ ให้ประชาชนเห็น ได้ยิน หรือทราบข้อความเพื่อประโยชน์ในทางการค้า" และ "ข้อความ" ให้รวมถึงตัวอักษร ภาพ ภาพยนตร์ แสง และเสียง
- อาหารและผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ประกาศ อย. เรื่อง หลักเกณฑ์การโฆษณาอาหาร พ.ศ. 2569 ข้อ 3 นิยาม "การโฆษณาอาหาร" ว่า "การกระทำด้วยวิธีการใด ๆ ให้ประชาชนเห็นหรือทราบข้อความเกี่ยวกับอาหาร ส่วนประกอบของอาหาร เพื่อประโยชน์ในทางการค้า"
- ผลิตภัณฑ์สมุนไพร พระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2562 มาตรา 4 นิยาม "โฆษณา" ในแนวเดียวกัน และให้ "หมายความรวมถึงการส่งเสริมการขาย"
นิยามทั้งสามไม่ได้แยกว่าใครเป็นคนพูด หรือพูดในช่องทางของใคร แต่ดูว่าทำให้ประชาชนเห็นหรือทราบข้อความ "เพื่อประโยชน์ในทางการค้า" หรือไม่ รีวิวที่แบรนด์จ่ายค่าตอบแทนเพื่อให้คนซื้อสินค้าจึงอยู่ในนิยามนี้ ทั้งคำพูด คำบรรยายใต้คลิป ภาพ และเสียง
ใครคือผู้โฆษณา
ตัวบทไม่ได้จำกัดผู้โฆษณาไว้ที่เจ้าของแบรนด์ พระราชบัญญัติเครื่องสำอาง มาตรา 44 และมาตรา 45 ให้เลขาธิการ อย. ออกคำสั่งแก่ "ผู้จดแจ้งหรือผู้ทำการโฆษณา" พระราชบัญญัติอาหาร มาตรา 40 ใช้คำว่า "ห้ามมิให้ผู้ใดโฆษณา" และพระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร มาตรา 70 และมาตรา 74 ขึ้นต้นว่า "ห้ามผู้ใดโฆษณา"
ในทางปฏิบัติ แบรนด์จึงควรถือว่าทุกคำที่ผู้รีวิวพูดในงานที่จ้าง คือข้อความโฆษณาของแบรนด์ ต้องผ่านเกณฑ์เดียวกับข้อความที่แบรนด์เขียนเอง และควรบอกผู้รีวิวว่าเขาอยู่ในฐานะผู้ทำการโฆษณาด้วย

ดารารีวิวสินค้าเครื่องสำอาง: มาตรา 41 และข้อ 12 ของคู่มือการโฆษณา พ.ศ. 2567
ดารารีวิวสินค้าเครื่องสำอางเป็นเรื่องที่เอกสารของ อย. เขียนไว้ตรงที่สุด กฎหมายเครื่องสำอางไม่ได้กำหนดให้ขออนุญาตก่อนโฆษณา แต่ข้อความต้องเป็นไปตามมาตรา 41 ของพระราชบัญญัติเครื่องสำอาง พ.ศ. 2558 ซึ่งกำหนดว่าการโฆษณา "ต้องไม่ใช้ข้อความที่ไม่เป็นธรรมต่อผู้บริโภค" เช่น (1) "ข้อความที่เป็นเท็จหรือเกินความจริง" (2) ข้อความที่จะ "ก่อให้เกิดความเข้าใจผิดในสาระสำคัญเกี่ยวกับเครื่องสำอาง" และ (3) "ข้อความที่แสดงสรรพคุณที่เป็นการรักษาโรคหรือที่มิใช่จุดมุ่งหมายเป็นเครื่องสำอาง"
ข้อ 12 ของคู่มือ: ความคิดเห็นจากผู้มีชื่อเสียง
คู่มือการโฆษณาเครื่องสำอาง ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2567 ข้อ 12 (หน้า 12) ใช้หัวข้อว่า "การอ้างอิงความคิดเห็นโดยบุคคลผู้มีชื่อเสียงเป็นผู้แสดง (Celebrity testimonial)" และเขียนว่าการใช้บุคคลผู้มีชื่อเสียงเป็นผู้แสดง "อาจกระทำได้" ในกรณีต่อไปนี้
- "เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้แสดงที่ได้รับจากประสบการณ์ในการใช้เครื่องสำอางที่อยู่ในขอบข่ายของความเป็นเครื่องสำอางตามกฎหมายจริงๆ มิใช่เป็นการแสดงที่กระทำไปตามบทบาทที่ได้รับมอบหมายแต่เพียงอย่างเดียว"
- "ให้ระบุชื่อ นามสกุลจริงของผู้แสดงบนสื่อโฆษณา" หรือใช้ชื่อเล่นที่เป็นที่รู้จัก
- "ต้องมีหลักฐานเป็นลายลักษณ์อักษรที่รับรองโดยผู้แสดง (Testimonial statement) ว่าสาระสำคัญที่นำเสนอในการโฆษณานั้นเป็นความจริงไว้อ้างอิงด้วย"
ข้อ 12 ใช้คำว่า "บุคคลผู้มีชื่อเสียง (Celebrities)" ไม่ได้ใช้คำว่าอินฟลูเอนเซอร์ ในทางปฏิบัติ แบรนด์ควรใช้เงื่อนไขชุดเดียวกันกับผู้รีวิวที่รับค่าตอบแทน ไม่ว่าจะมีผู้ติดตามมากหรือน้อย เพราะมาตรา 41 ใช้กับข้อความ
เมื่อ อย. สั่งให้พิสูจน์
มาตรา 45 ให้เลขาธิการ อย. สั่งให้ผู้จดแจ้งหรือผู้ทำการโฆษณา "พิสูจน์เพื่อแสดงความจริง" ได้ และเขียนถึงกรณีที่โฆษณาอ้าง "รายงานทางวิชาการ ผลการวิจัย สถิติ การรับรองของสถาบันหรือบุคคลอื่นใด" ถ้าพิสูจน์ไม่ได้ เลขาธิการออกคำสั่งตามมาตรา 44 ได้ เช่น ให้แก้ไขข้อความ หรือห้ามการโฆษณา ผู้ที่โฆษณาโดยไม่เป็นไปตามมาตรา 41 มีโทษตามมาตรา 84 ในทางปฏิบัติ หนังสือยืนยันของผู้รีวิวจึงเป็นเอกสารที่แบรนด์ควรหยิบมาแสดงได้เมื่อถูกขอ
แพทย์ ผู้เชี่ยวชาญ และตัวเลขความพึงพอใจในรีวิวเครื่องสำอาง
รีวิวเครื่องสำอางมักมีอีกสองอย่างที่ทำให้ดูน่าเชื่อถือ คือคนในชุดกาวน์ และตัวเลขอย่าง "9 ใน 10 คนพอใจ" คู่มือ พ.ศ. 2567 เขียนถึงทั้งสองเรื่อง
ข้อ 11: บุคลากรทางการแพทย์และองค์กรวิชาชีพ
ข้อ 11.1 (หน้า 11) เขียนว่า "ควรหลีกเลี่ยงการอ้างอิงบุคลากรทางการแพทย์ในการโฆษณา" และถ้าโฆษณาที่อ้างบุคลากรทางการแพทย์มีข้อความฝ่าฝืนพระราชบัญญัติเครื่องสำอาง พนักงานเจ้าหน้าที่จะส่งเรื่องไปยังสภาวิชาชีพเพื่อพิจารณาทางจรรยาบรรณหรือจริยธรรม ถ้าแบรนด์ประสงค์จะอ้าง คู่มือวางเงื่อนไขไว้ดังนี้
- บุคลากรต้อง "มีความเกี่ยวข้องเชื่อมโยงกับเครื่องสำอางที่โฆษณา เช่น เป็นที่ปรึกษา เป็นผู้คิดค้นสูตร เป็นเจ้าของเครื่องสำอาง หรือเป็นหุ้นส่วน" และต้องมี "หลักฐานการยินยอม และรับรู้การอ้างถึงตนเอง" (ข้อ 11.1 และ 11.3)
- "ห้ามโฆษณาโดยใช้บุคคลทั่วไปแสดง หรือสื่อให้เข้าใจว่าบุคคลดังกล่าวเป็นบุคลากรทางการแพทย์" (ข้อ 11.4)
ในทางปฏิบัติ จึงไม่ควรจ้างแพทย์หรือเภสัชกรที่ไม่เกี่ยวข้องกับสินค้ามารีวิว และไม่ควรให้ผู้รีวิวทั่วไปสวมชุดหรือใช้ฉากที่ทำให้คนดูเข้าใจว่าเป็นบุคลากรทางการแพทย์
กลุ่มที่ 23: ตัวเลขความพึงพอใจ
กลุ่มที่ 23 ของคู่มือ (หน้า 45) ให้การอ้างผลการทดสอบความพึงพอใจ "แสดงผลการทดสอบตามข้อเท็จจริง" และโฆษณา "โดยอ้างอิงจำนวนกลุ่มตัวอย่างโดยตรง เช่น “กลุ่มตัวอย่าง 45 คนจาก 50 คน”" หรือแสดงเป็นร้อยละ "ร่วมกับจำนวนของกลุ่มตัวอย่างทั้งหมดที่ทำการทดสอบ และช่วงเวลาที่ทำการทดสอบ" และห้ามใช้ข้อความที่สรุปว่าเครื่องสำอางมีประสิทธิภาพตามที่อ้าง เพราะไม่ใช่การทดสอบทางวิชาการ
ในทางปฏิบัติ ตัวเลขในรีวิวควรเขียนให้ครบ เช่น "18 จาก 20 คนพอใจกับความชุ่มชื้นของผิว หลังใช้ 4 สัปดาห์ (ทดสอบความพึงพอใจ)" ไม่ควรเขียนว่า "90% เห็นผล" และตัวเลขที่ผู้รีวิวพูดควรมาจากรายงานที่แบรนด์มีอยู่จริง วิธีอ้างผลทดสอบแบบอื่น อ่านต่อที่ การอ้างผลทดสอบและผลวิจัยในโฆษณา
อาหารและผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร: คำพูดของผู้รีวิวกับประกาศ อย. พ.ศ. 2569
อาหารและผลิตภัณฑ์เสริมอาหารมีฐานกฎหมายต่างจากเครื่องสำอาง พระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 มาตรา 40 ห้ามโฆษณาคุณประโยชน์ คุณภาพ หรือสรรพคุณ "อันเป็นเท็จหรือเป็นการหลอกลวงให้เกิดความหลงเชื่อโดยไม่สมควร" และมาตรา 41 ให้ผู้ที่จะโฆษณาคุณประโยชน์ คุณภาพ หรือสรรพคุณ นำ "เสียง ภาพ ภาพยนตร์ หรือข้อความ" ให้ผู้อนุญาตตรวจพิจารณาก่อน ในทางปฏิบัติ รีวิวที่ผู้รีวิวเล่าว่ากินแล้วได้ประโยชน์อย่างไร จึงควรตรวจเรื่องใบอนุญาตโฆษณาก่อนถ่าย ชิ้นงานแบบไหนต้องยื่นขออนุญาต อ่านที่ หลักเกณฑ์การโฆษณาอาหาร พ.ศ. 2569
ข้อ 4 (6): การรับรองโดยบุคลากรทางการแพทย์และสาธารณสุข
ประกาศ อย. เรื่อง หลักเกณฑ์การโฆษณาอาหาร พ.ศ. 2569 ข้อ 4 เขียนว่าการโฆษณาอาหารต้องไม่ใช้ข้อความในลักษณะที่ไม่เป็นธรรมต่อผู้บริโภค และ (6) คือ "ข้อความที่เป็นการแนะนำ รับรองหรือยกย่องคุณประโยชน์ คุณภาพหรือสรรพคุณของอาหาร โดยบุคลากรทางการแพทย์และสาธารณสุขหรือผู้ที่อ้างตนหรือแสดงตนหรือทำให้เข้าใจว่าเป็นบุคลากรทางการแพทย์และสาธารณสุข" ในทางปฏิบัติ แบรนด์อาหารเสริมจึงไม่ควรจ้างแพทย์ พยาบาล หรือเภสัชกรมารีวิวชมสินค้า
ข้อ 5 และบัญชีหมายเลข 1: ความหมายที่ควรตรวจในคำพูดของผู้รีวิว
ข้อ 5 ระบุลักษณะที่ "อาจเข้าข่ายตามมาตรา 40" ไว้ 8 ข้อ เช่น (1) ข้อความที่เป็นเท็จหรือเกินความจริง (2) ข้อความที่สื่อว่าบำบัด บรรเทา รักษา หรือป้องกันโรค (5) ข้อความที่สื่อว่า "เพื่อบำรุงผิวพรรณหรือเพื่อความสวยงาม" และ (6) ข้อความที่สื่อว่ามีผลต่อการลดน้ำหนักหรือลดความอ้วน ซึ่งมีข้อยกเว้นสำหรับอาหารควบคุมน้ำหนักที่ได้รับอนุญาตแล้ว
บัญชีหมายเลข 1 แนบท้ายประกาศยกตัวอย่างข้อความที่ไม่อนุญาตไว้ เช่น "หายห่วง หายขาด หมดกังวล" "ไม่มีผลข้างเคียง ไร้ผลข้างเคียง" "ผิวขาว กระจ่าง ใส" และ "ลดน้ำหนัก" ซึ่งเป็นคำที่ผู้รีวิวมักพูดเอง
ข้อ 4 ข้อ 5 และบัญชีหมายเลข 1 ไม่มีคำว่ารีวิว ดารา หรืออินฟลูเอนเซอร์ และไม่ได้เขียนข้อยกเว้นให้คำพูดจากประสบการณ์ของผู้ใช้ ในทางปฏิบัติ ประโยคอย่าง "กินแล้วน้ำตาลลด" หรือ "กินสองสัปดาห์ผิวใส" จึงไม่ควรอยู่ในรีวิวอาหารเสริม แม้ผู้รีวิวจะรู้สึกเช่นนั้นจริง
อายุของผู้แสดงแบบ
ข้อ 10 (9) ของประกาศเขียนไว้สำหรับผลิตภัณฑ์เสริมอาหารว่า "ผู้แสดงแบบต้องมีอายุ 15 ปีขึ้นไปและไม่ใช่สตรีมีครรภ์" ในทางปฏิบัติ ควรใช้ข้อนี้ตั้งแต่ขั้นเลือกผู้รีวิว การโฆษณาที่ฝ่าฝืนมาตรา 40 หรือมาตรา 41 มีโทษตามมาตรา 70 และมาตรา 71 ของพระราชบัญญัติอาหาร
ผลิตภัณฑ์สมุนไพร: มาตรา 74 (4) กับคำรับรองหรือยกย่องสรรพคุณโดยบุคคล
พระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2562 มาตรา 70 เขียนว่า "ห้ามผู้ใดโฆษณาผลิตภัณฑ์สมุนไพรหรือคุณประโยชน์ของผลิตภัณฑ์สมุนไพร เว้นแต่ได้รับใบอนุญาตจากผู้อนุญาตก่อน" ในทางปฏิบัติ คลิปรีวิวที่จ้างทำจึงควรอยู่ในชิ้นงานที่ได้รับใบอนุญาตโฆษณา และควรวางแผนเรื่องนี้ก่อนถ่าย
มาตรา 74 (4)
มาตรา 74 ห้ามโฆษณาผลิตภัณฑ์สมุนไพรในลักษณะต่าง ๆ รวมถึง (2) "แสดงสรรพคุณอันเป็นเท็จ เกินความจริง หรือทำให้เข้าใจผิดในสรรพคุณ" และ (4) "เป็นการรับรองหรือยกย่องสรรพคุณของผลิตภัณฑ์สมุนไพรโดยบุคคล คณะบุคคล หรือสถาบันใด ๆ"
ข้อ (4) ใช้คำว่า "บุคคล" โดยไม่แยกว่าเป็นแพทย์ ดารา หรือผู้ใช้ทั่วไป ในทางปฏิบัติ รีวิวที่ดารา อินฟลูเอนเซอร์ หรือลูกค้าพูดชมสรรพคุณของผลิตภัณฑ์สมุนไพร จึงไม่ควรนำมาใช้ในโฆษณาต่อประชาชน เนื้อหาที่ควรให้ผู้รีวิวพูด คือแนะนำว่าสินค้าคืออะไร ใช้อย่างไร และหาซื้อได้ที่ไหน โดยใช้ข้อความตามที่ได้รับอนุญาต
มาตรา 74 วรรคท้าย เขียนข้อยกเว้นไว้ว่า (4) ไม่ใช้กับการโฆษณาซึ่งกระทำโดยตรงต่อผู้ประกอบวิชาชีพเวชกรรม ทันตกรรม เภสัชกรรม การแพทย์แผนไทย และการแพทย์แผนไทยประยุกต์ แต่การโฆษณาต่อผู้ประกอบวิชาชีพก็ "ต้องได้รับใบอนุญาตตามมาตรา 70" เช่นกัน
ประกาศกระทรวงสาธารณสุข พ.ศ. 2564
ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขเกี่ยวกับการโฆษณาผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2564 ข้อ 6 วางเงื่อนไขให้โฆษณาตามที่ได้รับอนุญาต ในทางปฏิบัติ สคริปต์ที่ส่งให้ผู้รีวิวจึงควรเป็นฉบับเดียวกับที่ได้รับอนุญาต และไม่ควรให้ผู้รีวิวเติมคำเอง
ผู้อนุญาตสั่งแก้ไขข้อความหรือระงับโฆษณาที่ฝ่าฝืนมาตรา 74 ได้ตามมาตรา 75 และผู้ที่โฆษณาโดยไม่ได้รับอนุญาตตามมาตรา 70 หรือฝ่าฝืนมาตรา 74 มีโทษตามมาตรา 114
ใช้บุคคลรีวิวสินค้า: เอกสารของแต่ละประเภทเขียนไว้อย่างไรช่องที่สามคือสิ่งที่เอกสารเขียน ส่วนช่อง ในทางปฏิบัติ เป็นข้อแนะนำของบทความประเภทสินค้าผู้รีวิวเอกสารเขียนว่าในทางปฏิบัติที่มา
เครื่องสำอางผู้มีชื่อเสียงอาจกระทำได้ เมื่อเป็นความคิดเห็นจากประสบการณ์ใช้จริง ระบุชื่อผู้แสดง และมี Testimonial statementใช้เงื่อนไขเดียวกันกับผู้รีวิวที่รับค่าตอบแทนคู่มือ 2567 ข้อ 12 หน้า 12
เครื่องสำอางบุคลากรทางการแพทย์ควรหลีกเลี่ยง ถ้าอ้างต้องเกี่ยวข้องกับสินค้าและมีหลักฐานการยินยอม ห้ามให้บุคคลทั่วไปแสดงเป็นบุคลากรทางการแพทย์ไม่ควรจ้างผู้ที่ไม่เกี่ยวข้องกับสินค้ามารีวิวคู่มือ 2567 ข้อ 11 หน้า 11
เครื่องสำอางตัวเลขความพึงพอใจอ้างจำนวนกลุ่มตัวอย่างโดยตรง หรือร้อยละร่วมกับจำนวนทั้งหมดและช่วงเวลาทดสอบ ห้ามสรุปว่ามีประสิทธิภาพเขียนจำนวนคนและระยะเวลาไว้ใกล้ตัวเลขคู่มือ 2567 กลุ่มที่ 23 หน้า 45
อาหารและผลิตภัณฑ์เสริมอาหารบุคลากรทางการแพทย์และสาธารณสุข หรือผู้ที่ทำให้เข้าใจว่าเป็นข้อความแนะนำ รับรอง หรือยกย่องคุณประโยชน์ เป็นข้อความที่การโฆษณาอาหารต้องไม่ใช้ไม่ควรจ้างมารีวิวชมสินค้าประกาศ อย. 2569 ข้อ 4 (6)
อาหารและผลิตภัณฑ์เสริมอาหารผู้รีวิวทั่วไปข้อความตามข้อ 5 อาจเข้าข่ายมาตรา 40 · ผู้แสดงแบบผลิตภัณฑ์เสริมอาหารอายุ 15 ปีขึ้นไปและไม่ใช่สตรีมีครรภ์ตรวจคำพูดกับข้อ 5 และบัญชีหมายเลข 1 · ดูเรื่องใบอนุญาตโฆษณาประกาศ อย. 2569 ข้อ 5 ข้อ 10 (9)
ผลิตภัณฑ์สมุนไพรบุคคล คณะบุคคล หรือสถาบันใด ๆห้ามโฆษณาที่เป็นการรับรองหรือยกย่องสรรพคุณ เว้นแต่โฆษณาโดยตรงต่อผู้ประกอบวิชาชีพตามมาตรา 74ไม่ควรใช้รีวิวชมสรรพคุณในโฆษณาต่อประชาชน · ได้ใบอนุญาตก่อนพ.ร.บ.สมุนไพร มาตรา 70 มาตรา 74 (4)
ที่มา: คู่มือการโฆษณาเครื่องสำอาง ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2567 · ประกาศ อย. หลักเกณฑ์การโฆษณาอาหาร พ.ศ. 2569 · พ.ร.บ.ผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2562
อินฟลูเอนเซอร์กับกฎหมายคุ้มครองผู้บริโภค และคำถามเรื่องป้าย #ad
อินฟลูเอนเซอร์ไม่ใช่คำที่พบในข้อกฎหมายเครื่องสำอาง อาหาร และสมุนไพรที่เล่ามาข้างต้น แต่อยู่ในเอกสารฝั่งคุ้มครองผู้บริโภค ซึ่งใช้กับสินค้าและบริการทุกชนิด
พระราชบัญญัติคุ้มครองผู้บริโภค พ.ศ. 2522
มาตรา 21 ให้ใช้กฎหมายเฉพาะก่อน และใช้หมวดคุ้มครองผู้บริโภคได้เท่าที่ไม่ซ้ำหรือขัดกัน สองมาตราที่เกี่ยวกับงานรีวิว คือ
- มาตรา 22 ห้ามโฆษณาด้วยข้อความที่ไม่เป็นธรรมต่อผู้บริโภค เช่น ข้อความที่เป็นเท็จหรือเกินความจริง และข้อความที่ทำให้เข้าใจผิดในสาระสำคัญ
- มาตรา 28 ให้คณะกรรมการว่าด้วยการโฆษณาสั่งให้ผู้โฆษณาพิสูจน์ข้อความที่สงสัยว่าเป็นเท็จหรือเกินจริง และถ้าอ้างงานวิจัย สถิติ หรือการรับรองแล้วพิสูจน์ไม่ได้ ให้ถือว่าผู้โฆษณารู้ว่าข้อความนั้นเป็นเท็จ
แนวทางของ สคบ. พ.ศ. 2568
ประกาศสำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภค (สคบ.) เรื่อง แนวทางการโฆษณาสินค้าหรือบริการที่อาจก่อให้เกิดความเข้าใจผิดในสาระสำคัญ (18 กรกฎาคม 2568) ครอบคลุมการใช้ดารา นักแสดง นักร้อง หรืออินฟลูเอนเซอร์ และภาพที่ปรับแต่งด้วย AI รายละเอียดว่าแนวทางให้ผู้มีชื่อเสียงทำหรือแสดงอะไรบ้าง ควรอ่านจากประกาศฉบับเต็มก่อนวางแผนงาน
ต้องติดป้าย #ad หรือ #sponsored ไหม
ในข้อกฎหมายเครื่องสำอาง อาหาร และสมุนไพร คู่มือการโฆษณาเครื่องสำอาง พ.ศ. 2567 และประกาศ อย. พ.ศ. 2569 ที่ตรวจสำหรับบทความนี้ ไม่พบข้อความที่เขียนถึงป้ายกำกับอย่าง #ad หรือ #sponsored บทความนี้จึงไม่สรุปว่ากฎหมายกำหนดให้ติดป้ายแบบใด
ในทางปฏิบัติ แบรนด์ควรให้ผู้รีวิวบอกผู้ชมให้ชัดว่าเนื้อหานี้ได้รับค่าตอบแทนหรือได้รับสินค้าจากแบรนด์ เพื่อไม่ให้คนดูเข้าใจว่าเป็นความเห็นอิสระ และควรตรวจกติกาเรื่องเนื้อหาที่ได้รับการสนับสนุนของแพลตฟอร์มที่ใช้แยกต่างหาก
ก่อนจ้างผู้รีวิว: บรีฟ หนังสือยืนยัน และการอนุมัติสคริปต์
ส่วนนี้เป็นแนวปฏิบัติที่สรุปจากหลักในเอกสารข้างต้น ไม่ใช่ข้อกำหนดของประกาศฉบับใด
- บรีฟเป็นลายลักษณ์อักษร ระบุประเภทสินค้า เลขจดแจ้ง เลขสารบบอาหาร หรือเลขทะเบียน และแยกเป็นสองรายการ คือ "คำที่ใช้ได้" กับ "คำที่ควรเลี่ยง" สำหรับสินค้าตัวนั้น
- ผู้รีวิวใช้สินค้าจริง ส่งสินค้าให้ใช้ล่วงหน้านานพอ และให้เล่าจากประสบการณ์ของตัวเอง ตามแนวข้อ 12 (1) ของคู่มือ
- หนังสือยืนยันของผู้รีวิว ให้ผู้รีวิวลงชื่อยืนยันว่าใช้สินค้าจริง เนื้อหาที่นำเสนอเป็นความจริง และยินยอมให้แบรนด์ใช้คำพูด ชื่อ และภาพ ตามแนว Testimonial statement ในข้อ 12 (3)
- อนุมัติสคริปต์และคำบรรยายก่อนเผยแพร่ ขอดูคลิปหรือร่างโพสต์ฉบับสุดท้าย รวมถึงข้อความบนภาพปก แฮชแท็ก และคำบรรยายใต้คลิป แล้วอนุมัติเป็นลายลักษณ์อักษร
- ตัดประโยคที่เกินขอบเขต ตัดประโยคที่อ้างเรื่องรักษา หายขาด ผลถาวร หรือผลที่สินค้าประเภทนี้ทำไม่ได้ออก แม้ผู้รีวิวจะพูดเองจริงและรู้สึกเช่นนั้นจริง
- ตัวเลขต้องมีที่มา ตัวเลขความพึงพอใจต้องบอกจำนวนคนและระยะเวลา เช่น 18 จาก 20 คน ใช้ 4 สัปดาห์
- ภาพในรีวิว ถ้ามีภาพก่อนและหลังใช้ ให้ตรวจตาม บทความเรื่องรูปก่อนหลังในโฆษณา
- สิทธิ์ขอแก้และขอลบ เขียนในข้อตกลงว่าแบรนด์ขอให้แก้หรือลบเนื้อหาได้หลังเผยแพร่
ข้อความในบรีฟและร่างสคริปต์ ลองวางใน เครื่องมือตรวจข้อความโฆษณา ก่อนส่งให้ผู้รีวิว
จ้างผู้รีวิว: ควรเลี่ยง กับ ควรทำ✘ควรเลี่ยง
- ส่งสินค้าพร้อมบทให้อ่าน โดยผู้รีวิวไม่เคยใช้สินค้า
- ปล่อยให้ผู้รีวิวเลือกคำเอง แล้วเผยแพร่โดยแบรนด์ไม่ได้ดูก่อน
- คงประโยคเรื่องรักษา หายขาด หรือผลถาวรไว้ เพราะผู้รีวิวพูดเองจริง
- เขียนตัวเลขอย่าง 90% เห็นผล โดยไม่บอกจำนวนคนและระยะเวลา
- ให้ผู้รีวิวแต่งตัวหรือพูดให้เข้าใจว่าเป็นบุคลากรทางการแพทย์
✔ควรทำ
- ทำบรีฟเป็นลายลักษณ์อักษร แยกคำที่ใช้ได้กับคำที่ควรเลี่ยง
- ให้ผู้รีวิวใช้สินค้าจริงก่อน และลงชื่อในหนังสือยืนยัน
- อนุมัติสคริปต์ คำบรรยาย และแฮชแท็กก่อนเผยแพร่
- บอกจำนวนคนและระยะเวลาคู่กับตัวเลข เช่น 18 จาก 20 คน ใช้ 4 สัปดาห์
- เก็บบรีฟ ร่างที่อนุมัติ และภาพหน้าจอโพสต์จริง
แนวปฏิบัติที่สรุปจากหลักในคู่มือการโฆษณาเครื่องสำอาง พ.ศ. 2567 ข้อ 12 และกลุ่มที่ 23 ไม่ใช่ข้อกำหนดของประกาศฉบับใด
ไลฟ์ขาย รีวิวจากลูกค้าที่แบรนด์นำมาโพสต์ และความเห็นใต้โพสต์
สามช่องทางต่อไปนี้ตรวจยากกว่าคลิปที่ตัดต่อแล้ว เพราะข้อความเกิดขึ้นสดหรือมาจากคนนอก
ไลฟ์ขาย
นิยามโฆษณาครอบคลุมการกระทำ "ไม่ว่าโดยวิธีใด ๆ" สิ่งที่คนไลฟ์พูดสดจึงนับเป็นข้อความโฆษณาเหมือนคำบรรยายในโพสต์ รวมถึงคำตอบที่ตอบคำถามคนดู ในทางปฏิบัติ ควรให้คนไลฟ์มีรายการคำที่ใช้ได้กับคำที่ควรเลี่ยง ซ้อมคำตอบของคำถามที่เจอบ่อย และบันทึกไลฟ์เก็บไว้
รีวิวจากลูกค้าที่แบรนด์นำมาโพสต์
เมื่อแบรนด์จับภาพหน้าจอรีวิวของลูกค้ามาโพสต์ต่อ ทำเป็นภาพโฆษณา หรือให้คนไลฟ์อ่านออกเสียง แบรนด์กำลังทำให้ประชาชนเห็นข้อความนั้นเพื่อประโยชน์ในทางการค้า ในทางปฏิบัติ คำพูดของผู้รีวิวที่แบรนด์นำมาใช้ จึงควรถือเป็นข้อความโฆษณาของแบรนด์ ต้องผ่านเกณฑ์เดียวกับข้อความที่แบรนด์เขียนเอง ผู้พูดต้องใช้สินค้าจริง และยินยอมให้ใช้คำพูด ชื่อ และภาพเป็นลายลักษณ์อักษร
ความเห็นใต้โพสต์
สำหรับผลิตภัณฑ์สมุนไพร ประกาศกระทรวงสาธารณสุข พ.ศ. 2564 ข้อ 6 ให้ผู้ได้รับอนุญาตที่โฆษณาทางอินเทอร์เน็ตหรือโซเชียลมีเดีย ควบคุมและเฝ้าระวังความเห็นของผู้อื่นที่ขัดกฎหมายไม่ให้เผยแพร่ต่อ ในทางปฏิบัติ ทีมดูแลเพจของสินค้าทุกประเภทควรตรวจความเห็นใต้โพสต์ของแบรนด์และใต้คลิปที่จ้างทำ และไม่ปักหมุดหรือตอบรับความเห็นที่อ้างผลเรื่องโรค
เช็กลิสต์ก่อนจ่ายเงินและก่อนเผยแพร่รีวิว พร้อมหลักฐานที่ควรเก็บ
ก่อนโอนค่าจ้างงวดสุดท้ายและก่อนกดเผยแพร่ ให้ตรวจงานทีละชิ้นตามเช็กลิสต์ด้านล่าง
หลักฐานที่ควรเก็บต่อผู้รีวิวหนึ่งคน
- บรีฟฉบับที่ส่งให้ผู้รีวิว พร้อมรายการคำที่ใช้ได้และคำที่ควรเลี่ยง
- หนังสือยืนยันของผู้รีวิว (Testimonial statement) และความยินยอมให้ใช้คำพูด ชื่อ และภาพ
- ร่างสคริปต์หรือคลิปฉบับที่แบรนด์อนุมัติ พร้อมวันที่อนุมัติ
- ภาพหน้าจอของโพสต์ที่เผยแพร่จริง รวมคำบรรยายและแฮชแท็ก และไฟล์บันทึกไลฟ์
- รายงานที่เป็นที่มาของตัวเลขทุกตัวในรีวิว
- สำหรับอาหารและสมุนไพร: ใบอนุญาตโฆษณาและชิ้นงานที่ได้รับอนุญาต
หลักฐานชุดนี้ใช้ตอบได้เมื่อหน่วยงานสั่งให้พิสูจน์ตามมาตรา 45 ของพระราชบัญญัติเครื่องสำอาง หรือมาตรา 28 ของพระราชบัญญัติคุ้มครองผู้บริโภค
เช็กลิสต์ก่อนจ่ายเงินและก่อนเผยแพร่รีวิว- ✓
รู้ประเภทสินค้า และรู้ว่าต้องมีใบอนุญาตโฆษณาก่อนหรือไม่สมุนไพร มาตรา 70 · อาหาร มาตรา 41
- ✓
ผู้รีวิวไม่ใช่บุคลากรทางการแพทย์ที่ไม่เกี่ยวข้องกับสินค้า และไม่แสดงตนให้เข้าใจเช่นนั้นคู่มือ 2567 ข้อ 11 · ประกาศ อย. 2569 ข้อ 4 (6)
- ✓
ผู้รีวิวอาหารเสริมอายุ 15 ปีขึ้นไป และไม่ใช่สตรีมีครรภ์ประกาศ อย. 2569 ข้อ 10 (9)
- ✓
ผู้รีวิวใช้สินค้าจริง และลงชื่อในหนังสือยืนยันแล้วคู่มือ 2567 ข้อ 12
- ✓
มีบรีฟเป็นลายลักษณ์อักษร แยกคำที่ใช้ได้กับคำที่ควรเลี่ยง
- ✓
แบรนด์อนุมัติสคริปต์ คำบรรยาย ภาพปก และแฮชแท็กแล้ว
- ✓
ไม่มีประโยคเรื่องโรค หายขาด ผลถาวร หรือผลที่สินค้าประเภทนี้ทำไม่ได้
- ✓
สมุนไพร: ไม่มีคำรับรองหรือยกย่องสรรพคุณโดยบุคคลในโฆษณาต่อประชาชนมาตรา 74 (4)
- ✓
ตัวเลขทุกตัวมีจำนวนคน ระยะเวลา และรายงานที่มา
- ✓
บอกผู้ชมว่าเป็นเนื้อหาที่ได้รับค่าตอบแทน และตรวจกติกาของแพลตฟอร์มแล้ว
- ✓
เก็บหนังสือยืนยัน บรีฟ ร่างที่อนุมัติ และภาพหน้าจอไว้ครบ
ที่มา: พ.ร.บ.เครื่องสำอาง พ.ศ. 2558 · คู่มือการโฆษณาเครื่องสำอาง พ.ศ. 2567 · ประกาศ อย. หลักเกณฑ์การโฆษณาอาหาร พ.ศ. 2569 · พ.ร.บ.ผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2562
คำถามที่พบบ่อย
จ้างรีวิวสินค้า ถือเป็นโฆษณาของแบรนด์ไหม
กฎหมายเครื่องสำอาง อาหาร และสมุนไพรนิยามโฆษณาว่าเป็นการทำให้ประชาชนเห็นหรือทราบข้อความเพื่อประโยชน์ในทางการค้า โดยไม่ได้แยกว่าใครเป็นผู้พูด ในทางปฏิบัติจึงควรตรวจรีวิวที่จ้างด้วยเกณฑ์เดียวกับข้อความที่แบรนด์เขียนเอง
ใช้ดารารีวิวเครื่องสำอางต้องมีเอกสารอะไร
คู่มือการโฆษณาเครื่องสำอาง พ.ศ. 2567 ข้อ 12 ให้เป็นความคิดเห็นจากประสบการณ์ใช้จริง ระบุชื่อผู้แสดงบนสื่อ และมีหลักฐานเป็นลายลักษณ์อักษรที่ผู้แสดงรับรอง (Testimonial statement) ว่าสาระสำคัญที่นำเสนอเป็นความจริง
จ้างแพทย์หรือเภสัชกรรีวิวอาหารเสริมได้ไหม
ประกาศ อย. เรื่อง หลักเกณฑ์การโฆษณาอาหาร พ.ศ. 2569 ข้อ 4 (6) ให้การโฆษณาอาหารต้องไม่ใช้ข้อความที่เป็นการแนะนำ รับรอง หรือยกย่องคุณประโยชน์ของอาหารโดยบุคลากรทางการแพทย์และสาธารณสุข หรือผู้ที่ทำให้เข้าใจว่าเป็น ในทางปฏิบัติจึงไม่ควรจ้าง
ผลิตภัณฑ์สมุนไพรใช้รีวิวจากผู้ใช้หรือดาราได้ไหม
พระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2562 มาตรา 74 (4) ห้ามโฆษณาที่เป็นการรับรองหรือยกย่องสรรพคุณโดยบุคคล คณะบุคคล หรือสถาบันใด ๆ เว้นแต่การโฆษณาโดยตรงต่อผู้ประกอบวิชาชีพตามที่มาตรานี้ระบุ ในทางปฏิบัติจึงไม่ควรใช้ในโฆษณาต่อประชาชน
ต้องติด #ad หรือ #sponsored ในโพสต์รีวิวไหม
ในเอกสารที่ตรวจสำหรับบทความนี้ ไม่พบข้อความที่เขียนถึงป้ายกำกับแบบนี้โดยตรง แนวทางของ สคบ. (18 กรกฎาคม 2568) ครอบคลุมการใช้ดาราและอินฟลูเอนเซอร์ จึงควรอ่านฉบับเต็มประกอบ ในทางปฏิบัติควรบอกผู้ชมว่าเป็นเนื้อหาที่ได้รับค่าตอบแทน
ลูกค้ารีวิวเองว่าใช้แล้วหายจากอาการ แบรนด์นำมาโพสต์ได้ไหม
เมื่อแบรนด์นำมาเผยแพร่เพื่อการค้า ข้อความนั้นเข้านิยามโฆษณา ในทางปฏิบัติควรตัดประโยคที่อ้างเรื่องรักษา หายขาด หรือผลที่สินค้าประเภทนี้ทำไม่ได้ออก แม้ผู้ใช้จะพูดเองจริง และขอความยินยอมเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนใช้คำพูด ชื่อ และภาพ
แหล่งอ้างอิง
- พระราชบัญญัติเครื่องสำอาง พ.ศ. 2558 (มาตรา 4 นิยาม ข้อความ และ โฆษณา · มาตรา 41 · มาตรา 44–45 · มาตรา 84) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- คู่มือการโฆษณาเครื่องสำอาง ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2567 (ข้อ 11 หน้า 11 · ข้อ 12 หน้า 12 · กลุ่มที่ 23 หน้า 45) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- พระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 (มาตรา 40–41 · มาตรา 70–71) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- ประกาศสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา เรื่อง หลักเกณฑ์การโฆษณาอาหาร พ.ศ. 2569 (ข้อ 3 · ข้อ 4 (6) · ข้อ 5 · ข้อ 10 (9) · บัญชีหมายเลข 1) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- พระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2562 (มาตรา 4 · มาตรา 70 · มาตรา 74–75 · มาตรา 114) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขเกี่ยวกับการโฆษณาผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2564 (ข้อ 6) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- พระราชบัญญัติคุ้มครองผู้บริโภค พ.ศ. 2522 (มาตรา 21 · มาตรา 22 · มาตรา 28) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- ประกาศสำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภค เรื่อง แนวทางการโฆษณาสินค้าหรือบริการที่อาจก่อให้เกิดความเข้าใจผิดในสาระสำคัญ (18 กรกฎาคม 2568) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
ข้อมูลในบทความนี้เพื่อความรู้ ไม่ใช่คำวินิจฉัยของ อย. และไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย กฎหมายอาจเปลี่ยนได้ — ตรวจประกาศฉบับล่าสุดหรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนยื่นหรือผลิตจริง พบข้อมูลคลาดเคลื่อน แจ้งทีมงานเพื่อแก้ไข
บทความที่เกี่ยวข้อง