เจ้าของแบรนด์

สร้างแบรนด์ครีมของตัวเอง: เช็กลิสต์กฎหมายตั้งแต่สูตรจนวางขาย

อ่าน 11 นาที · อัปเดต 27 ต.ค. 2569

สร้างแบรนด์ครีมต้องรู้กฎหมายอะไรบ้าง

สร้างแบรนด์ครีมของตัวเองในไทย เริ่มได้หลายทาง ทั้งผลิตเอง จ้างโรงงาน หรือนำเข้าจากต่างประเทศ แต่ทุกทางอยู่ใต้กฎหมายฉบับเดียวกัน คือพระราชบัญญัติเครื่องสำอาง พ.ศ. 2558 ซึ่งนิยามเครื่องสำอางว่าเป็นวัตถุที่มุ่งหมายใช้ทา ถู นวด หรือวิธีอื่นกับส่วนภายนอกของร่างกาย เพื่อความสะอาด ความสวยงาม เปลี่ยนแปลงลักษณะที่ปรากฏ ระงับกลิ่นกาย หรือปกป้องดูแลให้อยู่ในสภาพดี ครีมบำรุงผิวทั่วไปจึงเป็นเครื่องสำอาง

หลักใหญ่ของกฎหมายนี้คือ ผู้ที่จะผลิตเพื่อขาย นำเข้าเพื่อขาย หรือรับจ้างผลิตเครื่องสำอาง ต้องจดแจ้งรายละเอียดต่อผู้รับจดแจ้งก่อน และผลิตหรือนำเข้าได้เมื่อได้ใบรับจดแจ้งแล้วเท่านั้น การผลิตหรือนำเข้าโดยไม่จดแจ้งมีโทษทั้งจำคุกและปรับ เช็กลิสต์ในบทความนี้เรียงตามลำดับงานจริง ตั้งแต่ก่อนพัฒนาสูตรจนถึงหลังวางขาย

ข้อมูลทั้งหมดอ้างจากตัวบทและเอกสารของ อย. ในคลังของเรา และเป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัยรายสินค้า

ขั้นที่ 1: อยากทำแบรนด์ครีม เริ่มจากตรวจว่าเป็นเครื่องสำอางจริง

คนที่อยากทำแบรนด์ครีมมักเริ่มจากคำอ้างที่อยากใช้ขาย แต่คำอ้างนั้นเองเป็นตัวกำหนดว่าสินค้าเป็นเครื่องสำอางหรือไม่ หลักเกณฑ์การพิจารณาการจดแจ้งเครื่องสำอาง (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2564) ของ อย. ใช้ผังตัดสิน 5 ข้อ ถ้าตกข้อใดข้อหนึ่งจะไม่เป็นเครื่องสำอาง

1. สูตรไม่มีสารห้ามใช้ และใช้สารในปริมาณตามกฎหมาย
2. ใช้กับส่วนภายนอกของร่างกาย หรือฟันและช่องปาก
3. มีวัตถุประสงค์หลักตามนิยามเครื่องสำอาง
4. ไม่แสดงจุดมุ่งหมายเพื่อบำบัดหรือป้องกันโรค
5. ไม่มีผลถาวรในการฟื้นฟูหรือเปลี่ยนการทำงานของร่างกายผ่านฤทธิ์ทางเภสัชวิทยา ระบบภูมิคุ้มกัน หรือเมตาบอลิซึม

หลักเกณฑ์ยกตัวอย่างผลิตภัณฑ์ที่ไม่ใช่เครื่องสำอาง เช่น ของทาเพื่อลดความอ้วน สลายไขมัน กำจัดเซลลูไลท์ เปลี่ยนขนาดทรวงอก ปลูกผม คิ้ว หรือขนตา และของที่มีผลถึงชั้นหนังแท้ ถ้าแนวคิดสินค้าตั้งอยู่บนคำอ้างแบบนี้ ควรปรับแนวคิดก่อนลงทุนเรื่องสูตรและบรรจุภัณฑ์ เพราะจะจดแจ้งเป็นเครื่องสำอางไม่ได้ ตรวจเบื้องต้นได้ที่ เครื่องมือเช็กประเภทสินค้า

ขั้นที่ 2: ตั้งชื่อแบรนด์และชื่อสินค้าให้จดแจ้งได้

ชื่อเป็นสิ่งที่เจ้าของแบรนด์ลงทุนเร็วที่สุด ทั้งโลโก้ กล่อง และเพจ จึงควรตรวจก่อนออกแบบ ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง การจดแจ้ง ฯ พ.ศ. 2561 ข้อ 3 กำหนดว่าการจดแจ้งต้องไม่ใช้ชื่อการค้าหรือชื่อเครื่องสำอางในทำนองโอ้อวด ไม่สุภาพ หรืออาจทำให้เข้าใจผิดจากความจริง และไม่ขัดวัฒนธรรมอันดีงามของไทย ถ้าจดแจ้งด้วยชื่อที่ไม่เป็นไปตามข้อนี้ ใบรับจดแจ้งถือว่าไม่ชอบด้วยกฎหมาย และ อย. มีสิทธิ์สั่งเพิกถอน

แนวทางการพิจารณาคำที่ห้ามนำมาใช้เป็นชื่อหรือส่วนหนึ่งของชื่อการค้าและชื่อเครื่องสำอาง (ฉบับปรับปรุง 22 สิงหาคม 2568) แบ่งคำห้ามใช้เป็น 5 ประเภท

• คำที่สื่อสรรพคุณเกินขอบข่ายเครื่องสำอาง เช่น บำบัด บรรเทา ป้องกันโรค หรือมีผลต่อโครงสร้างร่างกาย
• คำที่สื่อถึงสารห้ามใช้
• คำที่สื่อสรรพคุณบำรุงกาม
• คำที่ทำให้เข้าใจผิดในสาระสำคัญ
• คำไม่สุภาพหรือขัดวัฒนธรรมไทย

ตัวอย่างคำในตารางของแนวทาง เช่น CURE, HEAL, MEDICATED, HYPOALLERGENIC, SAFE, HAIR GROWTH, STOP HAIR FALL และ BREAST ENLARGEMENT หลักเกณฑ์การพิจารณาการจดแจ้งยังระบุว่า แม้จดทะเบียนเครื่องหมายการค้าไว้แล้ว ก็อ้างเป็นข้อยกเว้นไม่ได้ ชื่อที่ดูเป็นแค่การตลาดจึงอาจเป็นอุปสรรคตอนยื่นจดแจ้งได้

ขั้นที่ 3: ตรวจสูตรกับบัญชีสาร

พระราชบัญญัติเครื่องสำอางมาตรา 6 ให้รัฐมนตรีประกาศชื่อวัตถุที่ห้ามใช้ และชื่อ ปริมาณ และเงื่อนไขของวัตถุที่อาจใช้เป็นส่วนผสม สูตรครีมของแบรนด์ต้องผ่านทั้งสองเรื่อง

• สารห้ามใช้ ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง ชื่อวัตถุที่ห้ามใช้เป็นส่วนผสมในการผลิตเครื่องสำอาง พ.ศ. 2566 รวมบัญชีเดิมทั้งหมดเป็นบัญชีเดียว และมีฉบับแก้ไขเพิ่มเติมตามมา ต้องตรวจกับฉบับล่าสุดทุกครั้ง
• สารที่มีเงื่อนไข เช่น สารกันเสีย สารกันแดด สี และสารควบคุมอื่น ต้องอยู่ในปริมาณและประเภทผลิตภัณฑ์ที่กำหนด บางตัวมีคำเตือนที่ต้องพิมพ์บนฉลาก
• ชื่อสาร ใช้ชื่อตามระบบ INCI ทั้งในข้อมูลสูตรและบนฉลาก

ข้อนี้สำคัญแม้จะจ้างโรงงานพัฒนาสูตรให้ เพราะพระราชบัญญัติถือว่าเครื่องสำอางที่มีวัตถุห้ามใช้เป็นเครื่องสำอางที่ไม่ปลอดภัยในการใช้ และห้ามผู้ใดผลิต นำเข้า หรือขาย ตรวจทั้งสูตรได้ที่ เครื่องมือเช็กสูตร และติดตามการเปลี่ยนแปลงบัญชีได้ที่ สารต้องห้ามในเครื่องสำอาง

ขั้นที่ 4: ทำครีมแบรนด์ตัวเอง จะผลิตเอง จ้างโรงงาน หรือนำเข้า

กฎหมายรู้จักผู้จดแจ้ง 3 บทบาท คือ ผู้ผลิตเพื่อขาย ผู้รับจ้างผลิต และผู้นำเข้าเพื่อขาย ทางที่เลือกจะกำหนดว่าใครเป็นผู้จดแจ้ง และเจ้าของแบรนด์ต้องเตรียมอะไร

ผลิตเองในสถานที่ของตน

ผู้ยื่นต้องมีสถานที่ผลิตตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการผลิตหรือนำเข้าเครื่องสำอาง พ.ศ. 2561 ภาคผนวก ก เช่น ห้องแยกอย่างน้อย 2 ห้อง แยกจากที่พักอาศัย มีป้ายถาวร มีสูตรแม่บท บันทึกการผลิต และระบบเรียกคืนสินค้า อ่านพื้นฐานได้ที่ GMP คืออะไร

จ้างโรงงานผลิต (OEM)

โรงงานเป็นผู้ยื่นจดแจ้งและได้ใบรับจดแจ้งรับจ้างผลิตแบบ จ.ร.1 ซึ่งมีช่องชื่อผู้ว่าจ้างผลิต เจ้าของแบรนด์ไม่ต้องมีสถานที่ผลิตเอง แต่ต้องเลือกโรงงานที่ได้เกณฑ์ และทำสัญญาให้ชัดเรื่องสูตร ฉลาก และการดูแลใบรับจดแจ้ง อ่านรายละเอียดได้ที่ จ้างโรงงานผลิตครีมสร้างแบรนด์

นำเข้าจากต่างประเทศ

ผู้นำเข้าในไทยเป็นผู้จดแจ้ง ต้องมีสถานที่นำเข้าและสถานที่เก็บที่แยกจากที่พักอาศัยและมีป้าย และต้องมีหนังสืออนุญาตจากเจ้าของสินค้าหรือผู้ผลิต อ่านต่อได้ที่ นำเข้าเครื่องสำอาง

ขั้นที่ 5: ทำแบรนด์ครีมให้ถูกกฎหมาย ต้องยื่นจดแจ้งก่อนผลิต

เมื่อสินค้า ชื่อ สูตร และสถานที่พร้อม ผู้จดแจ้งยื่นคำขอตามแบบ จ.ค.1 ก่อนผลิตหรือนำเข้า ประกาศเรื่องการจดแจ้ง พ.ศ. 2561 กำหนดว่า

• ผู้ยื่นที่เป็นบุคคลธรรมดาต้องมีสัญชาติไทยและอายุไม่ต่ำกว่า 20 ปีบริบูรณ์ ถ้าเป็นนิติบุคคลต้องจดทะเบียนในไทย
• ยื่นได้ที่ อย. สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดที่สถานประกอบการตั้งอยู่ หรือผ่านระบบออนไลน์ของ อย.
• ต้องแนบเอกสารตามบัญชีท้ายประกาศ เช่น เอกสารสถานที่ หนังสือรับรองนิติบุคคลที่ออกไม่เกิน 6 เดือน และสัญญาว่าจ้างในกรณีรับจ้างผลิต

ข้อมูลผลิตภัณฑ์ที่ต้องเก็บไว้

นอกจากเอกสารยื่น ประกาศเรื่องการจัดเก็บข้อมูลเกี่ยวกับเครื่องสำอางไว้เพื่อการตรวจสอบ พ.ศ. 2560 กำหนดให้ผู้ผลิต ผู้นำเข้า และผู้รับจ้างผลิต จัดทำข้อมูลไว้ ณ สถานที่ผลิตหรือนำเข้า เช่น

• สำเนาใบรับจดแจ้ง และหลักฐานความเป็นเจ้าของหรือสัญญาว่าจ้าง
• สูตรส่วนประกอบเป็นชื่อ INCI พร้อมหน้าที่ของวัตถุดิบและปริมาณเป็นร้อยละโดยน้ำหนัก
• ฉลาก ขั้นตอนการผลิต และระบบกำหนดครั้งที่ผลิต
• รายงานสรุปอาการไม่พึงประสงค์ (ถ้ามี) และการประเมินความสอดคล้องของคำกล่าวอ้างสรรพคุณ
• ข้อกำหนดวัตถุดิบ เอกสาร SDS สูตรแม่บท และข้อกำหนดผลิตภัณฑ์สำเร็จรูป

เมื่อเจ้าหน้าที่ร้องขอ ต้องส่งมอบข้อมูลเพิ่มเติมภายในเวลาที่ประกาศกำหนด ข้อมูลส่วนการกล่าวอ้างสรรพคุณจึงควรเตรียมตั้งแต่ตอนเขียนข้อความขาย อ่านขั้นตอนยื่นครบได้ที่ จดแจ้งเครื่องสำอาง ทำอย่างไร

ขั้นที่ 6: ทำฉลากและข้อความขายให้ถูกต้อง

ประกาศคณะกรรมการเครื่องสำอาง เรื่อง ฉลากของเครื่องสำอาง พ.ศ. 2562 ข้อ 1 กำหนดข้อความที่ฉลากครีมที่ขายในประเทศต้องมี

• ชื่อเครื่องสำอางและชื่อทางการค้า ซึ่งต้องใหญ่กว่าข้อความอื่น
• ประเภทหรือชนิดของเครื่องสำอาง
• ชื่อสารทุกชนิดเรียงจากมากไปน้อย (สีหรือสารที่น้อยกว่าร้อยละ 1 ไม่ต้องเรียง แต่ให้อยู่ถัดจากสารที่มากกว่าร้อยละ 1)
• วิธีใช้ และชื่อที่ตั้งของผู้ผลิต หรือของผู้นำเข้าพร้อมชื่อผู้ผลิตและประเทศที่ผลิต
• ปริมาณสุทธิ เลขครั้งที่ผลิต และเดือนปีที่ผลิต
• เดือนปีที่หมดอายุ เมื่ออายุการใช้น้อยกว่า 30 เดือน หรือเป็นสินค้าตามบัญชีท้ายประกาศ
• คำเตือน (ถ้ามี) และเลขที่ใบรับจดแจ้ง

ฉลากต้องเป็นภาษาไทยอ่านได้ชัด และข้อ 6 ห้ามข้อความ รูป หรือเครื่องหมายการค้าที่เป็นเท็จ หลอกลวง โอ้อวดเกินจริง หรือทำให้เข้าใจว่ามีสารที่ไม่มีอยู่จริง

ข้อความโฆษณา

พระราชบัญญัติมาตรา 41 ห้ามโฆษณาด้วยข้อความเท็จหรือเกินความจริง ข้อความที่ทำให้เข้าใจผิดในสาระสำคัญ ข้อความแสดงสรรพคุณรักษาโรคหรือที่ไม่ใช่จุดมุ่งหมายของเครื่องสำอาง และข้อความที่ทำให้เข้าใจว่าบำรุงกาม ข้อความบนเพจ ไลฟ์ และรีวิวที่แบรนด์จัดทำจึงต้องอยู่ในกรอบเดียวกับฉลาก ตรวจร่างฉลากได้ที่ เครื่องมือตรวจฉลาก และอ่านรายละเอียดได้ที่ ฉลากเครื่องสำอางต้องมีอะไรบ้าง

ขั้นที่ 7: หลังวางขาย หน้าที่ที่ยังต่อเนื่อง

ใบรับจดแจ้งเป็นจุดเริ่ม ไม่ใช่จุดจบ พระราชบัญญัติและประกาศที่เกี่ยวข้องกำหนดหน้าที่ต่อเนื่องให้ผู้จดแจ้ง และเจ้าของแบรนด์ควรติดตามแม้โรงงานเป็นผู้จดแจ้ง

• ผลิตให้ตรงตามที่จดแจ้ง (มาตรา 26) การเปลี่ยนสูตร ชื่อ หรือภาชนะ ต้องตรวจก่อนว่ายังตรงกับข้อมูลที่จดแจ้งหรือต้องแจ้งแก้ไข
• รายงานอาการไม่พึงประสงค์ ตามหลักเกณฑ์ที่รัฐมนตรีประกาศ และเก็บข้อมูลไว้ให้ตรวจสอบได้
• ต่ออายุ ใบรับจดแจ้งมีอายุ 3 ปีนับแต่วันออก ยื่นต่ออายุตามแบบ จ.ค.2 ภายใน 180 วันก่อนวันสิ้นอายุ
• การเรียกคืน ประกาศเรื่องการเรียกเก็บคืน การทำลาย และการส่งมอบเครื่องสำอาง พ.ศ. 2563 กำหนดให้เรียกเก็บคืนสินค้าที่ทำผิด เช่น ผลิตไม่ตรงตามที่จดแจ้ง ฉลากไม่ถูกต้อง หรือหมดอายุ ตามคำสั่งเจ้าพนักงาน และค่าใช้จ่ายเป็นของผู้ประกอบการ

ถ้าผู้จดแจ้งไม่ทำตามหลักเกณฑ์หรือผลิตไม่ตรงที่จดแจ้ง ผู้รับจดแจ้งสั่งระงับหรือแก้ไขได้ และอาจเพิกถอนใบรับจดแจ้ง ผลกระทบต่อแบรนด์จึงมากกว่าตัวสินค้าล็อตเดียว

สร้างแบรนด์ครีมลงทุนเท่าไหร่: ต้นทุนขึ้นกับอะไร

คำถามสร้างแบรนด์ครีมลงทุนเท่าไหร่ เป็นคำค้นที่พบบ่อยที่สุดในหัวข้อนี้ แต่ตอบเป็นตัวเลขเดียวไม่ได้ เพราะต้นทุนขึ้นกับการตัดสินใจหลายข้อในเช็กลิสต์ข้างต้น บทความนี้จึงอธิบายเฉพาะปัจจัยที่ทำให้ต้นทุนต่างกัน

• จำนวนผลิตภัณฑ์ ใบรับจดแจ้งออกเป็นรายผลิตภัณฑ์ ยิ่งมีหลายสูตรหรือหลายประเภท งานจดแจ้ง ฉลาก และข้อมูลผลิตภัณฑ์ยิ่งเพิ่มตาม
• ทางผลิต ผลิตเองต้องลงทุนสถานที่ให้ได้ตามภาคผนวก ก ส่วนการจ้างโรงงานใช้สถานที่ของโรงงาน แต่ต้องตกลงจำนวนผลิตและเงื่อนไขในสัญญา
• การพัฒนาสูตรและการทดสอบ สูตรใหม่ คำกล่าวอ้างที่ต้องมีหลักฐาน และการทดสอบที่เลือกทำ มีผลต่อทั้งงบและเวลา
• บรรจุภัณฑ์และฉลาก การแก้ชื่อหรือฉลากหลังพิมพ์แล้วเป็นต้นทุนที่หลีกเลี่ยงได้ ถ้าตรวจชื่อและฉลากก่อน
• การนำเข้า มีเอกสารจากเจ้าของสินค้าและผู้ผลิตต่างประเทศที่ต้องเตรียมเพิ่ม

ความพร้อมของเอกสารและสถานที่ของผู้ประกอบการเองเป็นปัจจัยที่มีผลต่อทั้งค่าใช้จ่ายและระยะเวลามากที่สุด ทีมที่ปรึกษาจะแจ้งค่าใช้จ่ายและระยะเวลาของแต่ละโครงการไว้ในใบเสนอราคา ดูได้ที่ บริการพัฒนาสูตรและผลิต OEM และ บริการขึ้นทะเบียนและจดแจ้ง

แหล่งอ้างอิง

1. พระราชบัญญัติเครื่องสำอาง พ.ศ. 2558 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
2. หลักเกณฑ์การพิจารณาการจดแจ้งเครื่องสำอาง (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2564) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
3. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง การจดแจ้ง การออกใบรับจดแจ้ง การต่ออายุ การแก้ไขรายการ และการออกใบแทนใบรับจดแจ้งเครื่องสำอาง พ.ศ. 2561 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
4. แนวทางการพิจารณาคำที่ห้ามนำมาใช้เป็นชื่อหรือส่วนหนึ่งของชื่อการค้าและชื่อเครื่องสำอาง (ฉบับปรับปรุง 22 สิงหาคม 2568) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
5. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง ชื่อวัตถุที่ห้ามใช้เป็นส่วนผสมในการผลิตเครื่องสำอาง พ.ศ. 2566 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
6. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการผลิตหรือนำเข้าเครื่องสำอาง พ.ศ. 2561 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
7. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขให้ผู้ผลิตเพื่อขาย ผู้นำเข้าเพื่อขาย หรือผู้รับจ้างผลิต จัดเก็บข้อมูลเกี่ยวกับเครื่องสำอางไว้เพื่อการตรวจสอบ พ.ศ. 2560 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
8. ประกาศคณะกรรมการเครื่องสำอาง เรื่อง ฉลากของเครื่องสำอาง พ.ศ. 2562 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
9. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง การเรียกเก็บคืน การทำลาย และการส่งมอบเครื่องสำอาง พ.ศ. 2563 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ

ข้อมูลในบทความนี้เพื่อความรู้ ไม่ใช่คำวินิจฉัยของ อย. และไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย กฎหมายอาจเปลี่ยนได้ — ตรวจประกาศฉบับล่าสุดหรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนยื่นหรือผลิตจริง

บทความที่เกี่ยวข้อง

เจ้าของแบรนด์จดแจ้งเครื่องสำอาง ทำอย่างไร: ขั้นตอนครบตั้งแต่เตรียมสูตรจนได้เลขจดแจ้งจดแจ้งเครื่องสำอางทีละขั้น ตรวจว่าเป็นเครื่องสำอางจริง ตรวจสูตร คุณสมบัติผู้ยื่น สถานที่ เอกสาร ยื่น จ.ค.1 ทำฉลาก จนถึงการต่ออายุอ่าน 11 นาที · อัปเดต 26 ต.ค. 2569เจ้าของแบรนด์เอกสารขอ อย. เครื่องสำอาง ต้องเตรียมอะไรบ้าง (เช็กลิสต์)เช็กลิสต์เอกสารจดแจ้งเครื่องสำอางสำหรับเจ้าของแบรนด์ แยกเป็นเอกสารผู้ยื่นและสถานที่ ข้อมูลผลิตภัณฑ์ เอกสารเฉพาะกรณี และแฟ้มที่ต้องเก็บหลังได้เลขอ่าน 10 นาที · อัปเดต 9 พ.ย. 2569เจ้าของแบรนด์วัตถุกันเสียฉบับที่ 6 และสารกันแดดฉบับที่ 7 (2568): สูตรเดิมต้องปรับไหมสรุปประกาศสารกันเสียเครื่องสำอางฉบับที่ 6 และสารกันแดดฉบับที่ 7 พ.ศ. 2568 ตัดสาร 2 ตัว เพิ่มเงื่อนไขลำดับ 48 ลดเพดาน Octocrylene และสิ่งที่ต้องตรวจอ่าน 10 นาที · อัปเดต 9 พ.ย. 2569