เว็บไซต์อิสระ ไม่ใช่เว็บไซต์ของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา · ช่วงทดลองใช้: พบข้อผิดพลาดหรืออยากให้เพิ่มอะไร บอกเราได้
FDA Thailand Guideทดลองใช้
ไทย
เข้าสู่ระบบ ปรึกษาทีม
เจ้าของแบรนด์

กองทุนภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย: ใครขอทุนได้ โครงการแบบไหน ขั้นตอนยื่น หน้าที่หลังรับเงิน และสิทธิในผลงานวิจัย

อ่าน 13 นาที · อัปเดต 18 พ.ย. 2569

สวนสมุนไพรชุมชนยามเช้า แปลงตะไคร้และสมุนไพรในกรอบไม้ไผ่ เพิงตากสมุนไพรบนชั้นไม้ไผ่ และบ้านไม้ใต้ถุนสูงท่ามกลางหมอกบนภูเขา ภาพประกอบเรื่องกองทุนภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย

กองทุนภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย คืออะไร: ฐานกฎหมายและเงินกองทุนใช้ทำอะไรได้

กองทุนภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย เป็นแหล่งเงินของรัฐที่นักวิจัย วิสาหกิจชุมชน และธุรกิจสมุนไพรมักค้นหา บทความนี้สรุปจากระเบียบ ประกาศ และคู่มือของกองทุนว่า ใครขอทุนได้ โครงการแบบไหนเข้ากรอบ ยื่นอย่างไร ได้เงินแล้วต้องทำอะไร และสิทธิในผลงานวิจัยเป็นของใคร

บทความนี้เป็นบทที่ 4 และบทสุดท้ายของชุด "สมุนไพร กฎหมาย และสิทธิในสูตร" ต่อจาก ตำรับยาแผนไทย กับสิทธิในสูตร สมุนไพรควบคุม กัญชาช่อดอกและกวาวเครือ และ ปกป้องสูตรด้วยความลับทางการค้า สิทธิบัตร และเครื่องหมายการค้า เรื่องที่อธิบายไว้แล้ว บทนี้จะลิงก์ไปแทนการเล่าซ้ำ

ฐานกฎหมายของกองทุน

กองทุนนี้อยู่ภายใต้ พ.ร.บ.คุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 กติกาการใช้เงินอยู่ในระเบียบคณะกรรมการคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย ว่าด้วยการบริหาร การจัดหาผลประโยชน์ และการใช้จ่ายเงินกองทุนภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2560 ซึ่งต่อไปจะเรียกสั้น ๆ ว่า "ระเบียบกองทุน พ.ศ. 2560"

ระเบียบกองทุน พ.ศ. 2560 ออกตาม พ.ร.บ. พ.ศ. 2542 มาตรา 6 (6), 10 และ 76 และยกเลิกระเบียบฉบับ พ.ศ. 2548 กองทุนตั้งขึ้นในกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก เป็นทุนหมุนเวียนสำหรับงานคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย

เงินกองทุนใช้ได้ 10 ด้าน

ข้อ 26 ของระเบียบกองทุน พ.ศ. 2560 กำหนดว่าเงินกองทุนใช้ได้ 10 ด้าน ตัวอย่างเช่น

  • สำรวจ รวบรวม คุ้มครอง ศึกษาและวิจัยองค์ความรู้ภูมิปัญญาและสมุนไพร
  • เพาะปลูก ผลิต แปรรูปหรือขยายพันธุ์พืชสมุนไพร
  • พัฒนาบุคลากรหรือองค์กรด้านการแพทย์แผนไทยและสมุนไพร
  • อนุรักษ์และใช้ประโยชน์สมุนไพรอย่างยั่งยืน
  • สนับสนุนให้เอกชนมีส่วนร่วมในการคุ้มครอง ส่งเสริม และพัฒนาสมุนไพร

ข้อ 26 นี้สำคัญ เพราะประกาศหลักเกณฑ์ 2568 และคู่มือ 2569 ใช้ข้อนี้ในการคัดกรองข้อเสนอ ในทางปฏิบัติ ควรระบุในข้อเสนอให้ชัดว่างานตรงกับด้านใด

ใครเป็นผู้อนุมัติ

คณะอนุกรรมการบริหารกองทุน ซึ่งมีอธิบดีกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือกเป็นประธาน มีอำนาจพิจารณาอนุมัติโครงการหรือแผนงานที่ขอรับความช่วยเหลือหรือสนับสนุน และกำกับติดตามให้เป็นไปตามวัตถุประสงค์

ใครขอทุนได้: บุคคลธรรมดา นิติบุคคล องค์กรชุมชน องค์กรเอกชน และหน่วยงานของรัฐ

เอกสารหลักของหัวข้อนี้คือ ประกาศคณะอนุกรรมการบริหารกองทุนภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขการใช้จ่ายเงินกองทุนในแผนงานหรือโครงการภายนอกกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก (2568) ต่อไปจะเรียกว่า "ประกาศหลักเกณฑ์ 2568" ประกาศนี้ใช้กับแผนงานหรือโครงการภายนอกกรมที่ขอรับเงินกองทุน

ผู้ขอรับการสนับสนุนได้แก่ บุคคลธรรมดา นิติบุคคล องค์กรชุมชนหรือองค์กรเอกชน และหน่วยงานของรัฐ แต่ละกลุ่มมีเงื่อนไขต่างกัน ดังนี้

บุคคลธรรมดา

บุคคลธรรมดาต้องมีสัญชาติไทย อายุไม่ต่ำกว่า 30 ปี ไม่ล้มละลาย ไม่ไร้ความสามารถ และไม่เป็นกรรมการ อนุกรรมการ หรือเจ้าหน้าที่ของสำนักงานกองทุน

องค์กรชุมชนและองค์กรเอกชน

องค์กรชุมชนและองค์กรเอกชนต้องมีวัตถุประสงค์เพื่อสาธารณประโยชน์และไม่แสวงหากำไร คู่มือการบริหารจัดการโครงการ ฉบับปรับปรุงปีงบประมาณ 2569 เขียนเงื่อนไขนี้ว่า องค์กรชุมชนและองค์กรเอกชนต้องมีวัตถุประสงค์เพื่อสาธารณประโยชน์และไม่เป็นการแข่งขันทางการค้าหรือแสวงหากำไร

ในทางปฏิบัติ วิสาหกิจชุมชนที่ขายสินค้าสมุนไพรควรตรวจวัตถุประสงค์ขององค์กร และเขียนข้อเสนอให้เห็นประโยชน์ต่อชุมชน ไม่ใช่การขยายยอดขาย

นิติบุคคลและหน่วยงานของรัฐ

นิติบุคคลและหน่วยงานของรัฐอยู่ในรายชื่อผู้ขอรับการสนับสนุนตามประกาศหลักเกณฑ์ 2568 คู่มือ 2569 ระบุด้วยว่า กองทุนให้เงินแก่ผู้ร่วมโครงการผ่านผู้รับทุน

ในทางปฏิบัติ บริษัทเอกชนที่อยากขอทุนควรอ่านสองเรื่องก่อนตัดสินใจ คือ สิทธิในทรัพย์สินทางปัญญาในหัวข้อที่ 6 และเหตุที่กองทุนสงวนสิทธิยกเลิกข้อเสนอในหัวข้อที่ 8 เพราะสองเรื่องนี้มีผลกับธุรกิจมากกว่ากลุ่มอื่น ถ้าโครงการมีหลายฝ่าย ควรเขียนบทบาทและการใช้เงินของแต่ละฝ่ายให้ชัด

ต้นกล้าสมุนไพรในกระถางย่อยสลายได้เรียงบนโต๊ะไม้ในโรงเรือนไม้ไผ่ กระถางหนึ่งหุ้มกระดาษสีส้ม ข้างกันมีพลั่วมือและฝักเมล็ด ภาพประกอบเรื่องกองทุนภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย

ทุนวิจัยสมุนไพรและโครงการทั่วไป: 2 ประเภทโครงการ และกรอบการสนับสนุนของกองทุน

ประกาศหลักเกณฑ์ 2568 กำหนดว่าโครงการต้องเป็นไปตามวัตถุประสงค์ข้อ 26 ของระเบียบกองทุน พ.ศ. 2560 และมี 2 ประเภท คือโครงการวิจัยและโครงการทั่วไป

ในทางปฏิบัติ งานที่ตั้งคำถามแล้วเก็บข้อมูลหาคำตอบ เช่น ศึกษาความปลอดภัยของตำรับ ควรยื่นเป็นโครงการวิจัย ส่วนงานอบรมหรือรวบรวมตำราเป็นโครงการทั่วไป ควรเลือกให้ตรงงานจริง เพราะหัวข้อที่ต้องเขียนในข้อเสนอต่างกัน (โครงการวิจัย 16 หัวข้อ โครงการทั่วไป 12 หัวข้อ) และข้อ 32 เรื่องทรัพย์สินทางปัญญาพูดถึงงานวิจัย

กรอบการสนับสนุนงานศึกษา วิจัย พัฒนา หรือต่อยอด

กองทุนเผยแพร่เอกสาร "กรอบการสนับสนุนแผนงาน/โครงการด้านการศึกษา วิจัย พัฒนาหรือต่อยอดภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย และกระบวนการขอรับทุน" ซึ่งต่อไปจะเรียกว่า "เอกสารกรอบการสนับสนุน" เอกสารนี้วางเป้าหมายแรกไว้ที่การศึกษา วิจัย พัฒนา ต่อยอดภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทยและสมุนไพร ในกลุ่มโรคที่เป็นปัญหาสาธารณสุข ได้แก่ เอดส์ มะเร็ง เบาหวาน ความดันโลหิตสูง ติดสารเสพติด ภาวะเครียด และระบบกล้ามเนื้อ

รายชื่อนี้เป็นหัวข้อวิจัยที่กองทุนให้ความสำคัญ ไม่ได้แปลว่าผลิตภัณฑ์สมุนไพรใดกล่าวอ้างสรรพคุณกับโรคเหล่านี้ได้

งานวิจัยต้องให้ความสำคัญกับประสิทธิผล (Efficacy) คุณภาพ (Quality) และความปลอดภัย (Safety) และเน้นวิจัยครบวงจรตั้งแต่ปลูก แปรรูป ผลิต สกัดสาร ทำเป็นยา จนถึงผลิตภัณฑ์ที่เหมาะสม เอกสารกรอบการสนับสนุนแบ่งงานเป็น 6 ส่วน ได้แก่

  1. รวบรวมและสังเคราะห์องค์ความรู้แพทย์พื้นบ้าน คัมภีร์ และตำรับตำราของชาติ
  2. วิจัยยาสมุนไพรและผลิตภัณฑ์สมุนไพร
  3. วิจัยการนวดไทย
  4. หัตถการและอุปกรณ์
  5. บริการสุขภาพและวิถีชุมชน
  6. วิจัยครบวงจรจนถึงระดับคลินิก

ถ้างานใช้ตำรับของชาติหรือสมุนไพรควบคุม

ทุนไม่ได้ยกเว้นกติกาอื่น ถ้างานวิจัยตั้งต้นจากตำรับยาแผนไทยของชาติ ให้ดูเรื่องการขออนุญาตใช้ประโยชน์ใน ตำรับยาแผนไทย กับสิทธิในสูตร ถ้าใช้กัญชาช่อดอกหรือกวาวเครือ ให้ดูเรื่องใบอนุญาตใน สมุนไพรควบคุม กัญชาช่อดอกและกวาวเครือ ตรวจตำรับเบื้องต้นได้ด้วย ตรวจตำรับก่อนทำสินค้า

ประกาศเปิดรับรอบปีปัจจุบัน

กองทุนเคยออกประกาศเปิดรับข้อเสนอเป็นรอบตามหัวข้อ เช่น ประกาศเปิดรับข้อเสนอโครงการ การลดอันตรายจากยาเสพติดด้วยภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทยและสมุนไพร ปีงบประมาณ 2566 ซึ่งปิดไปแล้ว ณ วันที่ 18 พฤศจิกายน 2569 ยังไม่พบประกาศเปิดรับรอบปีปัจจุบันบนเว็บกองทุน

ในทางปฏิบัติ ควรติดตามประกาศของกองทุนโดยตรงก่อนเริ่มเขียนข้อเสนอ เพราะประกาศแต่ละรอบอาจกำหนดหัวข้อ ผู้มีสิทธิเสนอ และเงื่อนไขเฉพาะรอบไว้

ขอทุนกองทุนภูมิปัญญา: แบบคำขอ ช่องทางยื่น การกลั่นกรอง สัญญา และบัญชีโครงการ

แบบคำขอและเนื้อหาที่ต้องมี

ประกาศหลักเกณฑ์ 2568 กำหนดให้ยื่นคำขอพร้อมรายละเอียดและงบประมาณตามแบบและช่องทางที่สำนักงานกำหนด ข้อเสนอต้องแสดงเป้าหมาย ผลลัพธ์ ผลกระทบ และประโยชน์ต่อการคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญา

เอกสารที่ยื่นตามคู่มือ 2569

คู่มือ 2569 ระบุเอกสารที่ยื่นไว้ดังนี้

  • หนังสือนำส่งลงนามโดยผู้มีอำนาจสูงสุดของหน่วยงาน
  • สรุปย่อโครงการ
  • แบบคำขอและข้อเสนอโครงการภาษาไทย
  • ไฟล์ Word
  • หนังสือรับรองจริยธรรมการวิจัย (EC)
  • เอกสารสนับสนุน

คู่มือให้ยื่นทางอีเมลที่ระบุในคู่มือ ส่วนเอกสารกรอบการสนับสนุนระบุว่ายื่นได้ที่สำนักงาน ทางไปรษณีย์ หรือทางอีเมล ในทางปฏิบัติ ควรใช้ช่องทางที่ประกาศเปิดรับรอบนั้นกำหนด เพราะเอกสารสองฉบับเขียนช่องทางไว้ไม่เหมือนกัน

หัวข้อในข้อเสนอ

เอกสารกรอบการสนับสนุนกำหนดว่า ข้อเสนอโครงการวิจัยต้องมีหัวข้อ 16 ส่วน รวมถึงการทบทวนวรรณกรรมและการสืบค้นจากฐานข้อมูลสิทธิบัตร ส่วนโครงการทั่วไปมี 12 หัวข้อ เรื่องสิทธิบัตรกับสูตรสมุนไพรอ่านต่อได้ใน ปกป้องสูตรด้วยความลับทางการค้า สิทธิบัตร และเครื่องหมายการค้า

การคัดกรองและกลั่นกรอง

ตามคู่มือ 2569 ฝ่ายเลขานุการตรวจความครบถ้วนและคัดกรองประเภทโครงการ ความสอดคล้องกับข้อ 26 ของระเบียบกองทุนและนโยบายรัฐ โครงการวิจัยในคนหรือสัตว์ที่ไม่มีเอกสารอนุมัติจากคณะกรรมการจริยธรรม ถือว่าข้อเสนอไม่สมบูรณ์และไม่รับพิจารณา จากนั้นแบ่งขนาดโครงการ 4 ระดับตามวงเงินที่ขอ แล้วเสนอคณะทำงานกลั่นกรอง 2 ด้าน คือด้านคุ้มครองและส่งเสริม กับด้านวิจัยและต่อยอด ก่อนเข้าคณะอนุกรรมการ

สัญญาและบัญชีโครงการ

เมื่ออนุมัติแล้วต้องทำสัญญาตามแบบภายในเวลาที่กำหนด มิฉะนั้นถือว่าสละสิทธิ ผู้รับทุนต้องเปิดบัญชีเฉพาะโครงการ และดอกเบี้ยเป็นของสำนักงาน งบโครงการไม่รวมหมวดครุภัณฑ์

ในทางปฏิบัติ ควรเตรียมผู้มีอำนาจลงนามและเอกสารเปิดบัญชีไว้ล่วงหน้า เพื่อไม่ให้พลาดกำหนดทำสัญญา

ถ้าข้อเสนอถูกปฏิเสธ

ระเบียบคณะกรรมการคุ้มครองฯ ว่าด้วยการยื่นอุทธรณ์และวิธีพิจารณาอุทธรณ์ (เงินกองทุนภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย) พ.ศ. 2565 ให้สิทธิอุทธรณ์แก่ผู้ได้รับการปฏิเสธทั้งหมดหรือบางส่วนในการขอรับความช่วยเหลือหรือขอรับการสนับสนุนจากเงินกองทุน ผู้อุทธรณ์ยื่นเป็นหนังสือตามแบบท้ายระเบียบต่อประธานอนุกรรมการบริหารกองทุน ยื่นได้ที่สำนักงานบริหารกองทุน ทางไปรษณีย์ลงทะเบียน หรือทางอิเล็กทรอนิกส์

คณะอนุกรรมการพิจารณาก่อน ถ้าไม่เห็นด้วยกับคำอุทธรณ์ ให้เสนอปลัดกระทรวงสาธารณสุขวินิจฉัย และคำวินิจฉัยของปลัดกระทรวงให้เป็นที่สุด

ขั้นตอนขอทุนกองทุนภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย
  1. 1
    ตรวจประกาศเปิดรับรอบปัจจุบันดูหัวข้อ ผู้มีสิทธิเสนอ และช่องทางยื่นของรอบนั้น
  2. 2
    เขียนข้อเสนอให้ตรงข้อ 26แสดงเป้าหมาย ผลลัพธ์ ผลกระทบ และประโยชน์ต่อภูมิปัญญา
  3. 3
    แนบเอกสารครบหนังสือนำส่ง สรุปย่อ ข้อเสนอภาษาไทย ไฟล์ Word และหนังสือรับรองจริยธรรม (EC)
  4. 4
    คัดกรองและกลั่นกรองฝ่ายเลขานุการตรวจความครบถ้วน คณะทำงานกลั่นกรอง แล้วเข้าคณะอนุกรรมการ
  5. 5
    ทำสัญญาและเปิดบัญชีโครงการทำสัญญาภายในเวลาที่กำหนด มิฉะนั้นถือว่าสละสิทธิ
  6. 6
    เบิกงวด รายงาน และปิดโครงการตรวจรับงานก่อนเบิกงวดถัดไป ส่งรายงานฉบับสมบูรณ์ภายในสามสิบวันหลังเสร็จโครงการ

ที่มา: ประกาศคณะอนุกรรมการบริหารกองทุนภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย (2568) ข้อ 8–11, 16–22, 30–31 · คู่มือการบริหารจัดการโครงการ ปีงบประมาณ 2569 หัวข้อ 4–6, 12

หลังได้รับทุน: เบิกเงินเป็นงวด รายงานความก้าวหน้า ขอปรับโครงการ และส่งรายงานฉบับสมบูรณ์

เบิกเงินเป็นงวด และตรวจรับงานก่อนจ่าย

ประกาศหลักเกณฑ์ 2568 ให้เบิกเงินเป็นงวดตามสัญญาโดยตรวจรับงานก่อนทุกงวด ยกเว้นงวดแรก ในทางปฏิบัติ ควรเขียนผลงานที่ส่งมอบของแต่ละงวดให้ตรวจได้ตั้งแต่ตอนทำข้อเสนอ

รายงานความก้าวหน้าและการตรวจสอบ

ผู้รับทุนต้องรายงานความก้าวหน้าและยอมให้ตรวจสอบ ถ้าไม่ทำตามสัญญาหรือใช้เงินนอกสัญญา คณะอนุกรรมการบอกเลิกสัญญาได้ ในทางปฏิบัติ ควรเก็บหลักฐานการใช้เงินแยกตามรายการในสัญญาตั้งแต่วันแรก

ขอปรับกิจกรรมหรือขยายเวลา

ประกาศหลักเกณฑ์ 2568 หน้า 6 เขียนไว้ว่า

  • ข้อ 28 ผู้รับทุนที่จำเป็นต้องปรับปรุงหรือเปลี่ยนแปลงรายการหรือกิจกรรม ต้องเสนอคณะอนุกรรมการบริหารพิจารณาเห็นชอบก่อน เว้นแต่กรณีเร่งด่วนให้เสนอประธานอนุกรรมการบริหาร
  • ข้อ 29 กรณีจำเป็นต้องขยายระยะเวลา ให้จัดทำแผนพร้อมเหตุผล แจ้งสำนักงานล่วงหน้าไม่น้อยกว่าสามสิบวันก่อนครบกำหนด และให้ประธานอนุกรรมการบริหารเป็นผู้พิจารณาอนุญาต

ในทางปฏิบัติ อย่าเปลี่ยนกิจกรรมหรือย้ายเงินข้ามรายการไปก่อนแล้วค่อยแจ้ง เพราะข้อ 28 ให้เสนอเห็นชอบก่อน และถ้าเห็นว่างานจะไม่ทันกำหนด ควรเริ่มเขียนแผนขยายเวลาก่อนถึงเส้นสามสิบวันตามข้อ 29

ปิดโครงการและรายงานฉบับสมบูรณ์

ผู้รับทุนต้องส่งรายงานฉบับสมบูรณ์ภายในสามสิบวันหลังเสร็จโครงการ คู่มือ 2569 อธิบายการปิดโครงการภายนอกว่า ส่งรายงานฉบับสมบูรณ์และบทสรุปผู้บริหารพร้อมไฟล์ ให้คณะกรรมการตรวจรับงานตามสัญญา แล้วรายงานคณะอนุกรรมการ

ตราสัญลักษณ์และข้อความว่าได้รับทุน

สื่อเผยแพร่ต้องมีตราสัญลักษณ์และข้อความว่าได้รับทุนจากกองทุน ก่อนเผยแพร่รายงาน ควรตรวจเงื่อนไขในข้อ 33 ในหัวข้อถัดไปด้วย

ทรัพย์สินทางปัญญาจากงานวิจัยที่ได้รับทุน: ข้อ 32 ข้อ 33 และทางเลือกของธุรกิจ

สำหรับธุรกิจ เรื่องนี้ควรอ่านก่อนเรื่องอื่น ประกาศหลักเกณฑ์ 2568 หน้า 6 ข้อ 32 เขียนไว้สองประโยค ดังนี้

  • "สิทธิในทรัพย์สินทางปัญญาที่เกิดจากงานวิจัยที่ได้รับการสนับสนุนงบประมาณจากกองทุน ให้เป็นของกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือกหรือกองทุนแต่ผู้เดียว"
  • "การจัดสรรผลประโยชน์ ให้แบ่งร้อยละห้าสิบจากรายได้ภายหลังจากหักค่าใช้จ่าย โดยจ่ายแก่ผู้ให้ทุนและผู้รับทุน"

ข้อ 33 กำหนดว่าการเผยแพร่รายงานต้องได้รับอนุญาตจากประธานอนุกรรมการ และต้องไม่กระทบการขอรับความคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญา

ประกาศเปิดรับรอบ 2566 ก็ระบุว่า สิทธิในทรัพย์สินทางปัญญาหรือเอกสารที่เกิดจากทุนเป็นของกองทุนแต่ผู้เดียว ส่วนระเบียบกองทุน พ.ศ. 2560 ข้อ 28 ให้กองทุนจัดหาผลประโยชน์จากทรัพย์สินได้ รวมถึงอนุญาตให้ใช้สิทธิในทรัพย์สินทางปัญญาของกองทุน โดยต้องไม่เป็นการแข่งขันทางการค้ากับเอกชน

ข้อ 32 มีความหมายอย่างไรกับธุรกิจ

ในทางปฏิบัติ ถ้าสูตร กรรมวิธีสกัด หรือข้อมูลทดสอบเกิดจากงานวิจัยที่กองทุนสนับสนุน บริษัทที่เป็นผู้รับทุนไม่ได้ถือสิทธิในผลงานนั้นในนามตัวเอง ถ้าจะยื่นขอรับสิทธิบัตร ให้แบรนด์อื่นใช้สูตร หรือเก็บเป็นความลับทางการค้าของบริษัท ควรตกลงกับกองทุนเป็นหนังสือก่อน ส่วนรายได้ที่เกิดขึ้นภายหลังแบ่งตามที่ข้อ 32 เขียนไว้

ในทางปฏิบัติ ถ้าจะส่งบทความวิชาการหรือใช้ผลการศึกษาในสื่อการตลาด ควรขออนุญาตตามข้อ 33 ก่อน

ใช้เงินกองทุน หรือลงทุนวิจัยเอง

  • งานที่เหมาะกับเงินกองทุน งานที่ผลลัพธ์ควรเป็นความรู้ของส่วนรวม เช่น ถอดความตำรา รวบรวมข้อมูลความปลอดภัยของสมุนไพรที่ชุมชนใช้ร่วมกัน พัฒนาแหล่งปลูก หรือพัฒนาบุคลากร
  • งานที่เหมาะกับการลงทุนวิจัยเอง สูตรเฉพาะของแบรนด์ที่บริษัทอยากเป็นเจ้าของ ให้ผู้อื่นใช้แล้วเก็บค่าตอบแทน หรือเก็บเป็นความลับ ควรวางสัญญาจ้างวิจัยให้สิทธิในผลงานเป็นของบริษัท ตามแนวทางใน ปกป้องสูตรด้วยความลับทางการค้า สิทธิบัตร และเครื่องหมายการค้า
  • แยกงานสองส่วน ส่วนความรู้พื้นฐานขอทุน ส่วนสูตรเฉพาะใช้เงินบริษัท แล้วเขียนขอบเขตในข้อเสนอให้ชัด ไม่นำข้อมูลหรือวัตถุดิบของโครงการไปปนกับงานของบริษัท และควรหารือสำนักงานกองทุนก่อน

คำถามที่ควรถามกองทุนก่อนลงนาม

ถ้อยคำ "ผู้ให้ทุนและผู้รับทุน" ในข้อ 32 ไม่ได้บอกสัดส่วนระหว่างสองฝ่าย และข้อ 32 พูดถึงงานวิจัย ในทางปฏิบัติ ควรถามสำนักงานกองทุนเป็นหนังสือว่า รายได้แบ่งกันอย่างไร ผลงานจากโครงการทั่วไปเป็นของใคร และบริษัทจะใช้ผลงานเชิงพาณิชย์ได้อย่างไร แล้วอ่านสัญญารับทุนฉบับจริงประกอบ ถ้าผลงานต่อยอดจากตำรับของชาติ ยังมีเรื่องสิทธิในตำรับที่อธิบายไว้ใน ตำรับยาแผนไทย กับสิทธิในสูตร ด้วย

ประกาศหลักเกณฑ์ พ.ศ. 2549: ระเบียบแม่ถูกยกเลิกแล้ว ควรสอบถามกองทุนก่อนใช้

บนเว็บกองทุนยังมี ประกาศคณะกรรมการคุ้มครองฯ เรื่อง หลักเกณฑ์และวิธีการในการให้การช่วยเหลือหรือสนับสนุนกิจกรรมการคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2549

ประกาศนี้ออกตามระเบียบกองทุน พ.ศ. 2548 ซึ่งถูกยกเลิกและแทนที่ด้วยระเบียบ พ.ศ. 2560 ยังไม่พบประกาศยกเลิกฉบับนี้ ส่วนหลักเกณฑ์สำหรับโครงการภายนอกกรมฉบับปัจจุบันคือประกาศหลักเกณฑ์ 2568 ในทางปฏิบัติ ควรสอบถามสำนักงานกองทุนว่าประกาศ พ.ศ. 2549 ยังใช้บังคับอยู่หรือไม่ ก่อนอ้างอิงในข้อเสนอ

สาระของประกาศ พ.ศ. 2549

สาระต่อไปนี้ใช้เป็นข้อมูลประกอบได้ แต่ไม่ควรใช้แทนประกาศหลักเกณฑ์ 2568

  • ยื่นคำขอที่กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก หรือสำนักงานสาธารณสุขจังหวัด
  • การพิจารณาต้องมีการกลั่นกรองทางวิชาการโดยผู้ทรงคุณวุฒิที่ไม่เกี่ยวข้องโดยตรงกับผู้ขอ
  • ผู้ได้รับอนุมัติต้องรายงานความก้าวหน้าและให้ความร่วมมือในการติดตามประเมินผล หากไม่ปฏิบัติหรือดำเนินโครงการไม่ได้ คณะอนุกรรมการสั่งระงับการสนับสนุนได้
  • การเปลี่ยนรายการหรือระยะเวลาในโครงการต้องได้รับความเห็นชอบก่อน

ในทางปฏิบัติ ถ้าสองฉบับเขียนต่างกัน ควรถือฉบับ 2568 และคู่มือ 2569 เป็นหลัก แล้วสอบถามกองทุน เอกสารทั้งสองฉบับเปิดอ่านได้ใน คลังกฎหมาย

คู่มือการบริหารจัดการโครงการ ปีงบประมาณ 2569: ขั้นตอนและแบบฟอร์มในภาคผนวก

คู่มือการบริหารจัดการโครงการ กองทุนภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย (ฉบับปรับปรุง ปีงบประมาณ 2569) เป็นเอกสารที่ผู้รับทุนจะเปิดบ่อยที่สุด คู่มือนี้เป็นคู่มือสำหรับผู้รับทุน รวมสาระของระเบียบกองทุน พ.ศ. 2560 ขั้นตอนการขอทุน การพิจารณา สัญญา การติดตามประเมินผล การขยายเวลา การปรับกิจกรรม และการปิดโครงการ พร้อมแบบฟอร์มในภาคผนวก

ในทางปฏิบัติ ควรใช้แบบฟอร์มจากภาคผนวกของคู่มือฉบับล่าสุดที่ดาวน์โหลดจากเว็บกองทุน เพราะคู่มือฉบับนี้เป็นฉบับปรับปรุงของปีงบประมาณ 2569

หมวดงบประมาณ

คู่มือแบ่งงบโครงการวิจัยเป็นงบบุคลากร งบดำเนินงาน และส่วนที่อุดหนุนสถาบัน โดยมีเพดานสัดส่วนตามที่คู่มือกำหนด และมีกรอบอัตราค่าใช้จ่ายตามคู่มือ บทความนี้ไม่ระบุวงเงินหรืออัตรา ในทางปฏิบัติ ควรคำนวณงบจากคู่มือฉบับปีที่ยื่น

เหตุที่กองทุนสงวนสิทธิยกเลิกข้อเสนอ

กองทุนสงวนสิทธิยกเลิกข้อเสนอที่ไม่ครบหรือขาดคุณสมบัติ เช่น ข้อมูลไม่ถูกต้อง ประโยชน์ตกแก่ผู้เสนอเพียงผู้เดียว ขีดความสามารถไม่พอ หรือมีผู้ทำโครงการลักษณะเดียวกันในพื้นที่

ในทางปฏิบัติ ข้อ "ประโยชน์ตกแก่ผู้เสนอเพียงผู้เดียว" เป็นจุดที่ธุรกิจควรระวังที่สุด ควรเขียนให้เห็นว่าผลงานกลับไปถึงชุมชน ผู้ปลูก หรือความรู้ของส่วนรวม

เช็กลิสต์ก่อนยื่นข้อเสนอโครงการ

ก่อนยื่นข้อเสนอ ควรตรวจรายการในแผนภาพท้ายหัวข้อนี้ทีละข้อ รายการเป็นแนวปฏิบัติที่สรุปจากเอกสารในหัวข้อก่อนหน้า และควรตอบ 4 คำถามนี้ให้ได้ก่อน

  1. ผู้ยื่นอยู่กลุ่มใด และผ่านเงื่อนไขของกลุ่มนั้นหรือไม่
  2. งานตรงกับด้านใดในข้อ 26 และเป็นโครงการวิจัยหรือโครงการทั่วไป
  3. ผลงานที่ได้ จะให้เป็นของใคร ถ้าบริษัทอยากเป็นเจ้าของสูตร ควรคิดเรื่องข้อ 32 ก่อนเขียนข้อเสนอ ไม่ใช่หลังได้รับทุน
  4. มีประกาศเปิดรับรอบปัจจุบันหรือยัง ถ้ายังไม่มี ควรเตรียมข้อเสนอไว้แล้วติดตามประกาศ

ถ้ายังไม่แน่ใจว่างานของคุณใช้ตำรับของชาติหรือสมุนไพรควบคุมหรือไม่ ใช้ ตรวจตำรับก่อนทำสินค้า คัดกรองก่อน หรือถามคำถามเฉพาะเรื่องผ่าน ผู้ช่วยตอบคำถาม

เช็กลิสต์ก่อนยื่นข้อเสนอขอทุน
  • ผู้ยื่นผ่านคุณสมบัติบุคคลธรรมดาตรวจสัญชาติและอายุ องค์กรชุมชนหรือเอกชนตรวจวัตถุประสงค์เพื่อสาธารณประโยชน์
  • งานตรงข้อ 26 ของระเบียบกองทุนระบุด้านที่ตรง และเลือกประเภทโครงการวิจัยหรือทั่วไป
  • มีเอกสารจริยธรรมแล้วงานวิจัยในคนหรือสัตว์ ต้องมีเอกสารอนุมัติจากคณะกรรมการจริยธรรม
  • ตัดสินเรื่องทรัพย์สินทางปัญญาแล้วอ่านข้อ 32–33 และแยกงานสูตรเฉพาะของบริษัทออกจากโครงการ
  • ประโยชน์ไม่ตกแก่ผู้เสนอรายเดียวเขียนให้เห็นว่าผลงานกลับไปถึงชุมชนหรือส่วนรวม
  • ผลงานรายงวดตรวจได้กำหนดสิ่งที่ส่งมอบของแต่ละงวดให้ชัด
  • ตรวจตำรับและสมุนไพรควบคุมถ้าใช้ตำรับของชาติหรือสมุนไพรควบคุม เริ่มขออนุญาตไว้ด้วย
  • ใช้แบบฟอร์มจากคู่มือฉบับล่าสุดและยื่นตามช่องทางในประกาศเปิดรับรอบนั้น

ที่มา: แนวปฏิบัติ สรุปจากประกาศคณะอนุกรรมการบริหารกองทุนภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย (2568) ข้อ 3, 5–6, 8–11, 32–33 · คู่มือการบริหารจัดการโครงการ ปีงบประมาณ 2569 · ระเบียบกองทุน พ.ศ. 2560 ข้อ 26

ตารางสรุป: แต่ละขั้นต้องเตรียมอะไร และดูจากเอกสารฉบับใด

ตารางหลังหัวข้อนี้สรุปว่าแต่ละขั้นต้องเตรียมอะไร และควรเปิดเอกสารฉบับใดของกองทุน ช่องเอกสารที่มาใช้ชื่อย่อเดียวกับในบทความ คือ ระเบียบกองทุน พ.ศ. 2560 ประกาศหลักเกณฑ์ 2568 คู่มือ 2569 เอกสารกรอบการสนับสนุน และระเบียบอุทธรณ์ พ.ศ. 2565 ตัวบทแต่ละฉบับเปิดอ่านได้ใน คลังกฎหมาย

ชุด "สมุนไพร กฎหมาย และสิทธิในสูตร" จบที่บทนี้ ลำดับอ่านตามงานจริงคือ ตำรับยาแผนไทย กับสิทธิในสูตร สมุนไพรควบคุม กัญชาช่อดอกและกวาวเครือ ปกป้องสูตรด้วยความลับทางการค้า สิทธิบัตร และเครื่องหมายการค้า แล้วจบที่การเลือกว่าจะใช้เงินกองทุนหรือเงินของตัวเองพัฒนาต่อ

แต่ละขั้น เตรียมอะไร และดูจากเอกสารใด
ขั้นสิ่งที่ต้องเตรียมเอกสารที่มา
ตรวจว่างานเข้ากรอบด้านที่ตรงในข้อ 26 และประเภทโครงการระเบียบกองทุน พ.ศ. 2560 ข้อ 26 · ประกาศหลักเกณฑ์ 2568 ข้อ 8–11
ตรวจคุณสมบัติผู้ยื่นหลักฐานสัญชาติและอายุ หรือวัตถุประสงค์ขององค์กรประกาศหลักเกณฑ์ 2568 ข้อ 3, 5–6 · คู่มือ 2569 หัวข้อ 1–2
เขียนข้อเสนอเป้าหมาย ผลลัพธ์ ผลกระทบ งบประมาณ และหัวข้อครบตามประเภทประกาศหลักเกณฑ์ 2568 ข้อ 8–11 · เอกสารกรอบการสนับสนุน
ยื่นข้อเสนอหนังสือนำส่ง สรุปย่อ ข้อเสนอภาษาไทย ไฟล์ Word หนังสือรับรองจริยธรรมคู่มือ 2569 หัวข้อ 4–5 · ประกาศเปิดรับรอบปัจจุบัน
ถูกปฏิเสธหนังสืออุทธรณ์ตามแบบท้ายระเบียบ พร้อมหลักฐานระเบียบอุทธรณ์ พ.ศ. 2565 ข้อ 3, 5–10
ทำสัญญาผู้มีอำนาจลงนาม และบัญชีเฉพาะโครงการประกาศหลักเกณฑ์ 2568 ข้อ 16–22
ระหว่างโครงการรายงานความก้าวหน้า หลักฐานการใช้เงิน คำขอปรับกิจกรรมหรือขยายเวลาประกาศหลักเกณฑ์ 2568 ข้อ 24–29
ปิดโครงการรายงานฉบับสมบูรณ์ บทสรุปผู้บริหาร และไฟล์ ภายในสามสิบวันประกาศหลักเกณฑ์ 2568 ข้อ 30–31 · คู่มือ 2569 หัวข้อ 12
เผยแพร่และใช้ผลงานขออนุญาตเผยแพร่ ใส่ตราสัญลักษณ์ และตกลงเรื่องทรัพย์สินทางปัญญาประกาศหลักเกณฑ์ 2568 ข้อ 30–33

ที่มา: ระเบียบกองทุน พ.ศ. 2560 · ประกาศคณะอนุกรรมการบริหารกองทุนภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย (2568) · คู่มือการบริหารจัดการโครงการ ปีงบประมาณ 2569 · กรอบการสนับสนุนและกระบวนการขอรับทุน · ระเบียบอุทธรณ์ (เงินกองทุน) พ.ศ. 2565

คำถามที่พบบ่อย

กองทุนภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย คืออะไร

เป็นกองทุนที่ตั้งขึ้นในกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก เป็นทุนหมุนเวียนสำหรับงานคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย ตามระเบียบกองทุน พ.ศ. 2560

บุคคลธรรมดาขอทุนได้ไหม ต้องมีคุณสมบัติอะไร

ได้ ประกาศหลักเกณฑ์ 2568 กำหนดว่าบุคคลธรรมดาต้องมีสัญชาติไทย อายุไม่ต่ำกว่า 30 ปี ไม่ล้มละลาย ไม่ไร้ความสามารถ และไม่เป็นกรรมการ อนุกรรมการ หรือเจ้าหน้าที่ของสำนักงานกองทุน

บริษัทสมุนไพรขอทุนกองทุนภูมิปัญญาได้ไหม

นิติบุคคลอยู่ในรายชื่อผู้ขอรับการสนับสนุน แต่คู่มือ 2569 ให้กองทุนสงวนสิทธิยกเลิกข้อเสนอที่ประโยชน์ตกแก่ผู้เสนอเพียงผู้เดียว และข้อ 32 ให้สิทธิในทรัพย์สินทางปัญญาจากงานวิจัยเป็นของกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือกหรือกองทุนแต่ผู้เดียว

ทำวิจัยด้วยเงินกองทุนแล้ว สิทธิในผลงานเป็นของใคร

ประกาศหลักเกณฑ์ 2568 ข้อ 32 ให้สิทธิในทรัพย์สินทางปัญญาที่เกิดจากงานวิจัยที่ได้รับการสนับสนุนงบประมาณจากกองทุน เป็นของกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือกหรือกองทุนแต่ผู้เดียว และแบ่งผลประโยชน์ร้อยละห้าสิบจากรายได้ภายหลังจากหักค่าใช้จ่าย โดยจ่ายแก่ผู้ให้ทุนและผู้รับทุน

ต้องส่งรายงานฉบับสมบูรณ์เมื่อไร และถ้าทำไม่ทันขอขยายเวลาได้ไหม

ต้องส่งรายงานฉบับสมบูรณ์ภายในสามสิบวันหลังเสร็จโครงการ ถ้าจำเป็นต้องขยายระยะเวลา ข้อ 29 ให้จัดทำแผนพร้อมเหตุผล แจ้งสำนักงานล่วงหน้าไม่น้อยกว่าสามสิบวันก่อนครบกำหนด และให้ประธานอนุกรรมการบริหารเป็นผู้พิจารณาอนุญาต

ตอนนี้กองทุนเปิดรับข้อเสนออยู่ไหม

ณ วันที่ 18 พฤศจิกายน 2569 ยังไม่พบประกาศเปิดรับรอบปีปัจจุบันบนเว็บกองทุน ประกาศรอบปีงบประมาณ 2566 ปิดไปแล้ว ในทางปฏิบัติ ควรติดตามประกาศของกองทุนโดยตรง

แหล่งอ้างอิง

  1. พระราชบัญญัติคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  2. ระเบียบคณะกรรมการคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย ว่าด้วยการบริหาร การจัดหาผลประโยชน์ และการใช้จ่ายเงินกองทุนภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2560 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  3. ประกาศคณะอนุกรรมการบริหารกองทุนภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขการใช้จ่ายเงินกองทุนในแผนงานหรือโครงการภายนอกกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก (2568) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  4. คู่มือการบริหารจัดการโครงการ กองทุนภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย (ฉบับปรับปรุง ปีงบประมาณ 2569) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  5. กรอบการสนับสนุนแผนงาน/โครงการด้านการศึกษา วิจัย พัฒนาหรือต่อยอดภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย และกระบวนการขอรับทุน · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  6. ประกาศคณะกรรมการคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย เรื่อง หลักเกณฑ์และวิธีการในการให้การช่วยเหลือหรือสนับสนุนกิจกรรมการคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2549 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  7. ระเบียบคณะกรรมการคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการยื่นอุทธรณ์และวิธีพิจารณาอุทธรณ์ (เงินกองทุนภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย) พ.ศ. 2565 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  8. ประกาศคณะอนุกรรมการบริหารกองทุนภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย เรื่อง เปิดรับข้อเสนอโครงการ การลดอันตรายจากยาเสพติดด้วยภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทยและสมุนไพร ปีงบประมาณ 2566 (ปิดรับแล้ว) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ

ข้อมูลในบทความนี้เพื่อความรู้ ไม่ใช่คำวินิจฉัยของ อย. และไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย กฎหมายอาจเปลี่ยนได้ — ตรวจประกาศฉบับล่าสุดหรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนยื่นหรือผลิตจริง พบข้อมูลคลาดเคลื่อน แจ้งทีมงานเพื่อแก้ไข

บทความที่เกี่ยวข้อง

เจ้าของแบรนด์ความลับทางการค้า สิทธิบัตร และเครื่องหมายการค้า: ปกป้องสูตรสมุนไพร เครื่องสำอาง อาหารเสริม และให้สิทธิผู้อื่นใช้สูตรสูตรสมุนไพร เครื่องสำอาง อาหารเสริม ปกป้องได้หลายชั้น: ความลับทางการค้า สิทธิบัตร อนุสิทธิบัตร เครื่องหมายการค้า เงื่อนไขแต่ละ พ.ร.บ. และการให้สิทธิใช้สูตรอ่าน 15 นาที · อัปเดต 18 พ.ย. 2569เจ้าของแบรนด์สมุนไพรควบคุม กัญชาช่อดอกและกวาวเครือ: ใบอนุญาตมาตรา 46 เงื่อนไขกัญชา 2568 และใบสั่งจ่าย ภ.ท. 33สมุนไพรควบคุมมี 2 ชนิด คือกัญชาเฉพาะช่อดอกและกวาวเครือ วิจัย ส่งออก จำหน่าย หรือแปรรูปเพื่อการค้าต้องมีใบอนุญาตมาตรา 46 ดูเงื่อนไข แบบฟอร์ม และเช็กลิสต์อ่าน 14 นาที · อัปเดต 18 พ.ย. 2569เจ้าของแบรนด์ตำรับยาแผนไทย กับสิทธิในสูตร: ทำสินค้าสมุนไพรจากตำรับเก่า ต้องผ่านกรมการแพทย์แผนไทยและ อย. อย่างไรตำรับยาแผนไทยมี 3 ประเภท ตำรับของชาติต้องขออนุญาตใช้ประโยชน์ ตำรับส่วนบุคคลต้องได้อนุญาตจากผู้ทรงสิทธิ แล้วยังต้องผ่าน อย. พร้อมขั้นตอนและสมุนไพรควบคุมอ่าน 14 นาที · อัปเดต 18 พ.ย. 2569