โรงงาน / OEM
GMP ผลิตภัณฑ์สมุนไพร: เกณฑ์สถานที่ผลิต และเมื่อไรต้องยกระดับเป็น PIC/S
อ่าน 11 นาที · อัปเดต 9 พ.ย. 2569
GMP สมุนไพร คืออะไร และใช้กับใคร
GMP สมุนไพร คือหลักเกณฑ์วิธีการที่ดีในการผลิต (Good Manufacturing Practice) ที่ผู้รับอนุญาตผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรต้องปฏิบัติตาม กำหนดไว้ในประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขเกี่ยวกับการผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2564 ซึ่งออกตามพระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2562 และแก้ไขแล้วสองครั้ง คือฉบับที่ 2 พ.ศ. 2568 และฉบับที่ 3 พ.ศ. 2569 จุดสำคัญคือประกาศชุดนี้ไม่ได้ใช้เกณฑ์เดียวกับทุกโรงงาน แต่แบ่งตามความเสี่ยงของกระบวนการผลิตและขนาดของผู้ผลิต
ผลิตภัณฑ์สมุนไพรตามพระราชบัญญัติมีสี่กลุ่ม คือ ยาจากสมุนไพร (รวมยาแผนไทย ยาพัฒนาจากสมุนไพร ยาแผนโบราณสำหรับมนุษย์ และยาตามองค์ความรู้การแพทย์ทางเลือก) ผลิตภัณฑ์สมุนไพรเพื่อสุขภาพ วัตถุที่ใช้เป็นส่วนผสมในการผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพร และวัตถุอื่นที่รัฐมนตรีประกาศ ส่วนสินค้าที่มีสมุนไพรเป็นส่วนผสมแต่จัดเป็นเครื่องสำอางหรืออาหาร ไม่อยู่ในนิยามนี้ จึงใช้เกณฑ์การผลิตของกฎหมายเครื่องสำอางหรือกฎหมายอาหารแทน ถ้ายังไม่แน่ใจว่าสินค้าอยู่กลุ่มไหน อ่าน จดแจ้งสมุนไพร คืออะไร สินค้าแบบไหนเข้าข่าย ก่อน
ก่อนพูดถึงมาตรฐาน โรงงานต้องมีใบอนุญาตผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพร กฎกระทรวงว่าด้วยการขออนุญาตและการออกใบอนุญาตผลิต นำเข้า หรือขายผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2563 กำหนดให้ผู้ขอผลิตยื่นแผนที่และพิกัดสถานที่ แบบแปลนอาคาร เอกสารคุณสมบัติของผู้มีหน้าที่ปฏิบัติการ และเอกสารระบบกำจัดน้ำเสีย ขยะ ระบบควบคุมอากาศ และระบบน้ำที่ใช้ผลิต ส่วนพระราชบัญญัติกำหนดให้ใบอนุญาตผลิตมีอายุ 5 ปี ใบอนุญาตจึงเป็นประตูแรก และ GMP คือสิ่งที่โรงงานต้องทำให้ได้ต่อเนื่องตลอดอายุใบอนุญาต
มาตรฐาน GMP สมุนไพร: แบ่งตามความเสี่ยงของกระบวนการผลิต
ประกาศการผลิต พ.ศ. 2564 ข้อ 3 แบ่งกระบวนการผลิตเป็นสองระดับ
- ความเสี่ยงสูง ได้แก่ ผลิตภัณฑ์ชนิดปราศจากเชื้อ ชนิดที่ดัดแปลงการปลดปล่อยสารสำคัญหรือใช้ระบบนำส่งแบบใหม่ และชนิดที่ใช้เทคโนโลยีชั้นสูงหรือมีอันตรายสูงตามรายการที่ อย. ประกาศ
- ความเสี่ยงต่ำ คือกระบวนการผลิตอื่นทั้งหมดที่ไม่เข้ากลุ่มแรก เช่น การผลิตยาเม็ด แคปซูล ผง ยาน้ำ หรือยาใช้ภายนอกทั่วไป
เอกสารถามตอบที่ อย. ทำขึ้นหลังการประชุมชี้แจงประกาศฉบับที่ 3 (30 มีนาคม 2569) ย้ำว่าความเสี่ยงดูจากกระบวนการผลิต ไม่ได้ดูจากรูปแบบยา ยาเม็ดธรรมดากับยาเม็ดที่ดัดแปลงการปลดปล่อยจึงอยู่คนละกลุ่มได้ แม้หน้าตาสินค้าจะคล้ายกัน
ประกาศยังนิยามผู้ผลิตขนาดเล็ก ว่าเป็นผู้รับอนุญาตผลิตในโครงการหนึ่งตำบลหนึ่งผลิตภัณฑ์ วิสาหกิจชุมชน หรือผู้ที่เข้าเกณฑ์วิสาหกิจขนาดย่อมตามกฎหมายส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม ผู้ผลิตกลุ่มนี้มีเกณฑ์ของตัวเองเมื่อผลิตแบบความเสี่ยงต่ำ
ถ้าผลิตหลายแบบในสถานที่เดียวกัน
ประกาศข้อ 7 ถึงข้อ 9 กำหนดว่า ถ้าผลิตทั้งแบบความเสี่ยงสูงและความเสี่ยงต่ำ หรือผลิตทั้งผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปและวัตถุดิบในสถานที่เดียวกัน ต้องใช้เกณฑ์ของกลุ่มที่เสี่ยงสูงกว่า โรงงานที่วางแผนเพิ่มสายผลิตใหม่จึงควรเช็กก่อนว่าสายใหม่จะดึงเกณฑ์ของทั้งสถานที่ให้สูงขึ้นหรือไม่
GMP สมุนไพร: กลุ่มผู้ผลิตกับเกณฑ์ที่ใช้กลุ่มผู้ผลิตเกณฑ์ที่ใช้หมายเหตุ
ผลิตภัณฑ์หรือวัตถุดิบสมุนไพร ความเสี่ยงสูงเอกสาร 1 (PIC/S GMP)ปราศจากเชื้อ ดัดแปลงการปลดปล่อย หรือเทคโนโลยีชั้นสูงตามที่ อย. ประกาศ
ยาจากสมุนไพรแบบรับประทาน มูลค่าการผลิตถึงเกณฑ์เอกสาร 1 (PIC/S GMP)บังคับแม้กระบวนการเป็นความเสี่ยงต่ำ
ผลิตภัณฑ์สำเร็จรูป ความเสี่ยงต่ำเอกสาร 2 (ASEAN GMP) หรือเลือกเอกสาร 1เลือกยกระดับแล้วต้องทำตามเอกสาร 1
วัตถุดิบจากสมุนไพร ความเสี่ยงต่ำเอกสาร 3 (GHPP)ASEAN GMP ใช้กับผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปเท่านั้น
ผู้ผลิตขนาดเล็ก ความเสี่ยงต่ำเอกสาร 4 หรือ 5 หรือเลือกเอกสาร 2ผลิตทั้งรับประทานและใช้ภายนอกในที่เดียวกันใช้เอกสาร 4
ที่มา: ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่องการผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2564 ฉบับที่ 2 พ.ศ. 2568 และฉบับที่ 3 พ.ศ. 2569 · ประกาศ อย. แนวทางการขอรับรองมาตรฐานการผลิต (2569)
เอกสาร 1 ถึง 5 ในประกาศการผลิต: แต่ละชุดมีอะไร
ประกาศการผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรแนบเกณฑ์ไว้เป็นเอกสารหลายชุด ผู้ผลิตแต่ละกลุ่มใช้ชุดที่ต่างกัน
- เอกสาร 1 ฉบับใหม่ตามประกาศฉบับที่ 3 พ.ศ. 2569 แทนเอกสาร 1 เดิมที่ให้ใช้เกณฑ์การผลิตยา พ.ศ. 2559 โดยอนุโลม ประกาศ อย. เรื่องแนวทางการขอรับรองมาตรฐานการผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพร (30 เมษายน 2569) ระบุว่าเอกสาร 1 คือ The PIC/S GMP Guide PE-009-16 แบ่งเป็นสองส่วน ส่วนที่ 1 มี 9 หมวด ตั้งแต่ระบบคุณภาพจนถึงการตรวจสอบตนเอง ส่วนที่ 2 มี 20 หมวดสำหรับการผลิตสารสำคัญ และมีภาคผนวก เช่น การผลิตแบบปราศจากเชื้อ การผลิตจากพืชสมุนไพร รูปแบบน้ำ ครีม และขี้ผึ้ง และการจัดการความเสี่ยงด้านคุณภาพ
- เอกสาร 2 เกณฑ์สำหรับผลิตภัณฑ์สมุนไพรความเสี่ยงต่ำ มี 10 หมวด ตั้งแต่การบริหารคุณภาพจนถึงการตรวจสอบตนเอง แนวทางของ อย. ปี 2569 เรียกเกณฑ์ชุดนี้ว่า ASEAN GMP
- เอกสาร 3 เกณฑ์สำหรับผู้ผลิตวัตถุดิบจากสมุนไพรความเสี่ยงต่ำ เอกสารถามตอบของ อย. ระบุว่า ASEAN GMP ใช้กับผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปเท่านั้น สารสกัดความเสี่ยงต่ำต้องใช้มาตรฐาน GHPP
- เอกสาร 4 สำหรับผู้ผลิตขนาดเล็กที่ผลิตแบบรับประทานหรือใช้ภายในร่างกาย มีนิยามศัพท์และ 9 หมวด ได้แก่ การบริหารคุณภาพ บุคลากร อาคารและเครื่องมือ สุขอนามัย เอกสาร การผลิต การควบคุมคุณภาพ การจ้างผลิตและจ้างวิเคราะห์ และข้อร้องเรียนกับการเรียกคืนสินค้า
- เอกสาร 5 สำหรับผู้ผลิตขนาดเล็กที่ผลิตแบบใช้ภายนอก ถ้าผลิตทั้งแบบรับประทานและใช้ภายนอกในสถานที่เดียวกัน ต้องใช้เอกสาร 4
เดิมประกาศ พ.ศ. 2564 ข้อ 10 ให้ผู้ผลิตขนาดเล็กความเสี่ยงต่ำได้รับยกเว้นบางหมวดของเอกสาร 2 เป็นเวลา 5 ปี ข้อนี้ถูกยกเลิกโดยประกาศฉบับที่ 2 พ.ศ. 2568 แล้วแทนด้วยการให้ใช้เอกสาร 4 หรือเอกสาร 5 ผู้ผลิตรายเล็กที่ยังอ้างข้อยกเว้นเดิมจึงควรตรวจเกณฑ์ใหม่อีกครั้ง

GMP ยาสมุนไพร: เมื่อไรต้องยกระดับเป็น PIC/S
ประกาศฉบับที่ 3 พ.ศ. 2569 ข้อ 3 กำหนดผู้ผลิตสามกลุ่มที่ต้องปฏิบัติตามเอกสาร 1 (PIC/S GMP) ได้แก่
- ผู้ผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่มีกระบวนการผลิตความเสี่ยงสูง
- ผู้ผลิตวัตถุดิบจากสมุนไพรที่มีกระบวนการผลิตความเสี่ยงสูง
- ผู้ผลิตยาจากสมุนไพรแบบรับประทานที่มีมูลค่าการผลิตต่อปีถึงเกณฑ์ที่ประกาศกำหนด แม้กระบวนการผลิตจะเป็นความเสี่ยงต่ำก็ตาม
เลือกยกระดับเองได้
ผู้ผลิตความเสี่ยงต่ำ ทั้งรายเล็กและรายไม่เล็ก เลือกนำเกณฑ์ความเสี่ยงสูงมาใช้กับสถานที่ของตนได้ และเมื่อเลือกแล้วต้องปฏิบัติตามเอกสาร 1 ทั้งชุด แนวทางของ อย. ปี 2569 ให้ผู้ที่ต้องการใช้ PIC/S GMP ยื่นแบบคำขอตรวจประเมินสถานที่ผลิตพร้อมเอกสาร และหนังสือแจ้งความประสงค์ตามภาคผนวก 1 ส่วนผู้ผลิตความเสี่ยงต่ำขนาดเล็กที่ต้องการ ASEAN GMP ยื่นเอกสารตามภาคผนวก 2
ผู้ที่มีหนังสือรับรอง PIC/S อยู่เดิม
แนวทางเดียวกันกำหนดว่า ผู้ที่ได้หนังสือรับรอง PIC/S GMP ก่อนวันที่ 25 พฤษภาคม 2569 และต้องการคงไว้ ต้องยื่นเอกสารภายในวันที่ 15 มิถุนายน 2569 ผู้ที่ไม่ได้ยื่นถือว่าไม่ประสงค์คง PIC/S และ อย. จะตรวจตาม ASEAN GMP แทน เอกสารถามตอบเสริมว่า ผู้ที่เปลี่ยนจาก PIC/S เป็น ASEAN ต้องยื่นแก้ไขเพื่อตัดคำว่า PIC/S ออกจากฉลาก
ประเด็นที่โรงงานถามบ่อยเรื่อง PIC/S
- PIC/S GMP ไม่ได้บังคับให้มีห้องที่เรียกว่า Cleanroom หรือระบบที่เรียกว่า HVAC แต่ต้องควบคุมอุณหภูมิ ความชื้น การไหลของอากาศ ความต่างความดัน และการกรองอากาศได้ ค่าความดันกำหนดจากการประเมินความเสี่ยง (Risk assessment) โดยทั่วไปต่างกันระหว่างห้องราว 10–15 ปาสคาล และถ้าไม่มีลำดับความดันต้องพิสูจน์ด้วยหลักฐานทางวิทยาศาสตร์
- ผู้ปล่อยผ่านรุ่นผลิต (Qualified Person) โดยหลักต้องเป็นผู้มีหน้าที่ปฏิบัติการที่ระบุในใบอนุญาต
- งานสอบเทียบเครื่องมือ (Calibration) ที่จ้างภายนอก ถือเป็นงานจ้างภายนอกที่ต้องมีข้อตกลงด้านคุณภาพหรือเทคนิค (Quality/Technical Agreement) ตาม PIC/S บทที่ 7
โรงงานผลิตยาแผนโบราณ: อยู่ใต้กฎหมายผลิตภัณฑ์สมุนไพรแล้ว
หลายโรงงานยังเรียกตัวเองว่าโรงงานผลิตยาแผนโบราณตามชื่อในพระราชบัญญัติยา พ.ศ. 2510 แต่ตั้งแต่พระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2562 มีผล ยาแผนโบราณสำหรับมนุษย์ถูกนับรวมอยู่ใน "ยาจากสมุนไพร" ตามมาตรา 4 เกณฑ์การผลิตที่ใช้กับโรงงานกลุ่มนี้ในปัจจุบันจึงเป็น GMP สมุนไพรตามประกาศการผลิตข้างต้น
บทเฉพาะกาลช่วยให้การเปลี่ยนผ่านไม่สะดุด พระราชบัญญัติมาตรา 124 และ 125 ให้ใบอนุญาตและใบสำคัญทะเบียนตำรับยาหรืออาหารที่เป็นผลิตภัณฑ์สมุนไพร ซึ่งออกตามกฎหมายยาหรือกฎหมายอาหารก่อนหน้า ใช้ต่อได้จนสิ้นอายุ และกฎกระทรวงว่าด้วยการขออนุญาต พ.ศ. 2563 ข้อ 15 ก็กำหนดทำนองเดียวกันสำหรับใบอนุญาตที่ยังไม่หมดอายุ เมื่อถึงรอบต่อใบอนุญาตหรือขอใบใหม่ โรงงานต้องเข้าระบบผลิตภัณฑ์สมุนไพรเต็มรูปแบบ
โรงงานที่ผลิตทั้งยาแผนปัจจุบันและผลิตภัณฑ์สมุนไพร
เอกสารถามตอบของ อย. ระบุว่า สถานที่ผลิตที่มีทั้งยาแผนปัจจุบันและผลิตภัณฑ์สมุนไพร ภายใต้ผู้รับอนุญาตและระบบคุณภาพเดียวกัน ขอตรวจร่วม (Joint inspection) ระหว่างกองยาและกองผลิตภัณฑ์สมุนไพรได้ และการตรวจประเมินแบ่งแยกส่วนไม่ได้ จึงแยกขอ ASEAN GMP เฉพาะสายยารับประทานไม่ได้
ใช้สถานที่ร่วมกับสินค้าประเภทอื่น
กฎกระทรวงว่าด้วยการขออนุญาต ข้อ 3 เปิดให้ใช้สถานที่ที่ผลิตหรือเก็บเครื่องมือแพทย์ เครื่องสำอาง ยา หรืออาหารอยู่แล้ว เป็นสถานที่ผลิตหรือเก็บผลิตภัณฑ์สมุนไพรได้ ถ้าสถานที่มีลักษณะตามที่ประกาศกำหนด ข้อนี้ช่วยโรงงานที่มีสายเครื่องสำอางอยู่แล้วและอยากเพิ่มสายผลิตภัณฑ์สมุนไพร แต่ต้องแยกให้ชัดว่าแต่ละสายใช้เกณฑ์ของกฎหมายไหน
การตรวจประเมินสถานที่ผลิต: ใครตรวจ และได้เอกสารอะไร
แนวทางการตรวจประเมินสถานที่ผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรของกองผลิตภัณฑ์สมุนไพร (มีนาคม 2566 ออกภายใต้ประกาศการผลิต พ.ศ. 2564) แบ่งผู้ตรวจตามความเสี่ยง
- ความเสี่ยงสูง ทั้งผลิตภัณฑ์และวัตถุดิบ ตรวจโดยทีมของกองผลิตภัณฑ์สมุนไพร อย. ที่มีคุณสมบัติตามมาตรฐานผู้ตรวจแนวทาง PIC/S
- ผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปความเสี่ยงต่ำ ที่ต้องการหนังสือรับรอง ยื่นคำขอประเมินต่อกองผลิตภัณฑ์สมุนไพร การตรวจทำโดยเจ้าหน้าที่ อย. และหรือสำนักงานสาธารณสุขจังหวัด
- วัตถุดิบจากสมุนไพรความเสี่ยงต่ำ ตรวจโดยหน่วยตรวจของ อย. ตามเกณฑ์ในเอกสารแนบท้ายประกาศ
แนวทางเดียวกันระบุว่า ถ้าสถานที่ผลิตร่วมกันระหว่างผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปความเสี่ยงต่ำกับวัตถุดิบความเสี่ยงสูง ต้องใช้แนวทาง PIC/S GMP และขอบข่ายการออกหนังสือรับรองเป็นไปตามข้อมูลในใบอนุญาตผลิต รายการผลิตที่ไม่มีในใบอนุญาตจึงไม่อยู่ในขอบข่ายหนังสือรับรอง
เอกสารที่ได้หลังตรวจผ่าน
ตามแนวทางของ อย. ปี 2569 ผู้ผลิตที่ตรวจผ่านตาม PIC/S จะได้หนังสือรับรอง PIC/S GMP ผู้ที่ตรวจผ่าน ASEAN GMP จะได้ Certificate of ASEAN GMP ส่วนผู้ผลิตความเสี่ยงต่ำขนาดเล็กที่ไม่ได้ขอ ASEAN GMP จะถูกตรวจตามเอกสาร 4 หรือเอกสาร 5 และได้ Letter of compliance for Herbal Product Manufacturing Site แทน ถ้าตรวจพบข้อบกพร่องที่แก้ไม่ได้ในเวลาที่กำหนด อย. จะดำเนินการตามกฎหมาย
ผู้นำเข้าที่ใช้โรงงานต่างประเทศ
ประกาศ อย. เรื่องการออกหนังสือแจ้งผลการพิจารณามาตรฐานการผลิตของสถานที่ผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรในต่างประเทศ ให้ผู้นำเข้ายื่นเอกสารเพื่อพิจารณาว่าโรงงานต่างประเทศเทียบเท่ามาตรฐานไทยหรือไม่ ถ้าใบรับรองออกโดยหน่วยงานประเทศสมาชิก PIC/S ใช้การตรวจเอกสาร (Documentary verification) ถ้าเป็นมาตรฐานอื่น เช่น ISO หรือ GMP ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ใช้การประเมินระบบคุณภาพจากเอกสาร และ อย. อาจขอตรวจประเมิน ณ สถานที่ผลิตในต่างประเทศ
เครื่องหมาย PIC/S GMP และ ASEAN GMP บนฉลาก
ประกาศกองผลิตภัณฑ์สมุนไพร เรื่อง หลักเกณฑ์และเงื่อนไขการแสดงเครื่องหมายการรับรองมาตรฐานวิธีการที่ดีในการผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรบนฉลากหรือเอกสารกำกับ (มกราคม 2568) เปิดให้แสดงเครื่องหมายได้สองแบบ คือ PIC/S GMP และ ASEAN GMP โดยมีเงื่อนไขดังนี้
- ผู้ขอต้องเป็นผู้รับอนุญาตผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพร
- มีหนังสือรับรองมาตรฐานที่รับรองกระบวนการผลิตในรูปแบบเดียวกับผลิตภัณฑ์ที่จะแสดงเครื่องหมาย และหนังสือรับรองยังไม่สิ้นสุด
- ยื่นขอพร้อมคำขอขึ้นทะเบียนตำรับ หรือคำขอแก้ไขเปลี่ยนแปลงรายการในทะเบียนตำรับ แนบสำเนาหนังสือรับรองและคำรับรองตามแบบท้ายประกาศ
- ตรา อย. คำว่า PIC/S GMP หรือ ASEAN GMP และกรอบเครื่องหมายใช้สีน้ำเงิน ขนาดกำหนดได้ตามเหมาะสมโดยคงสัดส่วน
- ถ้าหนังสือรับรองถูกเพิกถอนหรือพักใช้ ต้องหยุดใช้ฉลากหรือเอกสารกำกับที่แสดงเครื่องหมายในช่วงนั้น
สิ่งที่ควรเข้าใจคือเครื่องหมายนี้บอกมาตรฐานของสถานที่ผลิตและกระบวนการผลิตในรูปแบบนั้น ไม่ได้เป็นการรับรองสรรพคุณของตัวสินค้า ข้อความโฆษณาที่ทำให้เข้าใจว่าเครื่องหมาย GMP คือการยืนยันผลของผลิตภัณฑ์จึงควรหลีกเลี่ยง ข้อความบนฉลากผลิตภัณฑ์สมุนไพรยังต้องเป็นไปตามประกาศเรื่องชื่อและฉลากด้วย ดูรายละเอียดฉลากได้ในบทความจดแจ้งสมุนไพร
โรงงานผลิตยาสมุนไพร GMP: เตรียมตัวและเลือกโรงงานรับจ้างผลิต
สำหรับโรงงานที่จะยื่นตรวจประเมิน ลำดับงานที่ใช้ได้จริงมีดังนี้
- ทำรายการผลิตภัณฑ์และกระบวนการ ให้ครบทุกสาย แล้วจัดว่าแต่ละสายเป็นความเสี่ยงสูงหรือต่ำ ผลิตสำเร็จรูปหรือวัตถุดิบ
- เลือกเกณฑ์ ตามกลุ่มที่เสี่ยงสูงสุดในสถานที่ และตัดสินใจว่าจะยกระดับเป็น PIC/S เองหรือไม่ โดยดูตลาดที่ต้องการขายด้วย
- ประเมินช่องว่าง (Gap assessment) เทียบอาคาร ระบบอากาศ ระบบน้ำ และเอกสารที่มีอยู่กับหมวดในเอกสารที่เลือก
- ทำระบบเอกสารและบันทึก เช่น วิธีปฏิบัติงาน บันทึกการผลิต บันทึกการควบคุมคุณภาพ ข้อตกลงกับผู้รับจ้างภายนอก และระบบเรียกคืนสินค้า กองผลิตภัณฑ์สมุนไพรมีคู่มือชุดตัวอย่างเอกสารตาม ASEAN GMP ขั้นพื้นฐานสำหรับผู้ผลิตขนาดเล็กให้ใช้อ้างอิง
- ยื่นคำขอตรวจประเมิน พร้อมแบบแปลนที่เป็นปัจจุบัน แล้วแก้ข้อบกพร่องตามที่ผู้ตรวจแจ้ง
ถ้าต้องการให้ทีมที่ปรึกษาดูสถานที่จริงก่อนยื่น ส่งข้อมูลและรูปสถานที่ผลิตได้ที่ ประเมินสถานที่ผลิต และอ่านพื้นฐานระบบได้ที่ GMP คืออะไร
เจ้าของแบรนด์ที่จ้างโรงงานผลิต
กฎกระทรวงว่าด้วยการขึ้นทะเบียนตำรับ การแจ้งรายละเอียด และการจดแจ้งผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2563 ให้ผู้ว่าจ้างผู้มีใบอนุญาตผลิตเป็นผู้ยื่นคำขอได้ เจ้าของแบรนด์จึงไม่จำเป็นต้องมีโรงงานเอง แต่ควรขอดูหนังสือรับรองมาตรฐานของโรงงาน ตรวจว่าขอบข่ายครอบคลุมรูปแบบผลิตภัณฑ์ที่จะจ้างจริง และตกลงเรื่องการจ้างผลิต การจ้างวิเคราะห์ และการเรียกคืนสินค้าไว้ในสัญญา ถ้าวางแผนขายต่างประเทศ อ่าน ส่งออกสมุนไพร ต่อ ส่วนสินค้าจากน้ำมันหอมระเหยที่อาจเป็นได้ทั้งเครื่องสำอางและผลิตภัณฑ์สมุนไพร ดู น้ำมันหอมระเหยต้องขอ อย. แบบไหน
ลำดับเตรียมโรงงานก่อนยื่นตรวจ GMP สมุนไพร- 1
จัดกลุ่มสายผลิตความเสี่ยงสูงหรือต่ำ ผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปหรือวัตถุดิบ
- 2
เลือกเกณฑ์ใช้กลุ่มที่เสี่ยงสูงสุดในสถานที่ หรือเลือกยกระดับเป็น PIC/S
- 3
ประเมินช่องว่างเทียบอาคาร ระบบอากาศ ระบบน้ำ และเอกสารกับหมวดของเกณฑ์
- 4
ทำเอกสารและบันทึกวิธีปฏิบัติงาน บันทึกการผลิต ข้อตกลงงานจ้างภายนอก และการเรียกคืน
- 5
ยื่นตรวจประเมินแนบแบบแปลนปัจจุบัน แล้วแก้ข้อบกพร่องตามที่ผู้ตรวจแจ้ง
ที่มา: ประกาศการผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2564 และที่แก้ไข · แนวทางการตรวจประเมินของกองผลิตภัณฑ์สมุนไพร
คำถามที่พบบ่อย
ผลิตครีมผสมสมุนไพร ต้องใช้ GMP สมุนไพรไหม
ขึ้นกับว่าครีมนั้นเป็นผลิตภัณฑ์สมุนไพรหรือเครื่องสำอาง พระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพรไม่นับเครื่องสำอางเป็นผลิตภัณฑ์สมุนไพร ครีมที่จดแจ้งเป็นเครื่องสำอางจึงใช้เกณฑ์สถานที่ผลิตตามกฎหมายเครื่องสำอาง ส่วนครีมที่ขึ้นทะเบียนหรือจดแจ้งเป็นผลิตภัณฑ์สมุนไพรต้องผลิตในสถานที่ที่ได้ใบอนุญาตผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรและทำตาม GMP สมุนไพร
โรงงานขนาดเล็กต้องทำ PIC/S หรือไม่
ไม่ต้อง ถ้ากระบวนการผลิตเป็นความเสี่ยงต่ำ ผู้ผลิตขนาดเล็กใช้เอกสาร 4 (แบบรับประทานหรือใช้ภายใน) หรือเอกสาร 5 (แบบใช้ภายนอก) หรือเลือกใช้ ASEAN GMP ตามเอกสาร 2 ก็ได้ PIC/S บังคับเมื่อผลิตแบบความเสี่ยงสูง หรือเป็นผู้ผลิตยาจากสมุนไพรแบบรับประทานที่มูลค่าการผลิตถึงเกณฑ์ หรือเมื่อเลือกยกระดับเอง
ถ้าโรงงานผลิตทั้งแบบความเสี่ยงสูงและต่ำ ใช้เกณฑ์ไหน
ประกาศการผลิต พ.ศ. 2564 ข้อ 7 ถึงข้อ 9 ให้ใช้เกณฑ์ของกลุ่มที่เสี่ยงสูงกว่ากับทั้งสถานที่ รวมถึงกรณีผลิตทั้งผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปและวัตถุดิบในสถานที่เดียวกัน
ทำ PIC/S GMP ต้องมีห้อง Cleanroom ไหม
เอกสารถามตอบของ อย. ระบุว่า PIC/S GMP ไม่ได้บังคับชื่อ Cleanroom หรือ HVAC แต่ต้องควบคุมอุณหภูมิ ความชื้น การไหลของอากาศ ความต่างความดัน และการกรองอากาศได้ โดยกำหนดค่าจากการประเมินความเสี่ยง
แสดงเครื่องหมาย GMP บนฉลากผลิตภัณฑ์สมุนไพรได้เมื่อไร
เมื่อเป็นผู้รับอนุญาตผลิตที่มีหนังสือรับรอง PIC/S GMP หรือ ASEAN GMP ซึ่งยังไม่สิ้นสุดและครอบคลุมรูปแบบผลิตภัณฑ์นั้น และยื่นขอพร้อมคำขอขึ้นทะเบียนตำรับหรือคำขอแก้ไขทะเบียนตำรับ เครื่องหมายต้องเป็นสีน้ำเงินตามแบบในประกาศกองผลิตภัณฑ์สมุนไพร
แหล่งอ้างอิง
- พระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ.2562 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- กฎกระทรวง การขออนุญาตและการออกใบอนุญาตผลิต นำเข้า หรือขายผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2563 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขเกี่ยวกับการผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรตามพระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2562 พ.ศ. 2564 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขเกี่ยวกับการผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพร ตามพระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2562 (ฉบับที่ 2) พ.ศ.2568 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขเกี่ยวกับการผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรตามพระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2562 (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2569 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- ประกาศสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา เรื่อง แนวทางการขอรับรองมาตรฐานการผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขเกี่ยวกับการผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรตามพระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- ประเด็นถามตอบ (Q and A) การประชุมชี้แจงการบังคับใช้ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขเกี่ยวกับการผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรตามพระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2562 (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2569 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- ประกาศกองกองผลิตภัณฑ์สมุนไพร เรื่อง แนวทางในการดำเนินการเกี่ยวกับการตรวจประเมินสถานที่ผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพร ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขเกี่ยวกับการผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรตามพระราชบัญญัติผลิ · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- ประกาศสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขการออกหนังสือแจ้งผลการพิจารณามาตรฐานการผลิตของสถานที่ผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรในต่างประเทศ · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- ประกาศกองผลิตภัณฑ์สมุนไพร เรื่อง หลักเกณฑ์และเงื่อนไขการแสดงเครื่องหมายการรับรองมาตรฐานวิธีการที่ดีในการผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรบนฉลากหรือเอกสารกำกับผลิตภัณฑ์สมุนไพร · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- กฎกระทรวง การขึ้นทะเบียนตำรับผลิตภัณฑ์สมุนไพร การแจ้งรายละเอียดและการจดแจ้งผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2563 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- คู่มือการปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ วิธีการและเงื่อนไขเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์สมุนไพรตาม แนวทางการดำเนินการด้านเอกสารตามมาตรฐาน ASEAN GMP ขั้นพื้นฐาน (สำหรับผู้ผลิตผลิตภัณฑ์สมุนไพรสำเร็จรูป ที่มีกระบวนการผลิตซึ่งม · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
ข้อมูลในบทความนี้เพื่อความรู้ ไม่ใช่คำวินิจฉัยของ อย. และไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย กฎหมายอาจเปลี่ยนได้ — ตรวจประกาศฉบับล่าสุดหรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนยื่นหรือผลิตจริง
บทความที่เกี่ยวข้อง