เว็บไซต์อิสระ ไม่ใช่เว็บไซต์ของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา · ช่วงทดลองใช้: พบข้อผิดพลาดหรืออยากให้เพิ่มอะไร บอกเราได้
FDA Thailand Guideทดลองใช้
ไทย
เข้าสู่ระบบ ปรึกษาทีม
เจ้าของแบรนด์

ตำรายาวัดท่าม่วง: ใบลานอักษรธรรมอีสาน 1,504 ตำรับจากริมแม่น้ำชี สู่ตำราการแพทย์แผนไทยของชาติ

อ่าน 11 นาที · อัปเดต 18 พ.ย. 2569

ทุ่งนาอีสานยามเย็นกับต้นตาลสูงและหลังคาศาลาวัดเล็ก ๆ ไกลออกไป ภาพประกอบเรื่องตำรายาวัดท่าม่วง

ตำรายาวัดท่าม่วง คืออะไร: ตำรายาพื้นบ้านอีสานจากใบลาน 1,504 ตำรับ

ตำรายาวัดท่าม่วง คือชุดตำรายาพื้นบ้านอีสานจากบ้านท่าม่วง อำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด ต้นฉบับเป็นใบลานที่บัญชีท้ายประกาศเรียกว่า "เอกสารโบราณอักษรธรรมอีสาน" กระทรวงสาธารณสุขประกาศให้เป็นตำราการแพทย์แผนไทยของชาติในประกาศฉบับที่ 21 พ.ศ. 2562 ในชื่อ "ตำรายาวัดท่าม่วง อำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด เล่ม 1–2" รวม 1,504 ตำรับ แบ่งเป็น 12 ฉบับย่อยใน 2 เล่ม ตำรับทั้งหมดจึงเป็นตำรับยาแผนไทยของชาติ ผู้ที่จะนำไปผลิตหรือพัฒนาเพื่อการค้าต้องขออนุญาตก่อน

บทความนี้เล่าเรื่องของตำราชุดนี้ตามลำดับ ตั้งแต่ชุมชนริมแม่น้ำชีที่เก็บใบลานไว้ อักษรโบราณที่ใช้จาร งานปริวรรตของมหาวิทยาลัยมหาสารคาม ไปจนถึงวันที่ได้รับประกาศเป็นของชาติ แล้วจึงบอกสิ่งที่เจ้าของแบรนด์ควรรู้ ถ้าอยากนำเรื่องนี้ไปเล่าหรือนำตำรับไปใช้ ส่วนภาพรวมของสิทธิในตำรับยาแผนไทยทุกประเภท อ่านได้ที่บทความ ตำรับยาแผนไทย กับสิทธิในสูตร

ตำราท้องถิ่นอีสานชุดใหญ่ในบรรดาตำราของชาติ

ตำราของชาติหลายชุดเป็นตำราหลวงที่พิมพ์ให้โรงเรียนแพทย์ หรือเป็นตำราของครูแพทย์ที่ใช้สอนสอบใบประกอบโรคศิลปะ ตำรายาวัดท่าม่วงต่างออกไป เพราะเป็นความรู้ของชุมชนในชนบทอีสาน บันทึกด้วยอักษรท้องถิ่นบนใบลาน ในข้อมูลประกาศที่เรารวบรวม ตำราของชาติที่ระบุว่ามาจากอีสานมีอีก 2 รายการในประกาศฉบับที่ 26 พ.ศ. 2563 รวม 483 ตำรับ ตำรายาวัดท่าม่วงที่มี 1,504 ตำรับจึงเป็นตำราท้องถิ่นอีสานชุดใหญ่ที่สุดเท่าที่เราตรวจพบ มุมนี้มีความหมายกับแบรนด์ภูมิภาคและแบรนด์ชุมชน ซึ่งเราจะกลับมาพูดถึงในหัวข้อเรื่องการเล่าในแบรนด์

ตำรายาวัดท่าม่วงในหนึ่งตาราง
หัวข้อข้อมูลที่มา
ชื่อในประกาศตำรายาวัดท่าม่วง อำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด เล่ม 1–2ประกาศฉบับที่ 21 พ.ศ. 2562
ประเภทต้นฉบับเอกสารโบราณอักษรธรรมอีสาน (ใบลาน)ประกาศฉบับที่ 21 · The Isaan Record (2567)
โครงสร้าง2 เล่ม 12 ฉบับย่อย (ไม่มีฉบับที่ 2 และ 5)ประกาศฉบับที่ 21
จำนวนตำรับ1,504 ตำรับ (เล่ม 1: 790 · เล่ม 2: 714)ประกาศฉบับที่ 21
ฉบับปริวรรตชวนากร จันนาเวช · เอกสารวิชาการลำดับที่ 13–14 · 2552–2553ณรงค์ศักดิ์ ราวะรินทร์ (2564)
ชุมชนบ้านท่าม่วง ริมแม่น้ำชี ชาวบ้านเรียกตัวเองว่าไทน้อยวิกิชุมชน · The Isaan Record (2567)
ประกาศเป็นของชาติลงวันที่ 25 มี.ค. 2562 (ราชกิจจานุเบกษา 18 เม.ย. 2562)ประกาศฉบับที่ 21

ที่มา: ประกาศ สธ. (ฉบับที่ 21) พ.ศ. 2562 · ณรงค์ศักดิ์ ราวะรินทร์ (2564) · The Isaan Record (2567) · วิกิชุมชน ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร

บ้านท่าม่วงริมแม่น้ำชี: ชุมชนไทน้อยที่เก็บตำรายาพื้นบ้านอีสานไว้ในใบลาน

บ้านท่าม่วงอยู่ในตำบลท่าม่วง อำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด ตั้งอยู่ริมแม่น้ำชี ครอบคลุมหมู่ 2, 3, 4 และ 9 ตามข้อมูลของวิกิชุมชน ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร วิกิชุมชนเล่าว่าชื่อหมู่บ้านมาจากต้นมะม่วงจำนวนมากที่ท่าอาบน้ำริมแม่น้ำ

บรรพบุรุษจากเวียงจันทน์

ตามคำบอกเล่าของชุมชน ซึ่งทั้งบทความของ The Isaan Record (2567) และวิกิชุมชนบันทึกไว้ตรงกัน บรรพบุรุษของชาวบ้านท่าม่วงนำโดยพ่อใหญ่สุทธิ์และแม่ใหญ่บับพา อพยพมาจากบ้านนาพังสวนหม่อน เวียงจันทน์ วิกิชุมชนระบุว่าชาวบ้านส่วนใหญ่มีเชื้อสายลาวเวียง แต่เรียกตัวเองว่า "ไทน้อย" ส่วนปีที่อพยพนั้น แหล่งข้อมูลออนไลน์ให้ตัวเลขไม่ตรงกัน บทความนี้จึงไม่ใส่ปี และแนะนำให้แบรนด์ไม่ใส่ปีเช่นกัน จนกว่าจะมีหลักฐานที่ตรวจสอบได้

วัดท่าม่วงและคลังใบลานของชุมชน

วิกิชุมชนระบุว่า ศูนย์การเรียนรู้วัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่นในวัดท่าม่วงเก็บใบลานไว้ราว 360 ผูก ส่วนใหญ่จารด้วยอักษรธรรม และนักวิจัยของมหาวิทยาลัยมหาสารคามเข้ามาเก็บรวบรวมและทำทะเบียนในปี 2554 เสร็จในปี 2555 ตัวเลขนี้มาจากแหล่งเดียว จึงควรเล่าพร้อมที่มาเสมอ ส่วน The Isaan Record เล่าว่าใบลานของชุมชนบันทึกทั้งตำรายาพื้นบ้านอีสาน นิทานคำสอน และวรรณกรรมท้องถิ่น ตำรายาจึงเป็นส่วนหนึ่งของคลังความรู้ที่กว้างกว่าเรื่องยา

อักษรไทน้อยที่ยังมีคนสอน

สิ่งที่ทำให้เรื่องนี้ต่างจากตำราโบราณอีกหลายชุดคือ อักษรของตำรายังมีคนสืบต่อ The Isaan Record รายงานว่าปราชญ์ชุมชนร่วมกับมหาวิทยาลัยมหาสารคามเปิดสอนอักษรไทน้อยในโรงเรียนของหมู่บ้านช่วงปี 2554–2555 และยังสอนต่อหลังเกษียณในปี 2556 วิกิชุมชนบันทึกว่าชุมชนใช้อักษรไทน้อยบนป้ายโรงเรียน ป้ายวัดท่าม่วง และโลโก้ของกลุ่มผ้าไหม และหมู่ 3 ได้รับเลือกเป็นหมู่บ้าน OTOP นวัตวิถีในปี 2561 ตำรายาวัดท่าม่วงจึงไม่ได้เป็นแค่เอกสารเก่าในตู้ แต่ผูกอยู่กับชุมชนที่ยังมีชีวิต

ใบลานเปล่าตัดเป็นแผ่นกับเหล็กจารวางบนผ้าไหมมัดหมี่สีคราม ภาพประกอบเรื่องตำรายาวัดท่าม่วง

ใบลาน อักษรธรรมอีสาน และอักษรไทน้อย: ตำรายาถูกบันทึกไว้อย่างไร

คำว่า "ใบลาน" กับ "อักษรธรรม" อาจฟังไกลตัว แต่เป็นกุญแจที่ทำให้เข้าใจว่าทำไมตำราชุดนี้ต้องผ่านมือนักวิชาการก่อนคนทั่วไปจะอ่านได้

ใบลานคืออะไร และทำอย่างไร

ฐานข้อมูลเอกสารโบราณของหอสมุดแห่งชาติอธิบายว่า คัมภีร์ใบลานคือหนังสือที่ "จาร" ตัวอักษรด้วยเหล็กแหลมคมลงบนใบของต้นลาน ส่วนใหญ่เป็นคำสอนทางพุทธศาสนา แต่ก็มีเรื่องวิชาการอื่นด้วย ข้อมูลจากทรูปลูกปัญญาซึ่งอ้างสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ เล่าว่าการเตรียมใบลานเริ่มจากเลือกใบอ่อนที่เพิ่งคลี่ ตากแดดตากน้ำค้าง แช่หรือต้ม ตากให้แห้ง ประกับไม้แล้วตัดขอบ อบไฟแกลบกันรา ขัดด้วยทรายร้อน แล้วเจาะรูร้อยเป็น "ผูก" ผูกละราว 24 ใบ คำว่า "360 ผูก" ที่วัดท่าม่วงจึงหมายถึงใบลานหลายพันใบที่ร้อยเป็นชุด ๆ

อักษรธรรมอีสาน

บัญชีท้ายประกาศฉบับที่ 21 จัดประเภทตำรายาวัดท่าม่วงว่าเป็น "เอกสารโบราณอักษรธรรมอีสาน" และวิกิชุมชนระบุว่าใบลานส่วนใหญ่ในวัดท่าม่วงจารด้วยอักษรธรรม ตำราอีสานอีกชุดหนึ่งในประกาศฉบับที่ 26 ก็ระบุว่าแปลจากอักษรธรรมเช่นกัน แสดงว่าอักษรนี้เป็นอักษรหลักที่ใช้บันทึกตำรายาของภาคอีสานที่รัฐประกาศคุ้มครอง คนรุ่นใหม่ส่วนใหญ่อ่านอักษรนี้ไม่ออก ตำราจึงต้องผ่านการปริวรรตก่อน

อักษรไทน้อย

The Isaan Record (2567) อธิบายว่าอักษรไทน้อยใช้ในลาวและอีสานตั้งแต่ราวพุทธศตวรรษที่ 21 และจารึกที่บทความอ้างว่าเก่าที่สุดคือจารึกวัดแดนเมือง (วัดปัจจันตบุรี) อำเภอโพนพิสัย จังหวัดหนองคาย พ.ศ. 2073 บทความเดียวกันเล่าว่ามหาวิทยาลัยมหาสารคามรวบรวมใบลานตำรายา "อักษรไทน้อย" ของชุมชน ขณะที่ประกาศใช้คำว่าอักษรธรรมอีสาน คลังใบลานของวัดมีทั้งสองอักษร เราไม่ได้เห็นต้นฉบับเอง จึงไม่ระบุว่าผูกใดของตำรายาจารด้วยอักษรใด ถ้าแบรนด์จะเล่าเรื่องอักษร ทางที่ปลอดภัยคือเขียนว่า "ใบลานอักษรธรรมอีสานและอักษรไทน้อย" ตามที่แหล่งอ้างอิงบอกไว้

จากใบลานสู่หนังสือ 2 เล่ม: งานปริวรรตตำรายาพื้นบ้านอีสานของมหาวิทยาลัยมหาสารคาม

ความรู้ในใบลานจะใช้ได้กว้างขึ้นเมื่อมีคนถ่ายถอดออกมาเป็นอักษรไทยปัจจุบัน งานนี้เรียกว่า "ปริวรรต" ตำรายาวัดท่าม่วงเป็นที่รู้จักในวงกว้างก็เพราะงานปริวรรตของมหาวิทยาลัยในพื้นที่

ชวนากร จันนาเวช และเอกสารวิชาการลำดับที่ 13–14

บรรณานุกรมในรายงานวิจัยของณรงค์ศักดิ์ ราวะรินทร์ (2564) มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ระบุหนังสือ 2 เล่ม คือ "เอกสารวิชาการลำดับที่ 13 ตำรายาวัดท่าม่วง อำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด เล่ม 1" พิมพ์ปี 2552 และ "เอกสารวิชาการลำดับที่ 14" เล่ม 2 พิมพ์ปี 2553 ผู้ปริวรรตคือชวนากร จันนาเวช และผู้จัดพิมพ์คือโครงการอนุรักษ์ใบลานภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม รายงานเดียวกันเล่าว่าสถาบันวิจัยศิลปะและวัฒนธรรมอีสาน มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ทำงานอนุรักษ์เอกสารโบราณด้านการแพทย์พื้นบ้านต่อเนื่องในช่วงปี 2546–2565 และผลิตตำรายาชุด "เอกสารวิชาการ" หลายชุด เช่น ตำรายาเชียงยืน ตำรายาวัดมหาชัย 5 เล่ม และตำรายาวัดท่าม่วง 2 เล่ม

The Isaan Record (2567) เล่าเรื่องเดียวกันจากฝั่งชุมชนว่า มหาวิทยาลัยรวบรวมใบลานตำรายา แปลเป็นภาษาไทยกลาง จนกลายเป็นหนังสือตำรายาท่าม่วง เล่ม 1 และเล่ม 2 และบทความระบุว่าหนังสือชุดนี้ "เคยถวายแด่องค์สมเด็จพระเทพฯ" ข้อมูลเรื่องการถวายหนังสือมาจากแหล่งเดียว และไม่ได้มีความหมายว่าสถาบันใดรับรองตำรับยาในเล่ม

ในตำรามีอะไร

บัญชีท้ายประกาศแบ่งตำราเป็น 2 เล่ม 12 ฉบับย่อย และบอกจำนวนตำรับของแต่ละฉบับไว้ดังนี้

เล่มฉบับย่อยจำนวนตำรับ
เล่ม 1ฉบับที่ 1139
เล่ม 1ฉบับที่ 1 ตอนที่ 271
เล่ม 1ฉบับที่ 3343
เล่ม 1ฉบับที่ 4114
เล่ม 1ฉบับที่ 6123
เล่ม 2ฉบับที่ 796
เล่ม 2ฉบับที่ 869
เล่ม 2ฉบับที่ 9122
เล่ม 2ฉบับที่ 1031
เล่ม 2ฉบับที่ 11114
เล่ม 2ฉบับที่ 12136
เล่ม 2ฉบับที่ 13146
รวม12 ฉบับย่อย (เล่ม 1: 790 · เล่ม 2: 714)1,504

ลำดับเลขข้ามฉบับที่ 2 และฉบับที่ 5 แต่มี "ฉบับที่ 1 ตอนที่ 2" แทรกอยู่ จึงนับได้ 12 รายการ รวม 1,504 ตำรับ เรายังไม่พบแหล่งที่อธิบายว่าทำไมเลขข้าม และบัญชีท้ายประกาศไม่ได้เขียนชื่อตำรับรายตัวไว้ เราเองยังไม่ได้เห็นตัวเล่มทั้ง 2 เล่ม จึงไม่สรุปว่าตำรับกลุ่มใดใช้กับอาการใด ผู้ที่ต้องการรู้ส่วนประกอบของตำรับจริงควรใช้ช่องทางขอทราบข้อมูลเบื้องต้นจากนายทะเบียน ซึ่งอธิบายไว้ในหัวข้อการใช้ตำรับทำสินค้า

อย่าปนกับใบลานจากวัดอื่นในหมู่บ้านเดียวกัน

บ้านท่าม่วงมีมากกว่าหนึ่งวัด และนักวิจัยเคยศึกษาใบลานตำรายาจากวัดอื่นในหมู่บ้านเดียวกันด้วย ใบลานผูกนั้นเป็นคนละรายการกับตำรายาวัดท่าม่วงในประกาศฉบับที่ 21 ถ้าแบรนด์อ้างอิงงานวิจัยใด ควรตรวจว่างานนั้นศึกษาตำราชุดไหน

เส้นเวลาของตำรายาวัดท่าม่วง
  1. มหาวิทยาลัยมหาสารคามอนุรักษ์ตำรายาพื้นบ้านสถาบันวิจัยศิลปะและวัฒนธรรมอีสานผลิตตำรายาชุดเอกสารวิชาการหลายชุด
  2. พิมพ์เล่ม 1เอกสารวิชาการลำดับที่ 13 ชวนากร จันนาเวช ปริวรรต
  3. พิมพ์เล่ม 2เอกสารวิชาการลำดับที่ 14
  4. ทะเบียนใบลานและห้องเรียนอักษรไทน้อยวิกิชุมชนระบุว่านักวิจัยทำทะเบียนใบลานราว 360 ผูก และมีการสอนอักษรไทน้อยในโรงเรียนของหมู่บ้าน
  5. หมู่บ้าน OTOP นวัตวิถีหมู่ 3 บ้านท่าม่วงได้รับเลือก (วิกิชุมชน)
  6. ประกาศเป็นตำราของชาติประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 21 ลงราชกิจจานุเบกษา 18 เม.ย. 2562 รวม 1,504 ตำรับ

ที่มา: ณรงค์ศักดิ์ ราวะรินทร์ (2564) · วิกิชุมชน · The Isaan Record (2567) · ประกาศ สธ. (ฉบับที่ 21) พ.ศ. 2562

ต้นฉบับใบลานอยู่ที่ไหน และอ่านตำรายาวัดท่าม่วงได้อย่างไร

คำถามนี้ตอบได้ไม่ครบ และเราอยากบอกตรง ๆ แหล่งที่เราเข้าถึงได้บอกว่าศูนย์การเรียนรู้ในวัดท่าม่วงเก็บใบลานของชุมชนไว้ แต่ยังไม่มีแหล่งใดระบุตรงตัวว่าใบลานผูกที่ใช้ทำหนังสือ 2 เล่มอยู่ที่วัด หรือมหาวิทยาลัยมหาสารคามเก็บสำเนาไว้ในรูปแบบใด เรายังไม่พบปีที่จารใบลาน และยังไม่พบจำนวนผูกที่ใช้ทำหนังสือ

ทางอ่านตำรายาวัดท่าม่วงที่ทำได้จริง

  1. อ่านฉบับปริวรรต ค้นชื่อ "ตำรายาวัดท่าม่วง" หรือ "เอกสารวิชาการลำดับที่ 13" และ "ลำดับที่ 14" ในห้องสมุดมหาวิทยาลัย โดยเฉพาะห้องสมุดของมหาวิทยาลัยมหาสารคาม ฉบับนี้อ่านง่ายที่สุดสำหรับคนที่อ่านอักษรโบราณไม่ได้
  2. ขอทราบข้อมูลเบื้องต้นจากนายทะเบียน ถ้าวัตถุประสงค์คือทำสินค้า ช่องทางนี้ให้ข้อมูลส่วนประกอบของตำรับตามที่ประกาศคุ้มครองไว้ ซึ่งสำคัญกว่าการอ่านต้นฉบับเอง
  3. ติดต่อวัดและชุมชนอย่างให้เกียรติ ถ้าต้องการเห็นใบลานจริง ควรติดต่อขออนุญาตล่วงหน้า บอกวัตถุประสงค์ให้ชัด และไม่ถ่ายภาพหรือนำภาพไปใช้โดยไม่ได้รับอนุญาต
  4. ค้นในฐานข้อมูลเอกสารโบราณออนไลน์ ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธรมีฐานข้อมูลเอกสารโบราณที่แปลงเป็นดิจิทัล และมหาวิทยาลัยมหาสารคามมีฐานข้อมูลใบลาน แต่เมื่อเราเปิดดูรายการของมหาวิทยาลัยมหาสารคามในหน้าที่เคยอ้างถึง ยังไม่พบรายการของวัดท่าม่วง

ณ วันที่เขียนบทความ เรายังไม่พบฉบับดิจิทัลของตำรายาวัดท่าม่วงจากหน่วยงานรัฐหรือมหาวิทยาลัยที่ยืนยันได้ว่าเปิดให้ดาวน์โหลด ถ้าพบไฟล์จากแหล่งที่ไม่รู้ที่มา ควรใช้เพื่ออ่านประกอบ และไม่นำไปเผยแพร่ต่อ

ประกาศเป็นตำราการแพทย์แผนไทยของชาติ: ฉบับที่ 21 ลงวันที่ 25 มีนาคม 2562

ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง การประกาศกำหนดตำราการแพทย์แผนไทยของชาติและตำรับยาแผนไทยของชาติ (ฉบับที่ 21) พ.ศ. 2562 ลงวันที่ 25 มีนาคม 2562 และลงราชกิจจานุเบกษาเมื่อ 18 เมษายน 2562 เล่ม 136 ตอนพิเศษ 97 ง หน้า 20 ออกตามมาตรา 4 วรรคหนึ่ง และมาตรา 17 ของพระราชบัญญัติคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 ประกาศให้ตำราตามบัญชีแนบท้ายเป็นตำราการแพทย์แผนไทยของชาติ และให้ตำรับยาแผนไทยในตำราเหล่านั้นเป็นตำรับยาแผนไทยของชาติ โดยมีผลตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษา

บัญชีแนบท้ายมี 2 ตำรา ลำดับแรกคือตำรายาวัดท่าม่วง เล่ม 1–2 จำนวน 1,504 ตำรับ ลำดับที่สองคือตำรายาโบราณ ของนายชิต เพ็ชรฉวาง ซึ่งเป็นเอกสารโบราณประเภทหนังสือบุด 2 เล่ม 430 ตำรับ รวมทั้งประกาศ 1,934 ตำรับ

"ของชาติ" หมายความว่าอะไร

มาตรา 17 ให้รัฐมนตรีประกาศกำหนดตำรับยาหรือตำราที่มีประโยชน์หรือมีคุณค่าในทางการแพทย์หรือการสาธารณสุขเป็นพิเศษเป็นของชาติ เมื่อประกาศแล้ว ตำรับในตำราได้รับความคุ้มครองทั้งชุด แม้ประกาศจะไม่เขียนชื่อตำรับไว้ทีละตำรับ ผลที่สำคัญสำหรับธุรกิจคือมาตรา 19 ผู้ที่จะนำตำรับยาแผนไทยของชาติไปขึ้นทะเบียนตำรับยาและขออนุญาตผลิตยา หรือนำไปศึกษาวิจัยปรับปรุงเป็นตำรับใหม่เพื่อการค้า ต้องยื่นขออนุญาตใช้ประโยชน์ และชำระค่าตอบแทนการใช้ประโยชน์ตามกฎกระทรวง

ในทางปฏิบัติ ถ้าสูตรของคุณมาจากตำรายาวัดท่าม่วง ไม่ว่าจะได้มาจากหนังสือฉบับปริวรรตหรือจากคำบอกเล่าในชุมชน ควรถือว่าเป็นตำรับของชาติไว้ก่อน แม้จะค้นชื่อตำรับในประกาศไม่เจอ รายละเอียดเรื่องสิทธิทั้ง 3 ประเภท และขั้นตอนตามกฎกระทรวง อยู่ในบทความ ตำรับยาแผนไทย กับสิทธิในสูตร และค้นรายการประกาศได้ที่เครื่องมือ ตรวจตำรับก่อนทำสินค้า

จะใช้ตำรับจากตำรายาวัดท่าม่วงทำสินค้า: ขอทราบข้อมูลเบื้องต้น แล้วขออนุญาตตามมาตรา 19

ก่อนลงทุนพัฒนาสินค้าจากตำรับในตำรายาวัดท่าม่วง มีสองขั้นที่ควรรู้ ขั้นแรกช่วยให้รู้ว่าตำรับในประกาศมีอะไรอยู่จริง ขั้นที่สองคือการขออนุญาตใช้ประโยชน์

ขั้นที่ 1: ขอทราบข้อมูลเบื้องต้นจากนายทะเบียน

ประกาศคณะกรรมการคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย เรื่อง การเปิดเผยข้อมูลเบื้องต้นเกี่ยวกับตำรับยาแผนไทยของชาติหรือตำราการแพทย์แผนไทยของชาติ พ.ศ. 2560 ให้ผู้ยื่นคำขอรับอนุญาตที่ต้องการทราบข้อมูลเบื้องต้น ยื่นแบบขอทราบข้อมูลเบื้องต้นท้ายประกาศ ในแบบต้องระบุวัตถุประสงค์ เช่น ขอขึ้นทะเบียนตำรับยาและขออนุญาตผลิตยา หรือศึกษาวิจัยพัฒนาตำรับยาใหม่เพื่อการค้า และระบุชื่อตำรับหรือตำราพร้อมเลขฉบับของประกาศ สำหรับตำรานี้คือประกาศฉบับที่ 21 พ.ศ. 2562 ข้อมูลที่นายทะเบียนเปิดเผยคือส่วนประกอบของสมุนไพรในอัตราส่วน และสรรพคุณของตำรับยา หรือสาระสำคัญโดยย่อของตำรา เอกสารที่ต้องแนบ ได้แก่ บัตรประชาชน เอกสารนิติบุคคล ใบอนุญาตการจัดตั้งสถานประกอบการ และหนังสือมอบอำนาจกรณีมอบให้ผู้อื่นยื่น

ขั้นนี้มีประโยชน์มากสำหรับตำราชุดนี้ เพราะตำรามีถึง 1,504 ตำรับ กระจายอยู่ใน 12 ฉบับย่อย และสูตรที่เล่าต่อกันในท้องถิ่นอาจไม่ตรงกับตำรับในประกาศ การเทียบสูตรในมือกับข้อมูลจากนายทะเบียนก่อน ช่วยให้รู้ว่ากำลังใช้ตำรับของชาติเต็มตำรับ ใช้บางส่วน หรือปรับปรุงไปแล้ว ในคำขอควรระบุให้ชัดว่าเป็นตำรายาวัดท่าม่วง เล่มใด และฉบับย่อยใด ถ้ารู้

ขั้นที่ 2: ขออนุญาตใช้ประโยชน์ตามมาตรา 19

ถ้าจะนำตำรับไปขึ้นทะเบียนและผลิต หรือวิจัยพัฒนาเป็นตำรับใหม่เพื่อการค้า ต้องยื่นขออนุญาตตามมาตรา 19 ของพระราชบัญญัติคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 การได้รับอนุญาตฝั่งนี้เป็นคนละเรื่องกับการขออนุญาตฝั่ง อย. ตามกฎหมายผลิตภัณฑ์สมุนไพร ซึ่งยังต้องทำตามปกติ และเป็นคนละเรื่องกับการตกลงร่วมงานกับวัดหรือชุมชน ลำดับงานโดยละเอียดอยู่ในบทความ ตำรับยาแผนไทย กับสิทธิในสูตร

เล่าในแบรนด์ได้แค่ไหน: ตำรายาพื้นบ้านอีสานกับแบรนด์ภูมิภาคและแบรนด์ชุมชน

ตำรายาวัดท่าม่วงมีเรื่องเล่าที่หาได้ยาก มีทั้งแม่น้ำชี ชุมชนไทน้อยที่มีรากจากเวียงจันทน์ ใบลานหลายร้อยผูก อักษรที่ยังมีคนสอน และงานของมหาวิทยาลัยในพื้นที่ที่ทำให้ความรู้นี้อ่านได้ สำหรับแบรนด์ภูมิภาค แบรนด์ชุมชน หรือแบรนด์ที่อยากเล่าอัตลักษณ์อีสาน ตำราชุดนี้คือตำราท้องถิ่นอีสานชุดใหญ่ที่สุดในประกาศเท่าที่เราตรวจพบ จึงเป็นจุดตั้งต้นที่ดี ถ้าเล่าอย่างถูกต้อง

มุมที่เล่าได้อย่างปลอดภัย

  • ข้อเท็จจริงที่ตรวจสอบได้ เช่น ชื่อตำรา อำเภอและจังหวัด ประเภทเอกสารโบราณอักษรธรรมอีสาน จำนวน 1,504 ตำรับ และประกาศฉบับที่ 21 พ.ศ. 2562
  • เรื่องของงานอนุรักษ์ เช่น "จากอักษรที่คนรุ่นใหม่อ่านไม่ออก สู่หนังสือที่ทุกคนอ่านได้" โดยอ้างผู้ปริวรรตและผู้จัดพิมพ์ให้ถูก
  • อัตลักษณ์ของภูมิภาค เช่น วัฒนธรรมไทน้อยริมแม่น้ำชี และการท่องเที่ยวชุมชน โดยไม่ผูกกับสรรพคุณของสินค้า
  • ถ้าได้รับอนุญาตตามมาตรา 19 แล้ว บอกได้ว่าผลิตภัณฑ์ใช้ตำรับใด ตามขอบเขตที่ได้รับอนุญาต
  • ถ้าเพียงได้แรงบันดาลใจจากตำรา ให้บอกตรง ๆ ว่าเป็นแรงบันดาลใจ ไม่ใช่ตำรับเดิม

สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง

พระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2562 มาตรา 70 ห้ามโฆษณาผลิตภัณฑ์สมุนไพรหรือคุณประโยชน์ของผลิตภัณฑ์สมุนไพร เว้นแต่ได้รับใบอนุญาต และมาตรา 74 ห้ามโฆษณาหลายลักษณะ รวมถึงการอ้างว่ารักษา บรรเทา หรือป้องกันโรคได้อย่างศักดิ์สิทธิ์ ตามความเชื่อ หรือหายขาด แสดงสรรพคุณเท็จหรือเกินจริง ทำให้เข้าใจว่ามีส่วนประกอบที่ไม่มีหรือมีน้อยกว่าที่อ้าง และใช้บุคคล คณะบุคคล หรือสถาบันมารับรองหรือยกย่องสรรพคุณ เมื่อนำมาใช้กับเรื่องเล่าของตำรานี้ จุดที่ควรระวังคือ

  • ใช้ความเก่าแก่ของใบลานหรือความเป็นภูมิปัญญาชาวบ้านเป็นหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์ได้ผล
  • ใช้คำที่สื่อถึงความศักดิ์สิทธิ์ ของขลัง หรือสูตรลับจากวัด
  • อ้างว่าใช้ตำรับเต็มตำรับ ทั้งที่ใช้สมุนไพรเพียงบางตัวหรือปรับสัดส่วนไปแล้ว
  • ใส่ปีอพยพหรือปีตั้งวัดที่แหล่งข้อมูลยังไม่ตรงกัน เพื่อให้เรื่องดูเก่าขึ้น

วัดและชุมชนไม่ใช่ผู้รับรองสินค้า

ข้อนี้สำคัญเป็นพิเศษกับตำราท้องถิ่น เพราะชื่อตำรามีชื่อวัดอยู่ในตัว การเขียนว่าสินค้า "จากวัดท่าม่วง" หรือใช้ภาพวัด พระสงฆ์ ปราชญ์ชุมชน หรือป้ายอักษรไทน้อยของหมู่บ้าน อาจทำให้ผู้บริโภคเข้าใจว่าวัดหรือชุมชนรับรองหรือร่วมผลิตสินค้า ซึ่งเข้าข่ายการใช้บุคคล คณะบุคคล หรือสถาบันมารับรองตามมาตรา 74 ได้ แม้ไม่ได้ตั้งใจ ถ้าแบรนด์ทำงานร่วมกับชุมชนจริง ควรมีข้อตกลงเป็นลายลักษณ์อักษร ขอความยินยอมก่อนใช้ชื่อหรือภาพ และเล่าตามบทบาทที่เกิดขึ้นจริง เช่น ใครปลูกวัตถุดิบ ใครผลิต ส่วนงานของมหาวิทยาลัยมหาสารคามก็เช่นกัน การอ้างหนังสือฉบับปริวรรตไม่ได้แปลว่ามหาวิทยาลัยรับรองผลิตภัณฑ์

เรื่องที่หนังสือชุดนี้เคยถวายแด่องค์สมเด็จพระเทพฯ ไม่ควรนำมาใช้ในสื่อขาย เพราะอาจทำให้เข้าใจผิดเรื่องการรับรอง เรายังไม่ได้ค้นกฎหมายที่จำกัดการใช้พระนามหรือสัญลักษณ์ที่เกี่ยวกับสถาบันพระมหากษัตริย์ในเชิงการค้า และยังไม่ได้ตรวจว่าการใช้ชื่อวัดเป็นชื่อสินค้ามีข้อจำกัดอื่นหรือไม่ แบรนด์ที่จะทำเช่นนั้นควรตรวจแยกต่างหาก

เล่าเรื่องตำรายาวัดท่าม่วงในแบรนด์

ควรหลีกเลี่ยง

  • ใช้ความเก่าแก่ของใบลานเป็นหลักฐานว่าสินค้าได้ผล
  • คำที่สื่อถึงความศักดิ์สิทธิ์ ของขลัง หรือสูตรลับจากวัด
  • ให้เข้าใจว่าวัด ชุมชน หรือมหาวิทยาลัยรับรองสินค้า
  • อ้างตำรับเต็มตำรับ ทั้งที่ใช้เพียงบางส่วน
  • ภาพวัด ใบลาน หรือคนในชุมชน ที่ไม่ได้รับอนุญาต

เล่าได้

  • ชื่อตำรา จังหวัด และประกาศฉบับที่ 21 พ.ศ. 2562
  • งานปริวรรตของมหาวิทยาลัยมหาสารคาม โดยอ้างผู้ปริวรรตให้ถูก
  • วัฒนธรรมไทน้อยริมแม่น้ำชี โดยไม่ผูกกับสรรพคุณ
  • ชื่อตำรับที่ใช้ เมื่อได้รับอนุญาตตามมาตรา 19 แล้ว
  • บทบาทจริงของชุมชน เมื่อมีข้อตกลงและความยินยอม

การโฆษณาผลิตภัณฑ์สมุนไพรต้องได้รับอนุญาตก่อน (มาตรา 70)

ที่มา: พ.ร.บ.ผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2562 มาตรา 70, 74 · พ.ร.บ.คุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 มาตรา 19

ภาพใบลานต้นฉบับและลิขสิทธิ์ของหนังสือฉบับปริวรรต

เรื่องภาพมักถูกมองข้าม แต่เกี่ยวกับสิทธิของหลายฝ่าย ข้อด้านล่างเป็นข้อควรระวัง ไม่ใช่คำวินิจฉัยทางกฎหมาย

ภาพใบลานต้นฉบับ

ใบลานของตำรายาวัดท่าม่วงเท่าที่เรารู้อยู่ในความดูแลของชุมชน ไม่ใช่หอสมุดแห่งชาติ การถ่ายภาพหรือใช้ภาพใบลานของวัดจึงควรได้รับอนุญาตจากวัดก่อน และถ้าภาพนั้นเป็นภาพสแกนหรือภาพถ่ายของมหาวิทยาลัย ก็ควรขออนุญาตจากเจ้าของภาพด้วย ภาพวัดท่าม่วงและภาพใบลานที่เผยแพร่ในบทความข่าวและหน้าเว็บชุมชนที่เราพบ ไม่ได้ระบุสัญญาอนุญาตให้นำไปใช้ จึงไม่ควรนำมาใช้บนฉลากหรือสื่อขาย

สำหรับต้นฉบับที่อยู่ในความดูแลของหอสมุดแห่งชาติ หน้าบริการเอกสารโบราณระบุว่าการถ่ายภาพหรือทำสำเนาเพื่อการค้าหรือหากำไรต้องได้รับอนุญาตจากอธิบดีกรมศิลปากร ถ้าวันหนึ่งพบว่ามีสำเนาของตำรานี้อยู่ที่หอสมุดแห่งชาติ ก็ต้องทำตามระเบียบนี้

หนังสือฉบับปริวรรตปี 2552–2553

พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 กำหนดให้ลิขสิทธิ์มีอยู่ตลอดอายุผู้สร้างสรรค์ และต่อไปอีก 50 ปีนับแต่ผู้สร้างสรรค์ถึงแก่ความตาย หนังสือตำรายาวัดท่าม่วงทั้ง 2 เล่มพิมพ์ในปี 2552 และ 2553 ถ้อยคำปริวรรต คำอธิบาย การจัดหน้า และภาพในเล่มจึงอาจยังอยู่ในความคุ้มครอง ส่วนตำราที่พิมพ์หลังปี 2490 โดยทั่วไปก็ยังไม่ควรถือว่าเป็นสาธารณสมบัติ การคัดหน้าหนังสือหรือถ่ายภาพหน้าในเล่มไปทำสื่อขายจึงควรขออนุญาตก่อน ทั้งนี้สิทธิในหนังสือเป็นคนละเรื่องกับสิทธิในตำรับยาตามกฎหมายภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย

ทางที่ปลอดภัยคือใช้ภาพที่ถ่ายหรือสร้างขึ้นเอง เช่น ภาพวัตถุดิบสมุนไพร ภาพแม่น้ำหรือทุ่งนาทั่วไป หรือภาพใบลานเปล่า หรือภาพที่มีสัญญาอนุญาตชัดเจนและใส่เครดิตตามเงื่อนไข และอ้างที่มาของข้อมูลเป็นข้อความ

แหล่งอ้างอิงทางประวัติศาสตร์

รายการด้านล่างคือแหล่งที่ใช้เล่าเรื่องทางประวัติศาสตร์ในบทความนี้ ส่วนกฎหมายที่อ้างอยู่ในรายการแหล่งอ้างอิงท้ายบทความ

  • ชวนากร จันนาเวช. (2552). เอกสารวิชาการลำดับที่ 13 ตำรายาวัดท่าม่วง อำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด เล่ม 1. โครงการอนุรักษ์ใบลานภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม. (อ้างตามบรรณานุกรมของณรงค์ศักดิ์ ราวะรินทร์ 2564)
  • ชวนากร จันนาเวช. (2553). เอกสารวิชาการลำดับที่ 14 ตำรายาวัดท่าม่วง อำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด เล่ม 2. โครงการอนุรักษ์ใบลานภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม. (อ้างตามบรรณานุกรมของณรงค์ศักดิ์ ราวะรินทร์ 2564)
  • ณรงค์ศักดิ์ ราวะรินทร์. (2564). การวิเคราะห์และจัดทำอนุกรมศัพท์สมุนไพร โรค ตำรับยา ที่ปรากฏในเอกสารใบลานอีสาน. รายงานวิจัย ทุนงบประมาณรายได้ ปีงบประมาณ 2564. มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.
  • ธีรศักดิ์ มณีวงษ์. (25 มีนาคม 2567). อักษรไทน้อยในชุมชนริมชี จากนาพังสวนหม่อน สปป.ลาว ถึงท่าม่วง เสลภูมิ ร้อยเอ็ด. เดอะอีสานเรคคอร์ด (The Isaan Record).
  • ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน). วิกิชุมชน: บ้านท่าม่วง. สืบค้น 18 พฤศจิกายน 2569.
  • สำนักหอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร. ฐานข้อมูลเอกสารโบราณ จารึก สมุดไทย ตู้พระธรรมและคัมภีร์ใบลาน: หน้าแรก. สืบค้น 18 พฤศจิกายน 2569.
  • สำนักหอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร. "บริการเอกสารโบราณ." สืบค้น 18 พฤศจิกายน 2569.
  • ทรูปลูกปัญญา. "การเตรียมใบลานจารหนังสือ" (10 พฤษภาคม 2560), อ้างอิงสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ เล่ม 32.

คำถามที่พบบ่อย

ตำรายาวัดท่าม่วง คืออะไร

ชุดตำรายาพื้นบ้านอีสานจากบ้านท่าม่วง อำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด ต้นฉบับเป็นใบลานที่ประกาศจัดเป็นเอกสารโบราณอักษรธรรมอีสาน กระทรวงสาธารณสุขประกาศให้เป็นตำราการแพทย์แผนไทยของชาติในประกาศฉบับที่ 21 พ.ศ. 2562 รวม 1,504 ตำรับ

ทำไมเลขฉบับย่อยข้ามฉบับที่ 2 และ 5

บัญชีท้ายประกาศเรียงฉบับย่อยเป็นฉบับที่ 1, 1 ตอนที่ 2, 3, 4, 6 ในเล่ม 1 และฉบับที่ 7–13 ในเล่ม 2 รวม 12 รายการ เรายังไม่พบแหล่งที่อธิบายว่าทำไมเลขข้าม แต่ยอดรวม 1,504 ตำรับตรงกับประกาศ

ใครปริวรรตตำรายาวัดท่าม่วง

ชวนากร จันนาเวช เป็นผู้ปริวรรต และโครงการอนุรักษ์ใบลานภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม จัดพิมพ์เป็นเอกสารวิชาการลำดับที่ 13 (เล่ม 1, 2552) และลำดับที่ 14 (เล่ม 2, 2553) ตามบรรณานุกรมในรายงานวิจัยของณรงค์ศักดิ์ ราวะรินทร์ (2564)

อักษรธรรมอีสานกับอักษรไทน้อยต่างกันอย่างไรในเรื่องนี้

ประกาศจัดประเภทตำรานี้เป็นเอกสารโบราณอักษรธรรมอีสาน ส่วน The Isaan Record เล่าว่าใบลานตำรายาของชุมชนเป็นอักษรไทน้อย คลังใบลานของวัดมีทั้งสองอักษร เราไม่ได้เห็นต้นฉบับ จึงแนะนำให้เขียนว่าใบลานอักษรธรรมอีสานและอักษรไทน้อย

จะนำตำรับจากตำรายาวัดท่าม่วงไปผลิตขายต้องทำอย่างไร

ตำรับในตำรานี้เป็นตำรับยาแผนไทยของชาติ ถ้าจะนำไปขึ้นทะเบียนและผลิต หรือวิจัยพัฒนาเป็นตำรับใหม่เพื่อการค้า ต้องขออนุญาตใช้ประโยชน์ตามมาตรา 19 ก่อน และขอทราบข้อมูลเบื้องต้นจากนายทะเบียนได้ตามประกาศคณะกรรมการ พ.ศ. 2560 นอกจากนั้นยังต้องทำขั้นตอนของ อย. ตามปกติ

ใช้ชื่อวัดท่าม่วงหรือภาพชุมชนในการโฆษณาได้ไหม

เล่าข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์ได้ แต่ไม่ควรเขียนให้เข้าใจว่าวัด ชุมชน หรือมหาวิทยาลัยรับรองสินค้า เพราะมาตรา 74 ห้ามใช้บุคคล คณะบุคคล หรือสถาบันมารับรองสรรพคุณ และการโฆษณาผลิตภัณฑ์สมุนไพรต้องได้รับอนุญาตตามมาตรา 70 ภาพวัดและใบลานควรได้รับอนุญาตจากเจ้าของก่อนใช้

แหล่งอ้างอิง

  1. พระราชบัญญัติคุ้มครองและส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2542 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  2. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข การประกาศกำหนดตำราการแพทย์แผนไทยของชาติและตำรับยาแผนไทยของชาติ (ฉบับที่ 21) พ.ศ. 2562 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  3. ประกาศคณะกรรมการคุ้มครองฯ เรื่อง การเปิดเผยข้อมูลเบื้องต้นเกี่ยวกับตำรับยาแผนไทยของชาติหรือตำราการแพทย์แผนไทยของชาติ พ.ศ. 2560 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  4. พระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2562 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  5. พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 ฉบับรวมแก้ไขถึง (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2558 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ

ข้อมูลในบทความนี้เพื่อความรู้ ไม่ใช่คำวินิจฉัยของ อย. และไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย กฎหมายอาจเปลี่ยนได้ — ตรวจประกาศฉบับล่าสุดหรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนยื่นหรือผลิตจริง พบข้อมูลคลาดเคลื่อน แจ้งทีมงานเพื่อแก้ไข

บทความที่เกี่ยวข้อง

เจ้าของแบรนด์ตำรับยาแผนไทย กับสิทธิในสูตร: ทำสินค้าสมุนไพรจากตำรับเก่า ต้องผ่านกรมการแพทย์แผนไทยและ อย. อย่างไรตำรับยาแผนไทยมี 3 ประเภท ตำรับของชาติต้องขออนุญาตใช้ประโยชน์ ตำรับส่วนบุคคลต้องได้อนุญาตจากผู้ทรงสิทธิ แล้วยังต้องผ่าน อย. พร้อมขั้นตอนและสมุนไพรควบคุมอ่าน 14 นาที · อัปเดต 18 พ.ย. 2569เจ้าของแบรนด์ตำราอายุรเวชศึกษา ของขุนนิทเทสสุขกิจ: ตำราแพทย์แผนไทยฉบับพิมพ์ 2496 สู่ตำราของชาติ 2,773 ตำรับตำราอายุรเวชศึกษา (วิชาแพทย์แผนโบราณ) พิมพ์ครั้งแรก 2496 เป็นตำราของชาติตามประกาศฉบับที่ 18 และ 19 ทำไมสะกดสองแบบ หาอ่านที่ไหน ใช้ตำรับและเล่าเรื่องอย่างไรอ่าน 12 นาที · อัปเดต 18 พ.ย. 2569เจ้าของแบรนด์คัมภีร์แพทย์ไทยแผนโบราณ ของขุนโสภิตบรรณลักษณ์: ตำราครูแพทย์ปี 2504 ที่ประกาศเป็นตำราของชาติ 3 ครั้งเรื่องของคัมภีร์แพทย์ไทยแผนโบราณ 3 เล่ม ของขุนโสภิตบรรณลักษณ์ ใครเขียน ข้างในมีอะไร ทำไมประกาศ 3 ครั้ง ใช้ตำรับอย่างไร และข้อควรระวังลิขสิทธิ์อ่าน 12 นาที · อัปเดต 18 พ.ย. 2569