เจ้าของแบรนด์
ตำรายาวัดท่าม่วง: ใบลานอักษรธรรมอีสาน 1,504 ตำรับจากริมแม่น้ำชี สู่ตำรา การแพทย์ แผนไทยของชาติ
อ่าน 11 นาที · อัปเดต 18 พ.ย. 2569
ในบทความนี้ ตำรายาวัดท่าม่วง คืออะไร: ตำรายาพื้นบ้าน อีสานจากใบลาน 1,504 ตำรับ บ้านท่าม่วงริมแม่น้ำชี: ชุมชนไทน้อยที่ เก็บตำรา ยาพื้นบ้านอีสาน ไว้ในใบลาน ใบลาน อักษรธรรมอีสาน และอักษรไทน้อย: ตำรายาถูกบันทึกไว้อย่างไร จากใบลานสู่หนังสือ 2 เล่ม: งานปริวรรต ตำรายาพื้นบ้าน อีสานของมหาวิทยาลัย มหาสารคาม ต้นฉบับใบลานอยู่ที่ไหน และอ่านตำรา ยาวัดท่าม่วง ได้อย่างไร ประกาศ เป็นตำรา การแพทย์ แผนไทยของชาติ: ฉบับที่ 21 ลงวันที่ 25 มีนาคม 2562จะใช้ตำรับ จากตำรา ยาวัดท่าม่วง ทำสินค้า: ขอทราบข้อมูลเบื้องต้น แล้วขออนุญาตตามมาตรา 19เล่าในแบรนด์ได้แค่ไหน: ตำรายาพื้นบ้าน อีสานกับแบรนด์ ภูมิภาค และแบรนด์ชุมชน ภาพใบลานต้นฉบับ และลิขสิทธิ์ ของหนังสือ ฉบับปริวรรต แหล่งอ้างอิง ทางประวัติศาสตร์ คำถามที่พบบ่อย
ตำรายาวัดท่าม่วง คืออะไร: ตำรายาพื้นบ้าน อีสานจากใบลาน 1,504 ตำรับ ตำรายาวัดท่าม่วง คือชุดตำรา ยาพื้นบ้านอีสาน จากบ้านท่าม่วง อำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด ต้นฉบับ เป็นใบลานที่บัญชี ท้ายประกาศ เรียกว่า "เอกสาร โบราณ อักษรธรรม อีสาน" กระทรวง สาธารณสุข ประกาศ ให้เป็นตำรา การแพทย์ แผนไทยของชาติ ในประกาศฉบับที่ 21 พ.ศ. 2562 ในชื่อ "ตำรายาวัดท่าม่วง อำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด เล่ม 1–2" รวม 1,504 ตำรับ แบ่งเป็น 12 ฉบับย่อยใน 2 เล่ม ตำรับทั้งหมด จึงเป็นตำรับ ยาแผนไทยของชาติ ผู้ที่จะนำไปผลิต หรือพัฒนา เพื่อการค้าต้อง ขออนุญาตก่อน
บทความ นี้เล่าเรื่อง ของตำรา ชุดนี้ตามลำดับ ตั้งแต่ชุมชน ริมแม่น้ำ ชีที่เก็บใบลานไว้ อักษรโบราณที่ใช้จาร งานปริวรรต ของมหาวิทยาลัย มหาสารคาม ไปจนถึง วันที่ได้รับประกาศ เป็นของชาติ แล้วจึงบอกสิ่ง ที่เจ้าของ แบรนด์ควรรู้ ถ้าอยาก นำเรื่อง นี้ไปเล่าหรือนำ ตำรับไปใช้ ส่วนภาพรวมของ สิทธิในตำรับ ยาแผนไทยทุก ประเภท อ่านได้ที่บทความ ตำรับยาแผนไทย กับสิทธิในสูตร
ตำราท้องถิ่นอีสาน ชุดใหญ่ในบรรดา ตำราของชาติ
ตำราของชาติ หลายชุดเป็นตำรา หลวงที่พิมพ์ให้ โรงเรียนแพทย์ หรือเป็นตำรา ของครูแพทย์ ที่ใช้สอนสอบใบ ประกอบ โรคศิลปะ ตำรายาวัดท่าม่วง ต่างออกไป เพราะ เป็นความ รู้ของชุมชน ในชนบทอีสาน บันทึกด้วยอักษร ท้องถิ่นบนใบลาน ในข้อมูล ประกาศ ที่เรารวบรวม ตำราของชาติ ที่ระบุว่ามาจาก อีสานมีอีก 2 รายการในประกาศฉบับที่ 26 พ.ศ. 2563 รวม 483 ตำรับ ตำรายาวัดท่าม่วงที่มี 1,504 ตำรับจึงเป็นตำรา ท้องถิ่นอีสาน ชุดใหญ่ที่สุดเท่า ที่เราตรวจพบ มุมนี้มีความ หมายกับแบรนด์ ภูมิภาค และแบรนด์ชุมชน ซึ่งเราจะกลับ มาพูดถึงในหัวข้อ เรื่องการเล่า ในแบรนด์
ตำรายาวัดท่าม่วง ในหนึ่งตาราง หัวข้อ ข้อมูล ที่มา
ชื่อในประกาศ ตำรายาวัดท่าม่วง อำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด เล่ม 1–2ประกาศฉบับที่ 21 พ.ศ. 2562
ประเภทต้นฉบับ เอกสาร โบราณ อักษรธรรมอีสาน (ใบลาน) ประกาศฉบับที่ 21 · The Isaan Record (2567)
โครงสร้าง 2 เล่ม 12 ฉบับย่อย (ไม่มีฉบับที่ 2 และ 5) ประกาศฉบับที่ 21
จำนวนตำรับ 1,504 ตำรับ (เล่ม 1: 790 · เล่ม 2: 714) ประกาศฉบับที่ 21
ฉบับปริวรรต ชวนากร จันนาเวช · เอกสารวิชาการลำดับที่ 13–14 · 2552–2553ณรงค์ศักดิ์ ราวะรินทร์ (2564)
ชุมชน บ้านท่าม่วง ริมแม่น้ำชี ชาวบ้านเรียก ตัวเองว่าไทน้อย วิกิชุมชน · The Isaan Record (2567)
ประกาศเป็นของชาติ ลงวันที่ 25 มี.ค. 2562 (ราชกิจจานุเบกษา 18 เม.ย. 2562)ประกาศฉบับที่ 21
ที่มา: ประกาศ สธ. (ฉบับที่ 21) พ.ศ. 2562 · ณรงค์ศักดิ์ ราวะรินทร์ (2564) · The Isaan Record (2567) · วิกิชุมชน ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร
บ้านท่าม่วงริมแม่น้ำชี: ชุมชนไทน้อยที่ เก็บตำรา ยาพื้นบ้านอีสาน ไว้ในใบลาน บ้านท่าม่วง อยู่ในตำบล ท่าม่วง อำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด ตั้งอยู่ริมแม่น้ำชี ครอบคลุมหมู่ 2, 3, 4 และ 9 ตามข้อมูลของวิกิชุมชน ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร วิกิชุมชน เล่าว่าชื่อหมู่บ้าน มาจากต้นมะม่วง จำนวน มากที่ท่าอาบน้ำ ริมแม่น้ำ
บรรพบุรุษจากเวียงจันทน์
ตามคำบอกเล่าของชุมชน ซึ่งทั้งบทความของ The Isaan Record (2567) และวิกิชุมชนบันทึกไว้ตรงกัน บรรพบุรุษ ของชาวบ้านท่าม่วง นำโดยพ่อใหญ่ สุทธิ์และแม่ใหญ่บับพา อพยพมาจากบ้านนา พังสวนหม่อน เวียงจันทน์ วิกิชุมชน ระบุว่าชาวบ้าน ส่วนใหญ่มีเชื้อ สายลาวเวียง แต่เรียกตัวเองว่า "ไทน้อย" ส่วนปีที่อพยพนั้น แหล่งข้อมูล ออนไลน์ ให้ตัวเลข ไม่ตรงกัน บทความนี้จึงไม่ใส่ปี และแนะนำ ให้แบรนด์ ไม่ใส่ปีเช่นกัน จนกว่า จะมีหลักฐานที่ ตรวจสอบได้
วัดท่าม่วง และคลังใบลา นของชุมชน
วิกิชุมชนระบุว่า ศูนย์การเรียน รู้วัฒนธรรม และภูมิปัญญา ท้องถิ่นในวัดท่าม่วง เก็บใบลานไว้ราว 360 ผูก ส่วนใหญ่จารด้วยอักษรธรรม และนักวิจัยของ มหาวิทยาลัย มหาสารคาม เข้ามาเก็บรวบรวม และทำทะเบียนในปี 2554 เสร็จในปี 2555 ตัวเลขนี้มาจากแหล่งเดียว จึงควรเล่าพร้อมที่มาเสมอ ส่วน The Isaan Record เล่าว่าใบลา นของชุมชน บันทึกทั้งตำรา ยาพื้นบ้านอีสาน นิทานคำสอน และวรรณกรรมท้องถิ่น ตำรายาจึงเป็น ส่วนหนึ่งของคลัง ความรู้ที่กว้าง กว่าเรื่องยา
อักษรไทน้อยที่ยังมีคนสอน
สิ่งที่ทำให้ เรื่องนี้ต่างจาก ตำราโบราณ อีกหลายชุดคือ อักษรของตำรายังมีคนสืบต่อ The Isaan Record รายงาน ว่าปราชญ์ ชุมชนร่วมกับมหาวิทยาลัย มหาสารคาม เปิดสอนอักษร ไทน้อยในโรงเรียน ของหมู่บ้านช่วงปี 2554–2555 และยังสอนต่อ หลังเกษียณในปี 2556 วิกิชุมชน บันทึกว่าชุมชน ใช้อักษร ไทน้อยบนป้าย โรงเรียน ป้ายวัดท่าม่วง และโลโก้ของกลุ่มผ้าไหม และหมู่ 3 ได้รับเลือกเป็นหมู่บ้าน OTOP นวัตวิถีในปี 2561 ตำรายาวัดท่าม่วง จึงไม่ได้เป็นแค่ เอกสาร เก่าในตู้ แต่ผูกอยู่กับชุมชนที่ยังมีชีวิต
ใบลาน อักษรธรรมอีสาน และอักษรไทน้อย: ตำรายาถูกบันทึกไว้อย่างไร คำว่า "ใบลาน" กับ "อักษรธรรม" อาจฟังไกลตัว แต่เป็นกุญแจ ที่ทำให้ เข้าใจ ว่าทำไม ตำราชุดนี้ต้อง ผ่านมือนักวิชาการ ก่อนคนทั่วไป จะอ่านได้
ใบลานคืออะไร และทำอย่างไร
ฐานข้อมูล เอกสาร โบราณ ของหอสมุดแห่งชาติ อธิบายว่า คัมภีร์ใบลานคือหนังสือที่ "จาร" ตัวอักษร ด้วยเหล็ก แหลมคม ลงบนใบของต้นลาน ส่วนใหญ่เป็นคำ สอนทางพุทธศาสนา แต่ก็มีเรื่องวิชาการอื่นด้วย ข้อมูลจากทรูปลูก ปัญญาซึ่งอ้างสารานุกรม ไทยสำหรับ เยาวชนฯ เล่าว่าการ เตรียม ใบลานเริ่มจาก เลือกใบอ่อนที่ เพิ่งคลี่ ตากแดดตากน้ำค้าง แช่หรือต้ม ตากให้แห้ง ประกับไม้แล้วตัดขอบ อบไฟแกลบกันรา ขัดด้วยทรายร้อน แล้วเจาะรูร้อยเป็น "ผูก" ผูกละราว 24 ใบ คำว่า "360 ผูก" ที่วัดท่าม่วง จึงหมาย ถึงใบลานหลาย พันใบที่ร้อยเป็นชุด ๆ
อักษรธรรมอีสาน
บัญชีท้ายประกาศฉบับที่ 21 จัดประเภท ตำรายาวัดท่าม่วง ว่าเป็น "เอกสาร โบราณ อักษรธรรม อีสาน" และวิกิชุมชน ระบุว่าใบลาน ส่วนใหญ่ในวัด ท่าม่วง จารด้วยอักษรธรรม ตำราอีสาน อีกชุดหนึ่งในประกาศฉบับที่ 26 ก็ระบุว่าแปลจาก อักษรธรรม เช่นกัน แสดงว่าอักษร นี้เป็นอักษร หลักที่ใช้บันทึก ตำรายาของภาค อีสานที่รัฐประกาศ คุ้มครอง คนรุ่นใหม่ส่วน ใหญ่อ่านอักษร นี้ไม่ออก ตำราจึงต้องผ่าน การปริวรรตก่อน
อักษรไทน้อย
The Isaan Record (2567) อธิบาย ว่าอักษร ไทน้อยใช้ในลาว และอีสาน ตั้งแต่ราวพุทธ ศตวรรษที่ 21 และจารึก ที่บทความ อ้างว่าเก่าที่สุด คือจารึก วัดแดนเมือง (วัดปัจจันตบุรี) อำเภอโพนพิสัย จังหวัดหนองคาย พ.ศ. 2073 บทความ เดียวกัน เล่าว่ามหาวิทยาลัย มหาสารคาม รวบรวม ใบลานตำรายา "อักษรไทน้อย" ของชุมชน ขณะที่ประกาศ ใช้คำว่าอักษร ธรรมอีสาน คลังใบลา นของวัดมีทั้งสองอักษร เราไม่ได้เห็นต้นฉบับเอง จึงไม่ระบุว่าผูก ใดของตำรา ยาจารด้วยอักษรใด ถ้าแบรนด์จะเล่าเรื่องอักษร ทางที่ปลอดภัยคือเขียนว่า "ใบลานอักษร ธรรมอีสาน และอักษร ไทน้อย" ตามที่แหล่งอ้างอิงบอกไว้
จากใบลานสู่หนังสือ 2 เล่ม: งานปริวรรต ตำรายาพื้นบ้าน อีสานของมหาวิทยาลัย มหาสารคาม ความรู้ในใบลาน จะใช้ได้ กว้างขึ้นเมื่อมี คนถ่ายถอดออก มาเป็นอักษร ไทยปัจจุบัน งานนี้เรียกว่า "ปริวรรต" ตำรายาวัดท่าม่วง เป็นที่รู้จักในวง กว้างก็เพราะ งานปริวรรต ของมหาวิทยาลัย ในพื้นที่
ชวนากร จันนาเวช และเอกสารวิชาการลำดับที่ 13–14
บรรณานุกรม ในรายงาน วิจัยของณรงค์ศักดิ์ ราวะรินทร์ (2564) มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ระบุหนังสือ 2 เล่ม คือ "เอกสารวิชาการลำดับที่ 13 ตำรายาวัดท่าม่วง อำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด เล่ม 1" พิมพ์ปี 2552 และ "เอกสารวิชาการลำดับที่ 14" เล่ม 2 พิมพ์ปี 2553 ผู้ปริวรรตคือชวนากร จันนาเวช และผู้จัดพิมพ์คือ โครงการ อนุรักษ์ ใบลานภาคตะวัน ออกเฉียงเหนือ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม รายงาน เดียวกัน เล่าว่าสถาบันวิจัย ศิลปะและวัฒนธรรมอีสาน มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ทำงาน อนุรักษ์ เอกสาร โบราณ ด้านการแพทย์ พื้นบ้านต่อเนื่อง ในช่วงปี 2546–2565 และผลิตตำรายาชุด "เอกสารวิชาการ" หลายชุด เช่น ตำรายาเชียงยืน ตำรายาวัดมหาชัย 5 เล่ม และตำรายาวัดท่าม่วง 2 เล่ม
The Isaan Record (2567) เล่าเรื่อง เดียวกัน จากฝั่งชุมชนว่า มหาวิทยาลัย รวบรวม ใบลานตำรายา แปลเป็นภาษาไทยกลาง จนกลาย เป็นหนังสือ ตำรายาท่าม่วง เล่ม 1 และเล่ม 2 และบทความ ระบุว่าหนังสือชุดนี้ "เคยถวาย แด่องค์สมเด็จ พระเทพฯ" ข้อมูลเรื่อง การถวาย หนังสือ มาจากแหล่งเดียว และไม่ได้มีความ หมายว่าสถาบัน ใดรับรอง ตำรับยาในเล่ม
ในตำรามีอะไร
บัญชีท้ายประกาศ แบ่งตำราเป็น 2 เล่ม 12 ฉบับย่อย และบอกจำนวน ตำรับของแต่ละ ฉบับไว้ดังนี้
เล่ม ฉบับย่อย จำนวนตำรับ
เล่ม 1ฉบับที่ 1139
เล่ม 1ฉบับที่ 1 ตอนที่ 271
เล่ม 1ฉบับที่ 3343
เล่ม 1ฉบับที่ 4114
เล่ม 1ฉบับที่ 6123
เล่ม 2ฉบับที่ 796
เล่ม 2ฉบับที่ 869
เล่ม 2ฉบับที่ 9122
เล่ม 2ฉบับที่ 1031
เล่ม 2ฉบับที่ 11114
เล่ม 2ฉบับที่ 12136
เล่ม 2ฉบับที่ 13146
รวม 12 ฉบับย่อย (เล่ม 1: 790 · เล่ม 2: 714) 1,504
ลำดับเลขข้ามฉบับที่ 2 และฉบับที่ 5 แต่มี "ฉบับที่ 1 ตอนที่ 2" แทรกอยู่ จึงนับได้ 12 รายการ รวม 1,504 ตำรับ เรายังไม่พบแหล่ง ที่อธิบาย ว่าทำไม เลขข้าม และบัญชีท้ายประกาศ ไม่ได้เขียน ชื่อตำรับ รายตัวไว้ เราเองยังไม่ ได้เห็นตัวเล่มทั้ง 2 เล่ม จึงไม่สรุปว่าตำรับ กลุ่มใดใช้กับอาการใด ผู้ที่ต้องการ รู้ส่วนประกอบ ของตำรับ จริงควรใช้ช่อง ทางขอทราบ ข้อมูลเบื้อง ต้นจากนายทะเบียน ซึ่งอธิบาย ไว้ในหัวข้อ การใช้ตำรับ ทำสินค้า
อย่าปนกับใบลาน จากวัดอื่นในหมู่บ้าน เดียวกัน
บ้านท่าม่วงมีมากกว่าหนึ่งวัด และนักวิจัยเคย ศึกษาใบลานตำรา ยาจากวัดอื่นใน หมู่บ้าน เดียวกันด้วย ใบลานผูกนั้นเป็น คนละรายการ กับตำรา ยาวัดท่าม่วง ในประกาศฉบับที่ 21 ถ้าแบรนด์อ้างอิงงานวิจัยใด ควรตรวจ ว่างานนั้นศึกษา ตำราชุดไหน
เส้นเวลา ของตำรา ยาวัดท่าม่วง พ.ศ. 2546–2565มหาวิทยาลัย มหาสารคาม อนุรักษ์ ตำรายาพื้นบ้าน สถาบันวิจัย ศิลปะและวัฒนธรรม อีสานผลิตตำรา ยาชุดเอกสาร วิชาการ หลายชุด
พ.ศ. 2552พิมพ์เล่ม 1เอกสารวิชาการลำดับที่ 13 ชวนากร จันนาเวช ปริวรรต
พ.ศ. 2553พิมพ์เล่ม 2เอกสารวิชาการลำดับที่ 14
พ.ศ. 2554–2555ทะเบียน ใบลานและห้องเรียน อักษรไทน้อย วิกิชุมชน ระบุว่านักวิจัย ทำทะเบียน ใบลานราว 360 ผูก และมีการสอน อักษรไทน้อยใน โรงเรียน ของหมู่บ้าน
พ.ศ. 2561หมู่บ้าน OTOP นวัตวิถี หมู่ 3 บ้านท่าม่วงได้รับเลือก (วิกิชุมชน)
25 มี.ค. 2562 ประกาศเป็นตำราของชาติ ประกาศ กระทรวง สาธารณสุข ฉบับที่ 21 ลงราชกิจจานุเบกษา 18 เม.ย. 2562 รวม 1,504 ตำรับ
ที่มา: ณรงค์ศักดิ์ ราวะรินทร์ (2564) · วิกิชุมชน · The Isaan Record (2567) · ประกาศ สธ. (ฉบับที่ 21) พ.ศ. 2562
ต้นฉบับใบลานอยู่ที่ไหน และอ่านตำรา ยาวัดท่าม่วง ได้อย่างไร คำถามนี้ตอบได้ไม่ครบ และเราอยากบอกตรง ๆ แหล่งที่เราเข้า ถึงได้บอกว่าศูนย์ การเรียน รู้ในวัดท่าม่วง เก็บใบลา นของชุมชนไว้ แต่ยังไม่มีแหล่ง ใดระบุตรงตัว ว่าใบลานผูกที่ ใช้ทำหนังสือ 2 เล่มอยู่ที่วัด หรือมหาวิทยาลัย มหาสารคาม เก็บสำเนา ไว้ในรูปแบบใด เรายังไม่พบปีที่จารใบลาน และยังไม่พบจำนวน ผูกที่ใช้ทำหนังสือ
ทางอ่านตำรา ยาวัดท่าม่วง ที่ทำได้จริง
อ่านฉบับปริวรรต ค้นชื่อ "ตำรายาวัดท่าม่วง" หรือ "เอกสารวิชาการลำดับที่ 13" และ "ลำดับที่ 14" ในห้องสมุดมหาวิทยาลัย โดยเฉพาะ ห้องสมุดของมหาวิทยาลัย มหาสารคาม ฉบับนี้อ่านง่าย ที่สุดสำหรับ คนที่อ่านอักษร โบราณไม่ได้
ขอทราบ ข้อมูลเบื้อง ต้นจากนายทะเบียน ถ้าวัตถุประสงค์คือทำสินค้า ช่องทางนี้ให้ข้อมูล ส่วนประกอบ ของตำรับ ตามที่ประกาศ คุ้มครองไว้ ซึ่งสำคัญ กว่าการอ่านต้นฉบับเอง
ติดต่อวัดและชุมชน อย่างให้เกียรติ ถ้าต้องการเห็นใบลานจริง ควรติดต่อขออนุญาตล่วงหน้า บอกวัตถุประสงค์ให้ชัด และไม่ถ่ายภาพ หรือนำภาพไป ใช้โดยไม่ได้รับ อนุญาต
ค้นในฐานข้อมูล เอกสาร โบราณ ออนไลน์ ศูนย์มานุษยวิทยา สิรินธรมีฐานข้อมูล เอกสาร โบราณ ที่แปลง เป็นดิจิทัล และมหาวิทยาลัย มหาสารคาม มีฐานข้อมูล ใบลาน แต่เมื่อเราเปิด ดูรายการ ของมหาวิทยาลัย มหาสารคาม ในหน้าที่ เคยอ้างถึง ยังไม่พบรายการ ของวัด ท่าม่วง
ณ วันที่เขียนบทความ เรายังไม่พบฉบับ ดิจิทัลของตำรา ยาวัดท่าม่วง จากหน่วย งานรัฐหรือมหาวิทยาลัย ที่ยืนยัน ได้ว่าเปิดให้ดาวน์โหลด ถ้าพบไฟล์จาก แหล่งที่ไม่รู้ที่มา ควรใช้เพื่ออ่านประกอบ และไม่นำไปเผยแพร่ต่อ
ประกาศ เป็นตำรา การแพทย์ แผนไทยของชาติ: ฉบับที่ 21 ลงวันที่ 25 มีนาคม 2562ประกาศ กระทรวง สาธารณสุข เรื่อง การประกาศ กำหนด ตำราการแพทย์ แผนไทยของชาติ และตำรับ ยาแผนไทยของชาติ (ฉบับที่ 21) พ.ศ. 2562 ลงวันที่ 25 มีนาคม 2562 และลงราชกิจ จานุเบกษาเมื่อ 18 เมษายน 2562 เล่ม 136 ตอนพิเศษ 97 ง หน้า 20 ออกตามมาตรา 4 วรรคหนึ่ง และมาตรา 17 ของพระราชบัญญัติ คุ้มครอง และส่งเสริม ภูมิปัญญา การแพทย์ แผนไทย พ.ศ. 2542 ประกาศ ให้ตำรา ตามบัญชีแนบท้าย เป็นตำรา การแพทย์ แผนไทยของชาติ และให้ตำรับ ยาแผนไทยใน ตำราเหล่า นั้นเป็นตำรับ ยาแผนไทยของชาติ โดยมีผลตั้งแต่ วันถัดจากวันประกาศ ในราชกิจจานุ เบกษา
บัญชีแนบท้ายมี 2 ตำรา ลำดับแรกคือตำรา ยาวัดท่าม่วง เล่ม 1–2 จำนวน 1,504 ตำรับ ลำดับที่สองคือ ตำรายาโบราณ ของนายชิต เพ็ชรฉวาง ซึ่งเป็นเอกสาร โบราณ ประเภท หนังสือบุด 2 เล่ม 430 ตำรับ รวมทั้งประกาศ 1,934 ตำรับ
"ของชาติ" หมายความว่าอะไร
มาตรา 17 ให้รัฐมนตรี ประกาศ กำหนด ตำรับยาหรือตำรา ที่มีประโยชน์ หรือมีคุณค่า ในทางการ แพทย์หรือการ สาธารณสุข เป็นพิเศษ เป็นของชาติ เมื่อประกาศแล้ว ตำรับในตำรา ได้รับความ คุ้มครองทั้งชุด แม้ประกาศ จะไม่เขียน ชื่อตำรับ ไว้ทีละตำรับ ผลที่สำคัญ สำหรับ ธุรกิจคือมาตรา 19 ผู้ที่จะนำตำรับ ยาแผนไทยของ ชาติไปขึ้นทะเบียน ตำรับยาและขอ อนุญาต ผลิตยา หรือนำไปศึกษา วิจัยปรับปรุง เป็นตำรับ ใหม่เพื่อการค้า ต้องยื่นขออนุญาต ใช้ประโยชน์ และชำระ ค่าตอบแทน การใช้ประโยชน์ ตามกฎกระทรวง
ในทางปฏิบัติ ถ้าสูตรของคุณ มาจากตำรา ยาวัดท่าม่วง ไม่ว่าจะได้มา จากหนังสือ ฉบับปริวรรต หรือจากคำบอก เล่าในชุมชน ควรถือว่า เป็นตำรับ ของชาติไว้ก่อน แม้จะค้นชื่อตำรับ ในประกาศ ไม่เจอ รายละเอียดเรื่องสิทธิทั้ง 3 ประเภท และขั้นตอนตามกฎกระทรวง อยู่ในบทความ ตำรับยาแผนไทย กับสิทธิในสูตร และค้นรายการ ประกาศ ได้ที่เครื่องมือ ตรวจตำรับก่อนทำสินค้า
จะใช้ตำรับ จากตำรา ยาวัดท่าม่วง ทำสินค้า: ขอทราบข้อมูลเบื้องต้น แล้วขออนุญาตตามมาตรา 19ก่อนลงทุน พัฒนาสินค้า จากตำรับ ในตำรา ยาวัดท่าม่วง มีสองขั้นที่ควรรู้ ขั้นแรกช่วยให้ รู้ว่าตำรับ ในประกาศ มีอะไร อยู่จริง ขั้นที่สองคือการ ขออนุญาต ใช้ประโยชน์
ขั้นที่ 1: ขอทราบ ข้อมูลเบื้อง ต้นจากนายทะเบียน
ประกาศ คณะกรรมการ คุ้มครอง และส่งเสริม ภูมิปัญญา การแพทย์ แผนไทย เรื่อง การเปิดเผยข้อมูล เบื้องต้นเกี่ยว กับตำรับ ยาแผนไทยของ ชาติหรือตำรา การแพทย์ แผนไทยของชาติ พ.ศ. 2560 ให้ผู้ยื่นคำขอ รับอนุญาต ที่ต้องการ ทราบข้อมูล เบื้องต้น ยื่นแบบขอทราบ ข้อมูลเบื้อง ต้นท้ายประกาศ ในแบบต้องระบุวัตถุประสงค์ เช่น ขอขึ้นทะเบียน ตำรับยาและขอ อนุญาต ผลิตยา หรือศึกษา วิจัยพัฒนา ตำรับยาใหม่เพื่อ การค้า และระบุชื่อตำรับ หรือตำรา พร้อมเลขฉบับ ของประกาศ สำหรับ ตำรานี้คือประกาศฉบับที่ 21 พ.ศ. 2562 ข้อมูลที่นายทะเบียน เปิดเผยคือส่วน ประกอบ ของสมุนไพร ในอัตราส่วน และสรรพคุณของตำรับยา หรือสาระ สำคัญโดยย่อของตำรา เอกสารที่ต้องแนบ ได้แก่ บัตรประชาชน เอกสารนิติบุคคล ใบอนุญาต การจัดตั้งสถาน ประกอบการ และหนังสือ มอบอำนาจ กรณีมอบให้ผู้อื่นยื่น
ขั้นนี้มีประโยชน์ มากสำหรับ ตำราชุดนี้ เพราะตำรามีถึง 1,504 ตำรับ กระจายอยู่ใน 12 ฉบับย่อย และสูตรที่เล่า ต่อกันในท้องถิ่น อาจไม่ตรงกับ ตำรับในประกาศ การเทียบ สูตรในมือกับข้อมูล จากนายทะเบียนก่อน ช่วยให้รู้ว่ากำลัง ใช้ตำรับ ของชาติเต็มตำรับ ใช้บางส่วน หรือปรับปรุงไปแล้ว ในคำขอ ควรระบุให้ชัด ว่าเป็นตำรา ยาวัดท่าม่วง เล่มใด และฉบับย่อยใด ถ้ารู้
ขั้นที่ 2: ขออนุญาต ใช้ประโยชน์ ตามมาตรา 19
ถ้าจะนำตำรับ ไปขึ้นทะเบียน และผลิต หรือวิจัยพัฒนา เป็นตำรับ ใหม่เพื่อการค้า ต้องยื่นขออนุญาตตามมาตรา 19 ของพระราชบัญญัติ คุ้มครอง และส่งเสริม ภูมิปัญญา การแพทย์ แผนไทย พ.ศ. 2542 การได้รับอนุญาต ฝั่งนี้เป็นคนละ เรื่องกับการขอ อนุญาตฝั่ง อย. ตามกฎหมาย ผลิตภัณฑ์ สมุนไพร ซึ่งยังต้องทำตามปกติ และเป็นคนละ เรื่องกับการตกลง ร่วมงานกับวัด หรือชุมชน ลำดับงานโดย ละเอียด อยู่ในบทความ ตำรับยาแผนไทย กับสิทธิในสูตร
เล่าในแบรนด์ได้แค่ไหน: ตำรายาพื้นบ้าน อีสานกับแบรนด์ ภูมิภาค และแบรนด์ชุมชน ตำรายาวัดท่าม่วง มีเรื่อง เล่าที่หาได้ยาก มีทั้งแม่น้ำชี ชุมชนไทน้อยที่ มีรากจากเวียงจันทน์ ใบลานหลายร้อยผูก อักษรที่ยังมีคนสอน และงานของมหาวิทยาลัย ในพื้นที่ที่ทำให้ ความรู้นี้อ่านได้ สำหรับแบรนด์ภูมิภาค แบรนด์ชุมชน หรือแบรนด์ ที่อยาก เล่าอัตลักษณ์อีสาน ตำราชุดนี้คือตำรา ท้องถิ่นอีสาน ชุดใหญ่ที่สุดใน ประกาศ เท่าที่เราตรวจพบ จึงเป็นจุดตั้งต้นที่ดี ถ้าเล่าอย่างถูกต้อง
มุมที่เล่าได้อย่างปลอดภัย
ข้อเท็จจริงที่ตรวจสอบได้ เช่น ชื่อตำรา อำเภอและจังหวัด ประเภท เอกสาร โบราณ อักษรธรรมอีสาน จำนวน 1,504 ตำรับ และประกาศฉบับที่ 21 พ.ศ. 2562
เรื่องของงานอนุรักษ์ เช่น "จากอักษร ที่คนรุ่นใหม่อ่าน ไม่ออก สู่หนังสือที่ทุกคนอ่านได้" โดยอ้างผู้ปริวรรต และผู้จัดพิมพ์ให้ถูก
อัตลักษณ์ของภูมิภาค เช่น วัฒนธรรมไทน้อยริมแม่น้ำชี และการท่องเที่ยวชุมชน โดยไม่ผูกกับสรรพคุณ ของสินค้า
ถ้าได้รับอนุญาตตามมาตรา 19 แล้ว บอกได้ว่าผลิตภัณฑ์ ใช้ตำรับใด ตามขอบเขตที่ได้รับอนุญาต
ถ้าเพียง ได้แรงบันดาล ใจจากตำรา ให้บอกตรง ๆ ว่าเป็นแรงบันดาลใจ ไม่ใช่ตำรับเดิม
สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง
พระราชบัญญัติ ผลิตภัณฑ์ สมุนไพร พ.ศ. 2562 มาตรา 70 ห้ามโฆษณา ผลิตภัณฑ์ สมุนไพร หรือคุณประโยชน์ ของผลิตภัณฑ์ สมุนไพร เว้นแต่ได้รับใบอนุญาต และมาตรา 74 ห้ามโฆษณาหลายลักษณะ รวมถึงการอ้างว่ารักษา บรรเทา หรือป้องกัน โรคได้อย่าง ศักดิ์สิทธิ์ ตามความเชื่อ หรือหายขาด แสดงสรรพคุณ เท็จหรือเกินจริง ทำให้เข้าใจ ว่ามีส่วนประกอบ ที่ไม่มีหรือมีน้อย กว่าที่อ้าง และใช้บุคคล คณะบุคคล หรือสถาบัน มารับรอง หรือยกย่อง สรรพคุณ เมื่อนำมาใช้กับ เรื่องเล่าของ ตำรานี้ จุดที่ควรระวังคือ
ใช้ความ เก่าแก่ของใบ ลานหรือความ เป็นภูมิปัญญา ชาวบ้านเป็นหลัก ฐานว่าผลิตภัณฑ์ได้ผล
ใช้คำที่สื่อถึงความศักดิ์สิทธิ์ ของขลัง หรือสูตรลับจากวัด
อ้างว่าใช้ตำรับเต็มตำรับ ทั้งที่ใช้สมุนไพร เพียงบางตัวหรือ ปรับสัดส่วน ไปแล้ว
ใส่ปีอพยพ หรือปีตั้งวัดที่แหล่ง ข้อมูลยังไม่ตรงกัน เพื่อให้เรื่องดูเก่าขึ้น
วัดและชุมชน ไม่ใช่ผู้รับรองสินค้า
ข้อนี้สำคัญ เป็นพิเศษ กับตำรา ท้องถิ่น เพราะ ชื่อตำรา มีชื่อวัดอยู่ในตัว การเขียนว่าสินค้า "จากวัดท่าม่วง" หรือใช้ภาพวัด พระสงฆ์ ปราชญ์ชุมชน หรือป้ายอักษร ไทน้อยของหมู่บ้าน อาจทำให้ ผู้บริโภค เข้าใจ ว่าวัดหรือชุมชน รับรอง หรือร่วมผลิตสินค้า ซึ่งเข้าข่ายการใช้บุคคล คณะบุคคล หรือสถาบัน มารับรอง ตามมาตรา 74 ได้ แม้ไม่ได้ตั้งใจ ถ้าแบรนด์ ทำงาน ร่วมกับชุมชนจริง ควรมีข้อตกลง เป็นลายลักษณ์อักษร ขอความ ยินยอม ก่อนใช้ชื่อหรือภาพ และเล่าตามบทบาท ที่เกิดขึ้นจริง เช่น ใครปลูกวัตถุดิบ ใครผลิต ส่วนงานของมหาวิทยาลัย มหาสารคาม ก็เช่นกัน การอ้างหนังสือ ฉบับปริวรรต ไม่ได้แปลว่ามหาวิทยาลัย รับรอง ผลิตภัณฑ์
เรื่องที่หนังสือ ชุดนี้เคยถวาย แด่องค์สมเด็จ พระเทพฯ ไม่ควรนำมาใช้ในสื่อขาย เพราะ อาจทำให้ เข้าใจ ผิดเรื่อง การรับรอง เรายังไม่ได้ค้น กฎหมาย ที่จำกัด การใช้พระนาม หรือสัญลักษณ์ ที่เกี่ยว กับสถาบัน พระมหากษัตริย์ ในเชิงการค้า และยังไม่ได้ตรวจ ว่าการ ใช้ชื่อวัดเป็นชื่อ สินค้ามีข้อจำกัด อื่นหรือไม่ แบรนด์ ที่จะทำเช่นนั้น ควรตรวจ แยกต่างหาก
เล่าเรื่อง ตำรายาวัดท่าม่วง ในแบรนด์ ✘ ควรหลีกเลี่ยง
ใช้ความ เก่าแก่ของใบ ลานเป็นหลักฐาน ว่าสินค้าได้ผล คำที่สื่อถึงความศักดิ์สิทธิ์ ของขลัง หรือสูตรลับจากวัด ให้เข้าใจว่าวัด ชุมชน หรือมหาวิทยาลัย รับรองสินค้า อ้างตำรับเต็มตำรับ ทั้งที่ใช้เพียงบางส่วน ภาพวัด ใบลาน หรือคนในชุมชน ที่ไม่ได้รับอนุญาต ✔ เล่าได้
ชื่อตำรา จังหวัด และประกาศฉบับที่ 21 พ.ศ. 2562งานปริวรรต ของมหาวิทยาลัย มหาสารคาม โดยอ้างผู้ปริวรรตให้ถูก วัฒนธรรมไทน้อยริมแม่น้ำชี โดยไม่ผูกกับสรรพคุณ ชื่อตำรับที่ใช้ เมื่อได้รับอนุญาตตามมาตรา 19 แล้ว บทบาทจริงของชุมชน เมื่อมีข้อตกลง และความ ยินยอม การโฆษณา ผลิตภัณฑ์ สมุนไพร ต้องได้รับอนุญาตก่อน (มาตรา 70)
ที่มา: พ.ร.บ.ผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2562 มาตรา 70, 74 · พ.ร.บ.คุ้มครอง และส่งเสริม ภูมิปัญญา การแพทย์ แผนไทย พ.ศ. 2542 มาตรา 19
ภาพใบลานต้นฉบับ และลิขสิทธิ์ ของหนังสือ ฉบับปริวรรต เรื่องภาพมักถูกมองข้าม แต่เกี่ยว กับสิทธิของหลายฝ่าย ข้อด้านล่างเป็นข้อควรระวัง ไม่ใช่คำวินิจฉัยทางกฎหมาย
ภาพใบลานต้นฉบับ
ใบลานของตำรา ยาวัดท่าม่วง เท่าที่เรารู้อยู่ ในความ ดูแลของชุมชน ไม่ใช่หอสมุดแห่งชาติ การถ่ายภาพหรือ ใช้ภาพใบลา นของวัดจึงควร ได้รับอนุญาต จากวัดก่อน และถ้าภาพนั้น เป็นภาพสแกน หรือภาพถ่าย ของมหาวิทยาลัย ก็ควรขออนุญาต จากเจ้าของ ภาพด้วย ภาพวัดท่าม่วง และภาพใบลาน ที่เผยแพร่ในบทความ ข่าวและหน้าเว็บ ชุมชนที่เราพบ ไม่ได้ระบุสัญญา อนุญาต ให้นำไปใช้ จึงไม่ควรนำมา ใช้บนฉลาก หรือสื่อขาย
สำหรับ ต้นฉบับ ที่อยู่ในความ ดูแลของหอสมุดแห่งชาติ หน้าบริการ เอกสาร โบราณ ระบุว่าการ ถ่ายภาพหรือทำ สำเนา เพื่อการค้าหรือ หากำไร ต้องได้รับอนุญาต จากอธิบดี กรมศิลปากร ถ้าวันหนึ่งพบว่า มีสำเนา ของตำรา นี้อยู่ที่หอสมุดแห่งชาติ ก็ต้องทำตามระเบียบนี้
หนังสือฉบับปริวรรตปี 2552–2553
พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 กำหนด ให้ลิขสิทธิ์ มีอยู่ตลอด อายุผู้สร้างสรรค์ และต่อไปอีก 50 ปีนับแต่ผู้สร้างสรรค์ ถึงแก่ความตาย หนังสือตำรายาวัดท่าม่วงทั้ง 2 เล่มพิมพ์ในปี 2552 และ 2553 ถ้อยคำปริวรรต คำอธิบาย การจัดหน้า และภาพในเล่ม จึงอาจยังอยู่ใน ความคุ้มครอง ส่วนตำราที่พิมพ์หลังปี 2490 โดยทั่วไป ก็ยังไม่ควรถือว่า เป็นสาธารณสมบัติ การคัดหน้าหนังสือ หรือถ่ายภาพหน้า ในเล่มไปทำสื่อ ขายจึงควรขอ อนุญาตก่อน ทั้งนี้สิทธิในหนังสือ เป็นคนละ เรื่องกับสิทธิใน ตำรับยาตามกฎหมาย ภูมิปัญญา การแพทย์ แผนไทย
ทางที่ปลอดภัย คือใช้ภาพที่ถ่าย หรือสร้าง ขึ้นเอง เช่น ภาพวัตถุดิบสมุนไพร ภาพแม่น้ำหรือทุ่งนาทั่วไป หรือภาพใบลานเปล่า หรือภาพที่มีสัญญา อนุญาต ชัดเจน และใส่เครดิต ตามเงื่อนไข และอ้างที่มาของ ข้อมูลเป็นข้อความ
แหล่งอ้างอิง ทางประวัติศาสตร์ รายการ ด้านล่างคือแหล่ง ที่ใช้เล่าเรื่อง ทางประวัติศาสตร์ ในบทความนี้ ส่วนกฎหมาย ที่อ้างอยู่ในรายการ แหล่งอ้างอิง ท้ายบทความ
ชวนากร จันนาเวช. (2552). เอกสารวิชาการลำดับที่ 13 ตำรายาวัดท่าม่วง อำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด เล่ม 1. โครงการ อนุรักษ์ ใบลานภาคตะวัน ออกเฉียงเหนือ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม. (อ้างตามบรรณานุกรม ของณรงค์ศักดิ์ ราวะรินทร์ 2564)
ชวนากร จันนาเวช. (2553). เอกสารวิชาการลำดับที่ 14 ตำรายาวัดท่าม่วง อำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด เล่ม 2. โครงการ อนุรักษ์ ใบลานภาคตะวัน ออกเฉียงเหนือ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม. (อ้างตามบรรณานุกรม ของณรงค์ศักดิ์ ราวะรินทร์ 2564)
ณรงค์ศักดิ์ ราวะรินทร์. (2564). การวิเคราะห์ และจัดทำอนุกรม ศัพท์สมุนไพร โรค ตำรับยา ที่ปรากฏ ในเอกสาร ใบลานอีสาน. รายงานวิจัย ทุนงบประมาณรายได้ ปีงบประมาณ 2564. มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.
ธีรศักดิ์ มณีวงษ์. (25 มีนาคม 2567). อักษรไทน้อยในชุมชนริมชี จากนาพังสวนหม่อน สปป.ลาว ถึงท่าม่วง เสลภูมิ ร้อยเอ็ด. เดอะอีสานเรคคอร์ด (The Isaan Record).
ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน). วิกิชุมชน: บ้านท่าม่วง. สืบค้น 18 พฤศจิกายน 2569.
สำนักหอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร. ฐานข้อมูลเอกสารโบราณ จารึก สมุดไทย ตู้พระธรรม และคัมภีร์ ใบลาน: หน้าแรก. สืบค้น 18 พฤศจิกายน 2569.
สำนักหอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร. "บริการเอกสารโบราณ." สืบค้น 18 พฤศจิกายน 2569.
ทรูปลูกปัญญา. "การเต รียมใบลานจาร หนังสือ" (10 พฤษภาคม 2560), อ้างอิง สารานุกรม ไทยสำหรับ เยาวชนฯ เล่ม 32.
คำถามที่พบบ่อย ตำรายาวัดท่าม่วง คืออะไร ชุดตำรา ยาพื้นบ้านอีสาน จากบ้านท่าม่วง อำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด ต้นฉบับ เป็นใบลานที่ประกาศ จัดเป็นเอกสาร โบราณ อักษรธรรมอีสาน กระทรวง สาธารณสุข ประกาศ ให้เป็นตำรา การแพทย์ แผนไทยของชาติ ในประกาศฉบับที่ 21 พ.ศ. 2562 รวม 1,504 ตำรับ
ทำไมเลขฉบับย่อยข้ามฉบับที่ 2 และ 5บัญชีท้ายประกาศ เรียงฉบับย่อย เป็นฉบับที่ 1, 1 ตอนที่ 2, 3, 4, 6 ในเล่ม 1 และฉบับที่ 7–13 ในเล่ม 2 รวม 12 รายการ เรายังไม่พบแหล่ง ที่อธิบาย ว่าทำไม เลขข้าม แต่ยอดรวม 1,504 ตำรับตรงกับประกาศ
ใครปริวรรต ตำรายาวัดท่าม่วง ชวนากร จันนาเวช เป็นผู้ปริวรรต และโครงการ อนุรักษ์ ใบลานภาคตะวัน ออกเฉียงเหนือ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม จัดพิมพ์เป็นเอกสาร วิชาการ ลำดับที่ 13 (เล่ม 1, 2552) และลำดับที่ 14 (เล่ม 2, 2553) ตามบรรณานุกรม ในรายงาน วิจัยของณรงค์ศักดิ์ ราวะรินทร์ (2564)
อักษรธรรม อีสานกับอักษร ไทน้อยต่างกัน อย่างไร ในเรื่องนี้ ประกาศ จัดประเภท ตำรานี้เป็นเอกสาร โบราณ อักษรธรรมอีสาน ส่วน The Isaan Record เล่าว่าใบลาน ตำรายาของชุมชน เป็นอักษร ไทน้อย คลังใบลา นของวัดมีทั้งสองอักษร เราไม่ได้เห็นต้นฉบับ จึงแนะนำ ให้เขียน ว่าใบลานอักษร ธรรมอีสาน และอักษร ไทน้อย
จะนำตำรับ จากตำรา ยาวัดท่าม่วง ไปผลิตขายต้อง ทำอย่างไร ตำรับในตำรา นี้เป็นตำรับ ยาแผนไทยของชาติ ถ้าจะนำไปขึ้น ทะเบียน และผลิต หรือวิจัยพัฒนา เป็นตำรับ ใหม่เพื่อการค้า ต้องขออนุญาต ใช้ประโยชน์ ตามมาตรา 19 ก่อน และขอทราบ ข้อมูลเบื้อง ต้นจากนายทะเบียน ได้ตามประกาศ คณะกรรมการ พ.ศ. 2560 นอกจาก นั้นยังต้องทำขั้น ตอนของ อย. ตามปกติ
ใช้ชื่อวัดท่าม่วง หรือภาพชุมชน ในการโฆษณา ได้ไหม เล่าข้อเท็จจริง ทางประวัติศาสตร์ได้ แต่ไม่ควรเขียน ให้เข้าใจว่าวัด ชุมชน หรือมหาวิทยาลัย รับรองสินค้า เพราะมาตรา 74 ห้ามใช้บุคคล คณะบุคคล หรือสถาบัน มารับรอง สรรพคุณ และการโฆษณา ผลิตภัณฑ์ สมุนไพร ต้องได้รับอนุญาต ตามมาตรา 70 ภาพวัดและใบ ลานควรได้รับ อนุญาต จากเจ้าของ ก่อนใช้
แหล่งอ้างอิง พระราชบัญญัติ คุ้มครอง และส่งเสริม ภูมิปัญญา การแพทย์ แผนไทย พ.ศ. 2542 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ ประกาศ กระทรวง สาธารณสุข การประกาศ กำหนด ตำราการแพทย์ แผนไทยของชาติ และตำรับ ยาแผนไทยของชาติ (ฉบับที่ 21) พ.ศ. 2562 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ ประกาศ คณะกรรมการ คุ้มครองฯ เรื่อง การเปิดเผยข้อมูล เบื้องต้นเกี่ยว กับตำรับ ยาแผนไทยของ ชาติหรือตำรา การแพทย์ แผนไทยของชาติ พ.ศ. 2560 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ พระราชบัญญัติ ผลิตภัณฑ์ สมุนไพร พ.ศ. 2562 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 ฉบับรวมแก้ไขถึง (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2558 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
ข้อมูลในบทความ นี้เพื่อความรู้ ไม่ใช่คำวินิจฉัยของ อย. และไม่ใช่ คำแนะนำ ทางกฎหมาย กฎหมายอาจเปลี่ยนได้ — ตรวจประกาศ ฉบับล่าสุด หรือปรึกษา ผู้เชี่ยวชาญ ก่อนยื่นหรือผลิตจริง พบข้อมูลคลาดเคลื่อน แจ้งทีมงานเพื่อแก้ไข
บทความที่เกี่ยวข้อง