เว็บไซต์อิสระ ไม่ใช่เว็บไซต์ของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา · ช่วงทดลองใช้: พบข้อผิดพลาดหรืออยากให้เพิ่มอะไร บอกเราได้
FDA Thailand Guideทดลองใช้
ไทย
เข้าสู่ระบบ ปรึกษาทีม
เจ้าของแบรนด์

สถานที่ผลิตเครื่องสำอาง: ต้องมีลักษณะอย่างไร ยื่นขอผลตรวจอย่างไร และ อย. ตรวจอะไร

อ่าน 10 นาที · อัปเดต 15 พ.ย. 2569

อาคารผลิตเครื่องสำอางชั้นเดียวสีขาวตั้งแยกเป็นหลังเดี่ยว มีประตูม้วนพร้อมทางลาดขนของ ประตูกระจกกรอบสีกรมท่า และช่องระบายอากาศบนหลังคา ภาพประกอบเรื่องสถานที่ผลิตเครื่องสำอาง

สถานที่ผลิตเครื่องสำอาง: ทำไมต้องผ่านการตรวจก่อนจดแจ้ง

ใครที่อยากผลิตครีม สบู่ หรือแชมพูขายเอง คำถามแรกมักเป็นว่า สถานที่ผลิตเครื่องสำอางต้องขอใบอนุญาตก่อนหรือไม่ ตามพระราชบัญญัติเครื่องสำอาง พ.ศ. 2558 ผู้ผลิตเพื่อขาย ผู้นำเข้าเพื่อขาย และผู้รับจ้างผลิต ต้องจดแจ้งเครื่องสำอางแต่ละรายการก่อน และผลิตหรือนำเข้าได้เมื่อได้ใบรับจดแจ้งแล้วเท่านั้น ส่วนสถานที่ต้องเป็นไปตามหลักเกณฑ์ที่รัฐมนตรีประกาศ ทั้งลักษณะสถานที่ เครื่องมือ และวิธีการผลิต

สิ่งที่คนทั่วไปเรียกว่า "ขออนุญาตสถานที่" ในทางปฏิบัติคือการยื่นขอผลตรวจสถานที่กับ อย. (สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา) เมื่อเจ้าหน้าที่ตรวจแล้วไม่พบข้อบกพร่อง จะได้รหัสสถานที่ไปใช้ยื่นจดแจ้ง ไม่มีรหัสสถานที่ก็ยื่นจดแจ้งไม่ได้ ประกาศการจดแจ้งยังกำหนดให้ผู้ยื่นต้องมีสถานที่ผลิตหรือนำเข้าที่ได้ตามเกณฑ์ โดยผู้ยื่นที่เป็นบุคคลธรรมดาต้องมีสัญชาติไทยและอายุ 20 ปีบริบูรณ์ขึ้นไป ส่วนนิติบุคคลต้องจดทะเบียนในประเทศไทย

สถานที่ที่ อย. ตรวจแบ่งได้เป็น 3 แบบ

  • สถานที่ผลิต: ใช้ผลิตและบรรจุ ทั้งผู้ผลิตเพื่อขายและผู้รับจ้างผลิต
  • สถานที่นำเข้า: สำนักงานของผู้นำเข้าเพื่อขาย
  • สถานที่เก็บ: ที่เก็บวัตถุดิบหรือสินค้า ซึ่งอาจอยู่คนละที่กับสถานที่นำเข้าได้

ผ่านการตรวจแล้วก็ยังไม่จบ ผู้จดแจ้งต้องทำตามเกณฑ์ตลอดเวลาที่ถือใบรับจดแจ้ง ถ้าไม่ทำตาม ผู้รับจดแจ้งสั่งให้ระงับหรือแก้ไขได้ และอาจเพิกถอนใบรับจดแจ้ง ส่วนจุดแบ่งบรรจุขาย ณ จุดบริการ (Refill station) ใช้ประกาศและรหัสสถานที่ของตัวเอง แยกจากเรื่องในบทความนี้

มาตรฐานสถานที่ผลิตเครื่องสำอาง: ภาคผนวก ก และภาคผนวก ข ใช้กับใคร

เกณฑ์หลักคือประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการผลิต หรือนำเข้าเครื่องสำอาง พ.ศ. 2561 ซึ่งแบ่งเป็น 2 ภาคผนวกตามประเภทผู้ประกอบการ ไม่ได้แบ่งตามขนาดกิจการ

  • ภาคผนวก ก ใช้กับผู้ผลิตเพื่อขายและผู้รับจ้างผลิต ไม่ว่าจะเป็นห้องผลิตเล็ก ๆ หรือโรงงานใหญ่ ครอบคลุมสถานที่ เครื่องมือ ภาชนะบรรจุ วิธีผลิต และการเก็บ
  • ภาคผนวก ข ใช้กับผู้นำเข้าเพื่อขาย ครอบคลุมสถานที่นำเข้า สถานที่เก็บ และเอกสารเกี่ยวกับโรงงานต้นทาง

คู่มือแนวทางการตรวจสอบสถานที่ของกองควบคุมเครื่องสำอางและวัตถุอันตราย ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 2 (กันยายน 2568 ใช้แทนฉบับปี 2563) แตกภาคผนวก ก ออกเป็น 10 หมวด ได้แก่ ข้อมูลทั่วไป บุคลากร สถานที่ผลิต เครื่องมือและอุปกรณ์ สุขลักษณะ การผลิต การควบคุมคุณภาพ เอกสารการผลิต การเก็บ และข้อร้องเรียน

สิ่งที่ผู้เริ่มต้นควรรู้คือ ตอนตรวจก่อนจดแจ้ง เจ้าหน้าที่ดูเฉพาะหมวดที่ 1–4 ของสถานที่ผลิต คือ ข้อมูลทั่วไป บุคลากร ตัวสถานที่ และเครื่องมือ เพราะยังไม่มีการผลิตจริง ส่วนสถานที่นำเข้าดูหมวดที่ 1–3 แต่เมื่อขอหนังสือรับรองสถานที่หรือถูกตรวจเฝ้าระวังภายหลัง สถานที่ผลิตจะถูกตรวจครบ 10 หมวด และสถานที่นำเข้าครบ 6 หมวด

ผลตรวจมีแค่ 2 ระดับ ไม่มีข้อบกพร่องถือว่าผ่าน มีข้อบกพร่องถือว่าไม่ผ่านและต้องปรับปรุง จึงควรเตรียมให้ครบตั้งแต่รอบแรก ภาพรวมแนวคิด GMP (หลักเกณฑ์วิธีการที่ดีในการผลิต) อ่านต่อได้ที่ GMP คืออะไร

ภาพตัดหลังคามองจากด้านบนของห้องผลิตขนาดเล็กที่แบ่งเป็นห้อง ๆ ได้แก่ ห้องเก็บวัตถุดิบ ห้องชั่ง ห้องผสมที่มีเครื่องผสมตั้งโต๊ะ ห้องบรรจุหีบห่อ และชั้นวางของรอตรวจที่มีเส้นพื้นสีส้ม ภาพประกอบเรื่องสถานที่ผลิตเครื่องสำอาง
เกณฑ์และหมวดที่ตรวจ แยกตามประเภทสถานที่
หัวข้อสถานที่ผลิต / รับจ้างผลิตสถานที่นำเข้า
เกณฑ์ที่ใช้ภาคผนวก กภาคผนวก ข
ตรวจก่อนจดแจ้งหมวด 1–4: ข้อมูลทั่วไป บุคลากร สถานที่ เครื่องมือหมวด 1–3: ข้อมูลทั่วไป บุคลากร สถานที่
ตรวจเพื่อหนังสือรับรองหรือเฝ้าระวังหมวด 1–10หมวด 1–6
ป้ายที่ต้องติดสถานที่ผลิตเครื่องสำอางสถานที่นำเข้าเครื่องสำอาง และสถานที่เก็บรักษาเครื่องสำอาง
ผลตรวจไม่มีข้อบกพร่อง = ผ่านไม่มีข้อบกพร่อง = ผ่าน

ที่มา: ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการผลิต หรือนำเข้าเครื่องสำอาง พ.ศ. 2561 และคู่มือแนวทางการตรวจสอบสถานที่ ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 2

อาคาร ห้อง น้ำที่ใช้ผลิต และป้ายที่ต้องมี

ภาคผนวก ก ข้อ 3 และคู่มือตรวจสอบสถานที่วางเกณฑ์ตัวสถานที่ผลิตไว้ชัดเจน ข้อที่ผู้ยื่นมักพลาดมีดังนี้

  • อาคาร: มั่นคง พื้น ผนัง และเพดานทำความสะอาดง่าย
  • อย่างน้อย 2 ห้องแยกกัน: ห้องผลิตหรือบรรจุ กับห้องเก็บวัตถุดิบ วัสดุบรรจุ และเครื่องสำอาง ผนังกั้นจากพื้นจรดเพดานทั้ง 4 ด้านและมีประตู
  • ประตู: ห้องผลิตมีได้ 1 ประตูเท่านั้น ยกเว้นประตูหนีไฟ และใช้ม่านแทนประตูอย่างเดียวไม่ได้
  • พื้นที่ทำงาน: คิดอย่างน้อย 3 ตารางเมตรต่อคนงาน 1 คน
  • สิ่งที่ห้ามมีในห้อง: อ่างล้างมือในห้องผลิตหรือห้องเก็บ ผ้าม่านหรือมู่ลี่ ถ้าแดดส่องผ่านผนังกระจกถึงจุดทำงาน ให้ติดฟิล์มกันแดดแทน
  • สิ่งที่ไม่บังคับ: ห้องปรับความดันหรือ Air Lock ส่วนพัดลมระบายอากาศใช้ได้
  • วัตถุอันตราย: กลุ่มสารลดแรงตึงผิวหรือสารฆ่าเชื้อเก็บร่วมได้ถ้าแยกชั้นห่างกันไม่น้อยกว่า 1 เมตร

น้ำที่ใช้ผลิต: ต้องมีคุณภาพอย่างน้อยเท่ามาตรฐานน้ำบริโภคในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท ถ้าสูตรใช้น้ำเป็นวัตถุดิบ ต้องวางแหล่งน้ำและวิธีตรวจคุณภาพไว้ตั้งแต่ออกแบบห้อง

ป้าย: ติดป้าย "สถานที่ผลิตเครื่องสำอาง" ทำด้วยวัสดุถาวร เขียนบรรทัดเดียว แยกจากป้ายชื่อบริษัท เห็นชัดจากภายนอก คู่มือกำหนดพื้นสีเข้ม ขนาดไม่น้อยกว่า 15 x 45 เซนติเมตร ตัวอักษรสูงไม่น้อยกว่า 5 เซนติเมตร และถ้ามีหลายนิติบุคคลในบ้านเลขที่เดียวกัน ใช้ป้ายร่วมกันไม่ได้

อย. ยังเผยแพร่แบบจำลองการจัดสถานที่ผลิตสำหรับแชมพู ครีมนวด และสบู่เหลว แสดงห้องชั่ง ผสม บรรจุ เปลี่ยนชุด คลังสินค้า และเส้นทางของคนกับสินค้า ข้อพิจารณาในแบบนี้ เช่น ห้องน้ำต้องอยู่นอกอาคารผลิต ต้องบำบัดน้ำใช้แล้วก่อนปล่อยลงท่อสาธารณะ และขนาดห้องขึ้นกับปริมาณการผลิต แบบจำลองเป็นตัวอย่างให้ดูแนวคิด ไม่ได้บังคับให้ทุกแห่งใช้ขนาดเดียวกัน

ขออนุญาตสถานที่ผลิตเครื่องสำอาง: ยื่นขอผลตรวจผ่านระบบ e-Submission

การขออนุญาตสถานที่ผลิตเครื่องสำอางทำผ่านระบบ e-Submission ของ อย. ตามคู่มือผู้ประกอบการ การยื่นขอผลตรวจสอบสถานที่ ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 2 (คำนำลงเดือนกันยายน 2569) ผู้ประกอบการรายใหม่ทำ 3 ขั้นก่อนยื่น

  1. ยืนยันตัวตนผ่านแอป ThaiD
  2. ขอเปิดสิทธิ์ใช้ระบบ สถานที่ในกรุงเทพฯ ยื่นที่ศูนย์บริการผลิตภัณฑ์สุขภาพเบ็ดเสร็จ (OSSC) ของ อย. ต่างจังหวัดยื่นที่สำนักงานสาธารณสุขจังหวัด (สสจ.) หรือมอบอำนาจออนไลน์
  3. เข้าระบบแล้วยื่นคำขอที่เมนู "จัดการสถานที่"

ที่ตั้งต้องตรงกับทะเบียน: สถานที่ผลิตและสถานที่นำเข้าต้องเป็นสำนักงานใหญ่หรือสำนักงานสาขาในหนังสือรับรองนิติบุคคล ถ้าจะใช้บ้านเลขที่อื่นเป็นที่ผลิต ต้องเพิ่มเป็นสาขาก่อน ส่วนสถานที่เก็บไม่ต้องอยู่ในหนังสือรับรองนิติบุคคล ถ้าที่ตั้งเดียวมีหลายกิจกรรม เช่น ผลิตและเก็บ ต้องยื่นให้ครบทุกกิจกรรม

เอกสารแนบ 3 กลุ่ม เป็นไฟล์ PDF

  • เอกสารยืนยันตัวตน เช่น หนังสือมอบอำนาจ ทะเบียนพาณิชย์ของบุคคลธรรมดา หรือทะเบียนวิสาหกิจชุมชน ส่วนนิติบุคคลเจ้าหน้าที่ตรวจข้อมูลจากฐานข้อมูลกรมพัฒนาธุรกิจการค้าเอง
  • เอกสารยืนยันสถานที่ เช่น เอกสารสิทธิ์ หรือหนังสือยินยอมหรือสัญญาเช่าที่ระบุว่ายินยอมให้ใช้เป็นสถานที่ผลิตเครื่องสำอาง และหลักฐานการอบรมบุคลากร
  • แผนที่ แบบแปลนแผนผัง และภาพถ่ายภายนอก ภายใน และป้าย

ใบอนุญาตจากหน่วยงานอื่น: บัญชีเอกสารท้ายประกาศการจดแจ้งระบุใบอนุญาตประกอบกิจการที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพหรือใบอนุญาตโรงงานไว้ในหมวดเอกสารสถานที่ และคู่มือขอผลตรวจสถานที่ระบุใบประกอบกิจการโรงงานหรือใบอนุญาตในนิคมอุตสาหกรรม "ถ้ามี" จึงควรตรวจล่วงหน้าว่าที่ตั้งของคุณต้องมีใบใดบ้าง

ถ้าเอกสารไม่ครบ คำขอจะไม่อนุมัติและต้องยื่นใหม่ โดยอ้างคำขอเดิมได้ทางเมนู "คำขอปรับปรุงแก้ไขสถานที่" ถ้าครบ เจ้าหน้าที่จะนัดตรวจ ณ ที่ตั้ง หน้าจอระบบทีละขั้นดูได้ใน จดแจ้งเครื่องสำอางออนไลน์ด้วยตัวเอง

ขั้นตอนขอผลตรวจสถานที่ผลิตเครื่องสำอาง
  1. 1
    ยืนยันตัวตนผ่านแอป ThaiD
  2. 2
    ขอเปิดสิทธิ์ใช้ระบบกรุงเทพฯ ที่ OSSC ต่างจังหวัดที่ สสจ. หรือมอบอำนาจออนไลน์
  3. 3
    เตรียมสถานที่และเอกสาร 3 กลุ่มตัวตน สถานที่ แผนที่ แผนผัง และภาพถ่าย
  4. 4
    ยื่นที่เมนูจัดการสถานที่ยื่นให้ครบทุกกิจกรรมของที่ตั้ง
  5. 5
    เจ้าหน้าที่ตรวจ ณ ที่ตั้งสถานที่ผลิตตรวจหมวด 1–4
  6. 6
    ได้รหัสสถานที่นำไปใช้ยื่นจดแจ้งแบบ จ.ค.1

ที่มา: คู่มือผู้ประกอบการ การยื่นขอผลตรวจสอบสถานที่ ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 2

ผลิตเครื่องสำอางที่บ้านได้ไหม

ทำได้ ถ้าจัดพื้นที่ให้ผ่านเกณฑ์เดียวกับสถานที่ผลิตทั่วไป เพราะภาคผนวก ก ใช้กับผู้ผลิตเพื่อขายทุกราย ไม่มีเกณฑ์อีกชุดสำหรับผู้ผลิตรายเล็ก เอกสารถาม-ตอบของงานสถานที่ อย. และคู่มือผู้ประกอบการตอบเรื่องนี้ไว้ดังนี้

  • ใช้ส่วนต่อเติมบ้านหรือตู้คอนเทนเนอร์ได้ แต่ต้องแยกจากที่พักอาศัย และห้ามเป็นทางเดินผ่านไปส่วนอื่นของบ้าน
  • ห้องชุด แฟลต คอนโดมิเนียม หรืออพาร์ตเมนต์ ใช้เป็นสถานที่ผลิตหรือที่เก็บของผู้ผลิตไม่ได้
  • บ้านเลขที่ 1 เลขที่ มีสถานที่ผลิตได้เพียง 1 แห่ง
  • ผนังต้องกั้นครบ 4 ด้านจรดเพดาน ใช้รั้วบ้านแทนผนังไม่ได้
  • ห้องผลิตกับห้องเก็บ ยังต้องแยกกันอย่างน้อย 2 ห้องเหมือนสถานที่อื่น

เรื่องเอกสาร ถ้าผู้ยื่นไม่ใช่เจ้าบ้าน ต้องมีหนังสือยินยอมหรือสัญญาเช่าที่ระบุว่าให้ใช้เป็นสถานที่ผลิตเครื่องสำอาง ถ้าสำเนาทะเบียนบ้านไม่มีหน้าเจ้าบ้าน ใช้เอกสารอื่นแสดงสิทธิ์แทนได้ เช่น สัญญาเช่า สำเนาโฉนดที่ดิน หรือสัญญาซื้อขาย บุคคลธรรมดาที่มีสัญชาติไทยยื่นในนามตัวเองได้พร้อมทะเบียนพาณิชย์ และวิสาหกิจชุมชนยื่นได้ด้วยเอกสารทะเบียนวิสาหกิจชุมชน

ข้อควรคิดก่อนลงทุน: ผ่านการตรวจก่อนจดแจ้งแล้ว ยังต้องทำตามหมวดการผลิต การควบคุมคุณภาพ และเอกสารการผลิตในการตรวจเฝ้าระวังภายหลังด้วย ถ้าสูตรต้องใช้เครื่องจักรหรือห้องที่ควบคุมมากกว่าที่บ้านรองรับได้ การจ้างโรงงานอาจเหมาะกว่า

คน เอกสาร และบันทึกที่เจ้าหน้าที่จะขอดู

หมวดบุคลากรและข้อมูลทั่วไปเป็น 2 ใน 4 หมวดที่ตรวจตั้งแต่ก่อนจดแจ้ง จึงต้องเตรียมคนและเอกสารพร้อมกับตัวห้อง

บุคลากร

  • พนักงานผลิตต้องผ่านการอบรมหรือศึกษาด้วยตนเอง โดยมีบันทึกเป็นหลักฐาน
  • หัวข้อขั้นต่ำ ได้แก่ ประกาศหลักเกณฑ์การผลิตหรือนำเข้า พ.ศ. 2561 ประกาศการจดแจ้ง พ.ศ. 2561 ประกาศฉลากลงวันที่ 14 มิถุนายน 2562 และการทำแฟ้มข้อมูลผลิตภัณฑ์ (PIF)
  • คนเข้าใหม่ไม่เกิน 1 ปีต้องมีใบรับรองแพทย์ก่อนเริ่มงาน คนที่ทำงานเกิน 1 ปีต้องมีหลักฐานตรวจสุขภาพอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง

ข้อมูลทั่วไปของสถานที่: ชื่อและที่ตั้งของสถานที่ผลิตและที่เก็บ ประวัติองค์กร โครงสร้างองค์กร ลักษณะอาคาร รายการเครื่องจักร และแผนผังทุกชั้นถ้าอาคารมีมากกว่า 1 ชั้น

เมื่อเริ่มผลิตจริง ภาคผนวก ก กำหนดเพิ่มว่า ต้องมีสูตรแม่บทตรงกับที่จดแจ้ง บันทึกการผลิตทุกครั้ง กำหนดเลขครั้งที่ผลิต ตรวจคุณภาพและเก็บตัวอย่างสินค้าสำเร็จรูป รวมทั้งมีระบบจัดการข้อร้องเรียน รายงานอาการไม่พึงประสงค์ และเรียกคืนสินค้า คู่มือของเจ้าหน้าที่ระบุให้เก็บตัวอย่างไว้จนถึงวันสิ้นอายุ ถ้าไม่ได้กำหนดวันหมดอายุให้เก็บ 3 ปีนับจากวันผลิต

ประกาศเรื่องการจัดเก็บข้อมูลเครื่องสำอาง พ.ศ. 2560 ให้เก็บข้อมูลผลิตภัณฑ์ไว้ ณ สถานที่ผลิตหรือสถานที่นำเข้า จะเป็นกระดาษหรือไฟล์ ภาษาไทยหรืออังกฤษก็ได้ ผู้ผลิตต้องมีข้อกำหนดวัตถุดิบทุกชนิดรวมถึงน้ำ เอกสารข้อมูลความปลอดภัย (SDS) สูตรแม่บท ข้อกำหนดผลิตภัณฑ์ และวิธีทดสอบ

ถ้าตรวจเฝ้าระวังแล้วพบว่าไม่สอดคล้องกับประกาศ คู่มือระบุว่าจะดำเนินคดีพร้อมสั่งให้ปรับปรุง ระบบเอกสารจึงต้องใช้งานได้จริงทุกวัน ไม่ใช่ทำขึ้นก่อนวันตรวจ

เอกสารและบันทึกที่ควรพร้อมในวันตรวจ
  • ข้อมูลทั่วไป โครงสร้างองค์กร และแผนผังทุกชั้น
  • บันทึกการอบรม 4 หัวข้อของบุคลากร
  • ใบรับรองแพทย์และผลตรวจสุขภาพประจำปี
  • รายการเครื่องมือและเครื่องจักร
  • ข้อกำหนดวัตถุดิบรวมถึงน้ำ และ SDS
  • สูตรแม่บท บันทึกการผลิต และตัวอย่างเก็บ

สถานที่นำเข้าเครื่องสำอาง และสถานที่เก็บ

ผู้นำเข้าเพื่อขายไม่ต้องมีห้องผลิต แต่ต้องมีสถานที่นำเข้าเครื่องสำอางและสถานที่เก็บที่ผ่านภาคผนวก ข ก่อนจดแจ้งเช่นกัน ตอนตรวจก่อนจดแจ้งเจ้าหน้าที่ดูหมวดที่ 1–3 คือ ข้อมูลทั่วไป บุคลากร และตัวสถานที่

  • สถานที่นำเข้าและที่เก็บต้องแยกจากที่พักอาศัย และติดป้ายถาวร "สถานที่นำเข้าเครื่องสำอาง" และ "สถานที่เก็บรักษาเครื่องสำอาง" ตามเกณฑ์ป้ายเดียวกับสถานที่ผลิต
  • สถานที่นำเข้ากับที่เก็บอยู่คนละที่กันได้ และกั้นเป็นบริเวณด้วยพาร์ทิชันได้
  • สินค้าต้องวางบนชั้นหรือพาเลท ไม่วางกับพื้นโดยตรง
  • ในอาคารชุด ผู้นำเข้าใช้ได้เฉพาะห้องพาณิชย์ชั้นล่างที่คนภายนอกเข้าถึงได้และแยกจากห้องพัก
  • บุคลากรที่เกี่ยวกับการนำเข้าและการเก็บต้องตรวจสุขภาพอย่างน้อยปีละครั้ง และควรมีบัตรคุมสินค้า (Stock card) กับขั้นตอนตั้งแต่นำเข้าจนถึงการดูแลหลังวางตลาด

หน้าที่ของผู้นำเข้าเรื่องเอกสารจากโรงงานต้นทาง หนังสือมอบสิทธิ์ ใบขนสินค้า และการเก็บตัวอย่าง อ่านต่อได้ที่ นำเข้าเครื่องสำอางมาขาย ต้องทำอะไรบ้าง ส่วนมาตรฐานโรงงานต่างประเทศที่ภาคผนวก ข ยอมรับ อธิบายไว้ใน ISO 22716 คืออะไร

จ้างโรงงานผลิต หรือมีสถานที่ผลิตของตัวเอง

เจ้าของแบรนด์ส่วนใหญ่เริ่มจากจ้างโรงงานผลิต ภาคผนวก ก ใช้กับผู้รับจ้างผลิตเหมือนผู้ผลิตเพื่อขาย สถานที่ที่ต้องผ่านเกณฑ์จึงเป็นของโรงงานผู้รับจ้าง และผู้รับจ้างผลิตต้องแนบสัญญาว่าจ้างตอนยื่นจดแจ้ง เรื่องใครถือเลขจดแจ้งอ่านได้ที่ จ้างโรงงานผลิตครีม ใครเป็นเจ้าของเลขจดแจ้ง และวิธีเลือกโรงงานดูที่ โรงงานรับผลิตเครื่องสำอาง

การมีสถานที่ผลิตของตัวเองช่วยให้คุมสูตร รอบผลิต และต้นทุนได้เอง แต่ต้องรับภาระครบทั้ง 10 หมวดของภาคผนวก ก ตั้งแต่บุคลากร สุขลักษณะ ไปจนถึงการเรียกคืนสินค้า ถ้าต้องการหลักฐานมากกว่ารหัสสถานที่ มีอีก 2 ทางเลือก

  • หนังสือรับรองสถานที่ผลิตหรือสถานที่นำเข้า: ผู้จดแจ้งยื่นแบบ ส.ค.1 เจ้าหน้าที่ตรวจตามประกาศหลักเกณฑ์การผลิตหรือนำเข้าครบทุกหมวด แล้วออกหนังสือรับรองแบบ ส.ค.2 ก สำหรับสถานที่ผลิต หรือ ส.ค.2 ข สำหรับสถานที่นำเข้า มีอายุ 3 ปี ถ้าย้ายสถานที่ต้องยื่นขอใหม่
  • หนังสือรับรองมาตรฐาน ASEAN Cosmetic GMP: ระเบียบรหัส RL-CH4-1 แก้ไขครั้งที่ 2 ประกาศใช้ 9 ธันวาคม 2568 ใช้กับผู้ผลิตหรือรับจ้างผลิตที่ขอการรับรอง ก่อนตรวจต้องใช้ระบบ GMP ทั้งระบบ ผลิตเครื่องสำอางที่จดแจ้งแล้วอย่างน้อย 3 รุ่นการผลิตภายใน 3 ปี มีการตรวจติดตามคุณภาพภายในและการทบทวนของฝ่ายบริหาร และวันตรวจต้องมีการผลิตจริง ถ้าพบข้อบกพร่องวิกฤต (Critical defect) ถือว่าไม่ผ่าน ต้องแก้ทั้งหมดแล้วยื่นใหม่ หนังสือรับรองมีอายุ 3 ปี และสิ้นสภาพเมื่อย้ายสถานที่ผลิตหรือโอนกิจการ

ระเบียบเดียวกันห้ามสื่อสารว่าหนังสือรับรอง GMP เป็นการรับรองตัวผลิตภัณฑ์ เวลาเขียนฉลากหรือโฆษณาจึงต้องระวังถ้อยคำ

ย้าย แก้ไข หรือยกเลิกสถานที่

รหัสสถานที่ผูกกับที่ตั้งและห้องที่ถูกตรวจ เปลี่ยนอะไรจึงต้องแจ้งให้ถูกช่องทาง

  • เปลี่ยนชื่อบริษัทแต่เลขนิติบุคคลเดิม: ไม่ต้องขอสถานที่ใหม่ ยื่นแบบ จ.ค.4 ขอแก้ไขรายการในใบรับจดแจ้ง
  • ย้ายที่ตั้ง: ยื่นขอผลตรวจสถานที่ใหม่ เมื่อสถานที่ใหม่ได้รับอนุมัติแล้วผลิตภายใต้เลขจดแจ้งเดิมได้ แต่ต้องยื่น จ.ค.4 แก้ไขด้วย
  • ย้ายห้องหรือเปลี่ยนเลขห้องจากที่เคยขอไว้: ต้องขออนุญาตสถานที่ใหม่
  • แก้รายละเอียดโดยไม่ย้ายที่ตั้ง เช่น แปลนหรือข้อมูลติดต่อภาษาอังกฤษ: ยื่นผ่านระบบจัดการสถานที่ด้วยบัญชี Digital ID แนบหนังสือของกรรมการและหลักฐาน ถ้าแก้แปลนต้องแนบภาพถ่าย และต้องกดยืนยันยื่นอีกขั้นจึงถือว่ายื่นแล้ว
  • ข้อมูลที่ดึงจากกรมพัฒนาธุรกิจการค้า: ผู้ประกอบการแก้เองในระบบไม่ได้ ต้องติดต่อเจ้าหน้าที่หรือทำหนังสือขอเปลี่ยน

จุดที่หลายคนพลาดคือคิดว่าแก้ข้อมูลสถานที่แล้วใบรับจดแจ้งทุกใบจะเปลี่ยนตาม คู่มือระบุชัดว่าหลังอนุมัติแก้รายละเอียดที่ตั้งแล้ว ยังต้องยื่น จ.ค.4 แก้ใบรับจดแจ้งแต่ละใบด้วย

ถ้าเลิกใช้สถานที่ ให้ยื่นคำขอยกเลิกสถานที่หรือปิดกิจการในระบบ e-Submission ที่เมนู "คำขอยกเลิก" ส่วนสถานที่ที่ไม่มีใบรับจดแจ้งผูกอยู่แล้ว ใช้จดหมายขอยกเลิกสถานประกอบการเครื่องสำอางได้ โดยผู้ลงนามต้องเป็นผู้จดแจ้งหรือผู้มีอำนาจลงนามของนิติบุคคล ไม่ใช่ผู้รับมอบอำนาจ

เช็กลิสต์ก่อนยื่นขอผลตรวจสถานที่ผลิต

ใช้รายการนี้ก่อนยื่นขอผลตรวจสถานที่ผลิตเครื่องสำอาง

  • ตัดสินใจแล้วว่าจะผลิตเอง นำเข้า หรือจ้างโรงงาน และรู้ว่าตัวเองใช้ภาคผนวกใด
  • ที่ตั้งเป็นสำนักงานใหญ่หรือสาขาในหนังสือรับรองนิติบุคคล หรือมีทะเบียนพาณิชย์สำหรับบุคคลธรรมดา
  • มีเอกสารสิทธิ์ หรือหนังสือยินยอมหรือสัญญาเช่าที่ระบุว่าให้ใช้เป็นสถานที่ผลิตเครื่องสำอาง
  • ไม่ได้อยู่ในห้องชุดหรืออพาร์ตเมนต์ แยกจากที่พักอาศัย และไม่เป็นทางผ่าน
  • มีห้องผลิตกับห้องเก็บแยกกันอย่างน้อย 2 ห้อง ผนังจรดเพดาน ประตูห้องผลิตบานเดียว
  • ไม่มีอ่างล้างมือ ผ้าม่าน หรือมู่ลี่ในห้อง และพื้นที่พอสำหรับคนงาน
  • ป้ายถาวรติดแล้ว ขนาดและตัวอักษรตามเกณฑ์ และแยกจากป้ายบริษัท
  • มีบันทึกการอบรม 4 หัวข้อ ใบรับรองแพทย์ และผลตรวจสุขภาพของพนักงาน
  • แผนที่ แผนผัง ภาพถ่ายภายนอก ภายใน และป้าย ตรงกับสภาพจริง
  • ตรวจแล้วว่าที่ตั้งต้องมีใบอนุญาตจากหน่วยงานอื่นหรือไม่

ค้นตัวบทประกาศฉบับเต็มได้ที่ คลังกฎหมาย อย. ถามกรณีเฉพาะได้ที่ ผู้ช่วยตอบคำถาม อย. ถ้าต้องการให้ทีมงานช่วยวางผังห้องและเตรียมสถานที่ให้พร้อมตรวจ ดู บริการวางระบบสถานที่ผลิต หรือให้ช่วยเตรียมเอกสารและยื่นจดแจ้ง ดู บริการจัดทำเอกสาร และ บริการขึ้นทะเบียนและจดแจ้ง เมื่อได้รหัสสถานที่แล้ว ขั้นต่อไปคือ จดแจ้งเครื่องสำอาง ตามคู่มือเอกสารใน เช็กลิสต์เอกสารขอ อย. เครื่องสำอาง

คำถามที่พบบ่อย

สถานที่ผลิตเครื่องสำอางต้องขอใบอนุญาตไหม

สิ่งที่ต้องทำคือยื่นขอผลตรวจสถานที่กับ อย. ผ่านระบบ e-Submission เมื่อตรวจแล้วไม่พบข้อบกพร่องจะได้รหัสสถานที่ไปใช้จดแจ้งเครื่องสำอาง และต้องทำตามประกาศหลักเกณฑ์การผลิตหรือนำเข้า พ.ศ. 2561 ตลอดเวลาที่ถือใบรับจดแจ้ง

ผลิตเครื่องสำอางที่บ้านหรือคอนโดได้ไหม

ที่บ้านทำได้ถ้าใช้ส่วนต่อเติมหรือตู้คอนเทนเนอร์ที่แยกจากที่พักอาศัย ไม่เป็นทางผ่าน และมีห้องผลิตกับห้องเก็บแยกกัน ส่วนห้องชุด แฟลต คอนโดมิเนียม หรืออพาร์ตเมนต์ ใช้เป็นสถานที่ผลิตหรือที่เก็บของผู้ผลิตไม่ได้

สถานที่ผลิตเครื่องสำอางต้องมีกี่ห้อง

อย่างน้อย 2 ห้องแยกกัน คือห้องผลิตหรือบรรจุ กับห้องเก็บวัตถุดิบ วัสดุบรรจุ และเครื่องสำอาง ผนังกั้นจากพื้นจรดเพดานและมีประตู พื้นที่ทำงานคิดอย่างน้อย 3 ตารางเมตรต่อคนงาน 1 คน

ป้ายสถานที่ผลิตเครื่องสำอางต้องเป็นอย่างไร

ทำด้วยวัสดุถาวร เขียนคำว่า สถานที่ผลิตเครื่องสำอาง ในบรรทัดเดียว แยกจากป้ายชื่อบริษัท พื้นสีเข้ม ขนาดไม่น้อยกว่า 15 x 45 เซนติเมตร ตัวอักษรสูงไม่น้อยกว่า 5 เซนติเมตร และเห็นชัดจากภายนอก

ย้ายสถานที่ผลิตต้องทำอะไรบ้าง

ยื่นขอผลตรวจสถานที่ใหม่ เมื่ออนุมัติแล้วผลิตภายใต้เลขจดแจ้งเดิมได้ แต่ต้องยื่นแบบ จ.ค.4 แก้ไขใบรับจดแจ้งด้วย ถ้ามีหนังสือรับรองสถานที่ต้องยื่นขอใหม่ และหนังสือรับรอง ASEAN Cosmetic GMP จะสิ้นสภาพเมื่อย้ายสถานที่

ต้องได้ GMP ก่อนจดแจ้งเครื่องสำอางไหม

เกณฑ์ขั้นต่ำก่อนจดแจ้งคือภาคผนวก ก ของประกาศ พ.ศ. 2561 ซึ่งตรวจหมวดที่ 1–4 ก่อนจดแจ้ง ส่วนหนังสือรับรอง ASEAN Cosmetic GMP เป็นการรับรองที่ผู้ผลิตยื่นขอเมื่อพร้อม ต้องผลิตเครื่องสำอางที่จดแจ้งแล้วอย่างน้อย 3 รุ่นการผลิตภายใน 3 ปีก่อนตรวจ

แหล่งอ้างอิง

  1. พระราชบัญญัติเครื่องสำอาง พ.ศ. 2558 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  2. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง การจดแจ้ง การออกใบรับจดแจ้ง การต่ออายุใบรับจดแจ้ง การแก้ไขรายการใบรับจดแจ้ง และการออกใบแทนใบรับจดแจ้งเครื่องสำอาง (22 สิงหาคม 2561) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  3. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการผลิต หรือนำเข้าเครื่องสำอาง พ.ศ. 2561 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  4. คู่มือแนวทางการตรวจสอบสถานที่ตามประกาศหลักเกณฑ์การผลิตหรือนำเข้าเครื่องสำอาง พ.ศ. 2561 ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 2 (กันยายน 2568) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  5. คู่มือสำหรับเจ้าหน้าที่ แนวทางการตรวจสอบสถานที่ตามประกาศหลักเกณฑ์การผลิตหรือนำเข้าเครื่องสำอาง (ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 2) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  6. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขให้ผู้ผลิตเพื่อขาย ผู้นำเข้าเพื่อขาย หรือผู้รับจ้างผลิต จัดเก็บข้อมูลเกี่ยวกับเครื่องสำอางไว้เพื่อการตรวจสอบ พ.ศ. 2560 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  7. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง การยื่นขอการรับรองและการออกหนังสือรับรองสถานที่ผลิตหรือสถานที่นำเข้าเครื่องสำอาง · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  8. ถาม-ตอบ การพิจารณาการตรวจสถานที่ผลิตและนำเข้าเครื่องสำอาง (งานสถานที่ กองควบคุมเครื่องสำอางและวัตถุอันตราย) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  9. ถาม-ตอบ ระบบขอสถานที่ผลิตและนำเข้าเครื่องสำอาง (งานสถานที่ กองควบคุมเครื่องสำอางและวัตถุอันตราย) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  10. คู่มือประชาชน การขอผลการตรวจสถานที่ผลิต หรือนำเข้าเครื่องสำอาง กรณีสถานที่ใหม่หรือย้ายสถานที่ · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  11. คู่มือผู้ประกอบการ การยื่นขอผลตรวจสอบสถานที่ตามประกาศหลักเกณฑ์การผลิตหรือนำเข้าเครื่องสำอาง ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 2 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  12. แบบจำลองการจัดสถานที่ผลิตเครื่องสำอางตามหลักเกณฑ์วิธีการที่ดีในการผลิตเครื่องสำอาง (GMP) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  13. คู่มือผู้ประกอบการ แก้ไขรายละเอียดสถานที่ผลิต นำเข้าหรือเก็บเครื่องสำอาง กรณีไม่ย้ายที่ตั้ง · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  14. คู่มือผู้ประกอบการ แก้รายละเอียดสถานที่ผลิต นำเข้าหรือเก็บเครื่องสำอาง กรณีไม่ย้ายที่ตั้ง ในระบบ อย. · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  15. คู่มือการยื่นคำขอยกเลิกใบรับจดแจ้ง ยกเลิกสถานที่ และปิดกิจการ สำหรับผู้ประกอบการ · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  16. จดหมายขอยกเลิกสถานประกอบการเครื่องสำอาง · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  17. ระเบียบหลักเกณฑ์และเงื่อนไข RL-CH4-1 การรับรองมาตรฐาน ASEAN Cosmetic GMP แก้ไขครั้งที่ 2 (9 ธันวาคม 2568) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  18. คู่มือประชาชน การขอรหัสสถานที่แบ่งบรรจุเครื่องสำอางเพื่อขาย ณ จุดบริการ (Refill station) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ

ข้อมูลในบทความนี้เพื่อความรู้ ไม่ใช่คำวินิจฉัยของ อย. และไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย กฎหมายอาจเปลี่ยนได้ — ตรวจประกาศฉบับล่าสุดหรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนยื่นหรือผลิตจริง พบข้อมูลคลาดเคลื่อน แจ้งทีมงานเพื่อแก้ไข

บทความที่เกี่ยวข้อง

เจ้าของแบรนด์จดแจ้งเครื่องสำอาง ทำอย่างไร: ขั้นตอนครบตั้งแต่เตรียมสูตรจนได้เลขจดแจ้งจดแจ้งเครื่องสำอางทีละขั้น ตรวจว่าเป็นเครื่องสำอางจริง ตรวจสูตร คุณสมบัติผู้ยื่น สถานที่ เอกสาร ยื่น จ.ค.1 ทำฉลาก จนถึงการต่ออายุอ่าน 11 นาที · อัปเดต 26 ต.ค. 2569เจ้าของแบรนด์เอกสารขอ อย. เครื่องสำอาง ต้องเตรียมอะไรบ้าง (เช็กลิสต์)เช็กลิสต์เอกสารจดแจ้งเครื่องสำอางสำหรับเจ้าของแบรนด์ แยกเป็นเอกสารผู้ยื่นและสถานที่ ข้อมูลผลิตภัณฑ์ เอกสารเฉพาะกรณี และแฟ้มที่ต้องเก็บหลังได้เลขอ่าน 10 นาที · อัปเดต 9 พ.ย. 2569เจ้าของแบรนด์จดแจ้งเครื่องสำอางออนไลน์ด้วยตัวเอง: ระบบ e-submission ทีละขั้นจดแจ้งเครื่องสำอางออนไลน์ผ่านระบบ e-Submission ทีละขั้น ตั้งแต่ยืนยันตัวตน เปิดสิทธิ์ แจ้งสถานที่ กรอก จ.ค.1 ชำระเงิน จนได้เลขที่ใบรับจดแจ้งอ่าน 11 นาที · อัปเดต 10 พ.ย. 2569