เว็บไซต์อิสระ ไม่ใช่เว็บไซต์ของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา · ช่วงทดลองใช้: พบข้อผิดพลาดหรืออยากให้เพิ่มอะไร บอกเราได้
FDA Thailand Guideทดลองใช้
ไทย
เข้าสู่ระบบ ปรึกษาทีม
เจ้าของแบรนด์

รับจด อย ทุกประเภทสินค้า: ผู้รับจดทำอะไรแทนได้ และอะไรยังเป็นหน้าที่ของเจ้าของ

อ่าน 14 นาที · อัปเดต 19 พ.ย. 2569

พาเลทไม้ในโกดังแบรนด์ วางกล่องกระดาษคาดสายรัดสีส้ม ด้านบนมีโหลอาหาร ขวดอาหารเสริม กระปุกครีม และถุงชาสมุนไพร ภาพประกอบเรื่องรับจด อย

รับจด อย คืออะไร และครอบคลุมสินค้าประเภทไหนบ้าง

รับจด อย คือบริการของที่ปรึกษาหรือบริษัทที่ช่วยเตรียมเอกสารและยื่นคำขอต่อสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) แทนเจ้าของสินค้า คำว่า "จด อย" ในภาษาพูดรวมงานหลายแบบไว้ในคำเดียว ตั้งแต่การขออนุญาตสถานที่ผลิตหรือสถานที่นำเข้า การขอเลขสารบบอาหาร การจดแจ้งเครื่องสำอาง การขึ้นทะเบียนหรือจดแจ้งผลิตภัณฑ์สมุนไพร ไปจนถึงงานเครื่องมือแพทย์ และวัตถุอันตรายที่ใช้ในบ้านเรือน แต่ละประเภทอยู่ใต้กฎหมายคนละฉบับ เอกสารที่ได้ก็เรียกชื่อต่างกัน

สิ่งที่ทุกประเภทมีเหมือนกัน คือ ใบอนุญาตหรือใบรับจดแจ้งออกในชื่อของผู้ประกอบการที่เป็นผู้ยื่นคำขอ ไม่ได้ออกในชื่อของคนที่ทำเอกสารให้ ผู้รับจดจึงช่วยงานได้มาก แต่หน้าที่ตามกฎหมายยังอยู่กับผู้ที่มีชื่อในเอกสารอนุญาต

บทความนี้เป็นภาพรวมทุกประเภทสินค้า ถ้าสินค้าเป็นเครื่องสำอาง อ่านรายละเอียดเฉพาะได้ที่ จ้างรับจด อย. เครื่องสำอาง ถ้าต้องการรู้ลำดับขั้นการยื่นทั่วไป ดูที่ ขั้นตอนการยื่นขออนุญาต อย. และถ้ายังไม่แน่ใจว่า อย. ดูแลสินค้าอะไรบ้าง เริ่มที่ อย. คืออะไร

ก่อนเลือกผู้รับจด ควรตอบให้ได้สามข้อ คือ สินค้าของเราเป็นประเภทไหน เลขที่ได้จะอยู่ในชื่อใคร และผู้รับจดทำอะไรแทนเราได้บ้าง หัวข้อต่อจากนี้ตอบทีละข้อ

จด อย แต่ละประเภทสินค้า ได้เอกสารอะไร

"จด อย" ของแต่ละประเภทสินค้ามีสองชั้นที่ต้องแยกให้ออก ชั้นแรกคือผู้ประกอบการและสถานที่ ชั้นที่สองคือตัวผลิตภัณฑ์

อาหาร

พระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 มาตรา 14 บัญญัติว่า "ห้ามมิให้ผู้ใดตั้งโรงงานผลิตอาหารเพื่อจำหน่าย เว้นแต่ได้รับใบอนุญาตจากผู้อนุญาต" และมาตรา 15 ใช้หลักเดียวกันกับการนำเข้าอาหารเพื่อจำหน่าย เมื่อมีสถานที่แล้วจึงขอเลขสารบบอาหารของแต่ละผลิตภัณฑ์ ถ้าเป็นอาหารควบคุมเฉพาะ มาตรา 31 ให้ผู้รับอนุญาตตามมาตรา 14 หรือ 15 นำอาหารนั้นมาขอขึ้นทะเบียนตำรับก่อนผลิตหรือนำเข้า คู่มือการขออนุญาตผลิตภัณฑ์อาหารของ อย. อธิบายว่าเลขสารบบอาหาร 13 หลักแสดงถึงสถานที่ผลิตหรือสถานที่นำเข้า หน่วยงานที่เป็นผู้อนุญาต และลำดับที่ของอาหาร อ่านเรื่องสถานที่ต่อได้ที่ ใบอนุญาตผลิตอาหาร

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารเป็นอาหารตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 293) พ.ศ. 2548 จึงเดินตามระบบอาหาร คู่มือการขออนุญาตผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ฉบับปรับปรุง 2569) ระบุว่าให้ยื่นคำขอตรวจประเมินสถานที่ผลิตอาหารให้แล้วเสร็จก่อน จากนั้นจึงยื่นขอใบอนุญาตผลิตอาหาร หรือใบสำคัญสถานที่ผลิตอาหารที่ไม่เข้าข่ายโรงงาน แล้วจึงยื่นขอเลขสารบบผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ วิธีอ่านเลขดูได้ที่ เลข อย. 13 หลักของอาหารเสริม

เครื่องสำอาง

พระราชบัญญัติเครื่องสำอาง พ.ศ. 2558 มาตรา 14 ให้ผู้ที่จะผลิตเพื่อขาย นำเข้าเพื่อขาย หรือรับจ้างผลิตเครื่องสำอาง "ต้องจดแจ้งรายละเอียดของเครื่องสำอางต่อผู้รับจดแจ้ง" และผลิตหรือนำเข้าได้เมื่อได้ใบรับจดแจ้งแล้ว ขั้นตอนอยู่ใน วิธีจดแจ้งเครื่องสำอาง

ผลิตภัณฑ์สมุนไพร

พระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2562 แยกเป็นสามระดับ คือ ใบอนุญาตผลิต นำเข้า หรือขาย (มาตรา 17) การขึ้นทะเบียนตำรับ (มาตรา 34) และการแจ้งรายละเอียดหรือจดแจ้ง (มาตรา 45) ผลิตภัณฑ์จะเข้าระดับไหนขึ้นกับประกาศของรัฐมนตรี รายละเอียดอยู่ใน การจดแจ้งผลิตภัณฑ์สมุนไพร

เครื่องมือแพทย์

พระราชบัญญัติเครื่องมือแพทย์ พ.ศ. 2551 (แก้ไขโดยฉบับที่ 2 พ.ศ. 2562) มาตรา 15 ให้ผู้ที่จะผลิตหรือนำเข้า "ต้องจดทะเบียนสถานประกอบการต่อผู้อนุญาต" ก่อน แล้วตัวผลิตภัณฑ์จะต้องขออนุญาต (มาตรา 17) หรือแจ้งรายการละเอียดหรือจดแจ้ง (มาตรา 19) ตามกลุ่มที่ประกาศกำหนด ดูว่าสินค้าเป็นเครื่องมือแพทย์หรือไม่ได้ที่ เครื่องมือแพทย์คืออะไร

วัตถุอันตรายที่ใช้ในบ้านเรือน

พระราชบัญญัติวัตถุอันตราย พ.ศ. 2535 มาตรา 18 แบ่งวัตถุอันตรายเป็นสี่ชนิด ชนิดที่ 2 ต้องแจ้งให้พนักงานเจ้าหน้าที่ทราบก่อน (มาตรา 22) ชนิดที่ 3 ต้องได้รับอนุญาต (มาตรา 23) และวัตถุอันตรายชนิดที่ 2 หรือ 3 ที่อยู่นอกรายชื่อตามประกาศในมาตรา 36 ต้องขอขึ้นทะเบียนก่อน ส่วนคำถามว่าสินค้าอยู่ในความรับผิดชอบของ อย. หรือไม่ แนวทางการวินิจฉัยผลิตภัณฑ์วัตถุอันตรายของ อย. ระบุว่าบางกรณี "อาจต้องพิจารณารายละเอียดเพิ่มเติม โดยยื่นคำขอวินิจฉัยผลิตภัณฑ์ผ่านระบบ E-Submission" อ่านต่อที่ วัตถุอันตรายในบ้านเรือน

กุญแจทองเหลืองวางบนซองจดหมายปิดผนึกด้วยครั่ง บนผ้าลินินสีกรมท่า ภาพประกอบเรื่องรับจด อย
จด อย แต่ละประเภท: เอกสารที่ได้ และชื่อที่อยู่ในเอกสารทุกประเภทออกในชื่อผู้ประกอบการที่ยื่น ไม่ได้ออกในชื่อผู้ที่ทำเอกสารให้
ประเภทสินค้าชั้นผู้ประกอบการและสถานที่ชั้นผลิตภัณฑ์ชื่อในเอกสาร
อาหารใบอนุญาตผลิตอาหาร (มาตรา 14) หรือนำเข้าอาหาร (มาตรา 15)เลขสารบบอาหาร 13 หลัก · ขึ้นทะเบียนตำรับสำหรับอาหารควบคุมเฉพาะ (มาตรา 31)ผู้รับอนุญาต
ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารตรวจประเมินสถานที่ แล้วขอใบอนุญาตผลิตหรือนำเข้าอาหารเลขสารบบอาหาร 13 หลักผู้รับอนุญาต
เครื่องสำอางสถานที่ผลิตหรือนำเข้าตามหลักเกณฑ์ที่ประกาศใบรับจดแจ้ง (มาตรา 14)ผู้จดแจ้ง
ผลิตภัณฑ์สมุนไพรใบอนุญาตผลิต นำเข้า หรือขาย (มาตรา 17)ขึ้นทะเบียนตำรับ (มาตรา 34) · แจ้งรายละเอียดหรือจดแจ้ง (มาตรา 45)ผู้รับอนุญาต · ผู้ยื่นที่มีคุณสมบัติตามมาตรา 19
เครื่องมือแพทย์จดทะเบียนสถานประกอบการ (มาตรา 15)ใบอนุญาต (มาตรา 17) · แจ้งรายการละเอียดหรือจดแจ้ง (มาตรา 19)ผู้จดทะเบียนสถานประกอบการ · ผู้รับอนุญาต · ผู้แจ้งรายการละเอียด · ผู้จดแจ้ง
วัตถุอันตรายที่ อย. ดูแลชนิดที่ 2 แจ้งก่อน (มาตรา 22) · ชนิดที่ 3 ขออนุญาต (มาตรา 23)ขึ้นทะเบียนเมื่ออยู่นอกรายชื่อตามประกาศ (มาตรา 36)ผู้แจ้ง · ผู้รับอนุญาต

ที่มา: พ.ร.บ.อาหาร พ.ศ. 2522 · พ.ร.บ.เครื่องสำอาง พ.ศ. 2558 · พ.ร.บ.ผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2562 · พ.ร.บ.เครื่องมือแพทย์ พ.ศ. 2551 (ฉบับข้อความรวม) · พ.ร.บ.วัตถุอันตราย พ.ศ. 2535 (ฉบับรวบรวมการแก้ไข) · คู่มือการขออนุญาตผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (2569)

เลข อย เป็นชื่อใคร: ผู้รับอนุญาต ผู้จดแจ้ง และเหตุที่ผู้รับจดไม่ใช่เจ้าของเลข

คำถามว่าเลข อย เป็นชื่อใคร ตอบได้จากนิยามในกฎหมายแต่ละฉบับ ซึ่งผูกเลขหรือใบอนุญาตไว้กับผู้ได้รับเอกสารนั้น

  • พระราชบัญญัติอาหาร มาตรา 4 นิยาม "ผู้รับอนุญาต" ว่า "ผู้ได้รับใบอนุญาตตามพระราชบัญญัตินี้" และถ้านิติบุคคลเป็นผู้รับใบอนุญาต ให้รวมถึงผู้ที่นิติบุคคลแต่งตั้งให้เป็นผู้ดำเนินกิจการ
  • พระราชบัญญัติเครื่องสำอาง มาตรา 4 นิยาม "ผู้จดแจ้ง" ว่า "ผู้ได้รับใบรับจดแจ้งการผลิตเพื่อขาย การนำเข้าเพื่อขาย หรือการรับจ้างผลิตเครื่องสำอาง"
  • พระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร มาตรา 4 นิยาม "ผู้รับอนุญาต" ว่าผู้ได้รับใบอนุญาต และในกรณีนิติบุคคลให้รวมถึงผู้แทนนิติบุคคลหรือผู้มีอำนาจทำการแทน
  • พระราชบัญญัติเครื่องมือแพทย์ มาตรา 4 นิยามผู้รับอนุญาต ผู้แจ้งรายการละเอียด ผู้จดแจ้ง และผู้จดทะเบียนสถานประกอบการ ว่าเป็นผู้ได้รับเอกสารแต่ละชนิด

มีจุดที่คนสับสนบ่อย คือคำว่า "ผู้รับจดแจ้ง" ในพระราชบัญญัติเครื่องสำอาง มาตรา 4 หมายถึง "เลขาธิการคณะกรรมการอาหารและยาหรือผู้ซึ่งเลขาธิการคณะกรรมการอาหารและยามอบหมาย" คือฝั่งรัฐ ไม่ใช่บริษัทที่รับทำเอกสาร คำว่า "ผู้รับจด" ที่ใช้กันในตลาดจึงเป็นภาษาพูด ไม่ใช่ฐานะตามกฎหมาย

เลขยังผูกกับสถานที่ด้วย พระราชบัญญัติอาหาร มาตรา 20 ห้ามผู้รับอนุญาต "ผลิต นำเข้า หรือเก็บอาหาร นอกสถานที่ที่ระบุไว้ในใบอนุญาต" ส่วนเครื่องมือแพทย์ มาตรา 16 (1) กำหนดว่าผู้ขอจดทะเบียนสถานประกอบการต้อง "เป็นเจ้าของกิจการที่ประสงค์จะขอรับใบจดทะเบียนสถานประกอบการ"

ด้วยเหตุนี้ ผู้รับจดที่ทำหน้าที่เตรียมและยื่นเอกสารให้ จึงไม่ใช่เจ้าของเลข ยกเว้นกรณีที่ผู้รับจดเป็นผู้ประกอบการจริงของสินค้านั้นเอง เช่น เป็นผู้นำเข้าที่มีสถานที่นำเข้า หรือเป็นโรงงานที่ผลิตให้ กรณีนั้นเลขจะอยู่ในชื่อเขา ไม่ใช่ชื่อเจ้าของแบรนด์ ในทางปฏิบัติจึงควรถามให้ชัดตั้งแต่ก่อนเซ็นสัญญาว่าใบอนุญาตและใบรับจดแจ้งจะออกในชื่อนิติบุคคลใด และตรวจชื่อนั้นในเอกสารจริงเมื่อได้รับ

จ้างจด อย: ผู้รับจดทำอะไรแทนเจ้าของสินค้าได้บ้าง

เมื่อจ้างจด อย สิ่งที่ผู้รับจดทำแทนได้คืองานด้านเอกสารและการติดต่อ ภายใต้ฐานะผู้รับมอบอำนาจของผู้ประกอบการ กฎหมายเปิดช่องนี้ไว้ชัดเจน ตัวอย่างเช่น บัญชีเอกสารแนบท้ายประกาศกระทรวงสาธารณสุขเรื่องการจดแจ้งเครื่องสำอาง พ.ศ. 2561 ระบุเอกสาร "หนังสือมอบอำนาจ (กรณีมอบอำนาจให้ผู้อื่นยื่นคำขอแทน)" ไว้ทั้งกรณีบุคคลธรรมดาและนิติบุคคล

งานที่ผู้รับจดมักรับทำ แบ่งได้ดังนี้

  • จัดประเภทสินค้า ดูว่าสินค้าเป็นอาหาร ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เครื่องสำอาง ผลิตภัณฑ์สมุนไพร เครื่องมือแพทย์ หรือวัตถุอันตราย และอยู่ในกลุ่มย่อยใด
  • ตรวจข้อมูลก่อนยื่น ตรวจสูตร ชื่อผลิตภัณฑ์ ฉลาก และเอกสารจากผู้ผลิต ว่าเข้ากับเกณฑ์ของประเภทนั้นหรือไม่
  • เตรียมแฟ้มเอกสาร แปลงไฟล์ เรียงเอกสารตามรายการที่คู่มือกำหนด และทำคำแปลที่จำเป็น
  • ยื่นคำขอผ่านระบบ กรอกข้อมูลในระบบ e-Submission ด้วยบัญชีของผู้รับมอบอำนาจ ตามสิทธิ์ที่ผู้ประกอบการมอบไว้
  • ติดตามและตอบคำถาม ติดตามสถานะคำขอ รวบรวมข้อมูลจากเจ้าของสินค้าเพื่อตอบเมื่อเจ้าหน้าที่ขอข้อมูลเพิ่ม
  • งานหลังได้เลข แก้ไขรายการ ต่ออายุ และจัดทำทะเบียนสรุปเลขและวันสิ้นอายุของแต่ละรายการ

สังเกตว่าทุกข้อเป็นงานที่ใช้ข้อมูลจากเจ้าของสินค้า ผู้รับจดไม่ได้สร้างข้อเท็จจริงเองได้ ถ้าเจ้าหน้าที่ถามเรื่องสูตร แหล่งวัตถุดิบ หรือกระบวนการผลิต คำตอบต้องมาจากเจ้าของหรือผู้ผลิต ผู้รับจดทำหน้าที่เรียบเรียงและส่งต่อ ในทางปฏิบัติจึงควรกำหนดในสัญญาว่าใครเป็นผู้ประสานงานฝั่งเจ้าของสินค้า

หนังสือมอบอำนาจ อย และสิทธิ์เข้าระบบ e-Submission

หนังสือมอบอำนาจ อย คือเอกสารที่ทำให้ผู้รับจดยื่นเรื่องแทนผู้ประกอบการได้ ปัจจุบันงานส่วนใหญ่ยื่นผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ หนังสือมอบอำนาจจึงผูกกับการเปิดสิทธิ์ในระบบด้วย

บัญชีผู้ใช้กับสิทธิ์เป็นคนละเรื่องกัน

ประกาศสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา เรื่องการยื่นคำขอเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์สุขภาพด้วยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์ ใช้กับอาหาร ยา เครื่องสำอาง วัตถุอันตราย เครื่องมือแพทย์ และผลิตภัณฑ์สุขภาพอื่น และให้ใช้บัญชีผู้ใช้ระบบ OpenID แทนการลงลายมือชื่อในกระดาษ คู่มือผู้ประกอบการระบบ eSubmission เครื่องสำอางแยกบัญชี OpenID ออกจากสิทธิ์ตามการมอบอำนาจ แปลว่าการมีบัญชีอย่างเดียวยังยื่นแทนใครไม่ได้

คู่มือการขออนุญาตผลิตภัณฑ์เสริมอาหารอธิบายเหตุผลไว้ว่า เพื่อยืนยันว่าผู้ใช้งานระบบ "เป็นผู้มีอำนาจตามใบอนุญาตจริง หรือได้รับมอบอำนาจให้ดำเนินการแทน" ผู้ประสงค์เข้าใช้งานต้องยื่นเอกสารขอเปิดสิทธิ์กับเจ้าหน้าที่ผู้ดูแลระบบ และใช้ได้ตามสิทธิ์ที่แจ้งไว้ คู่มือการขออนุญาตผลิตภัณฑ์อาหารตอบคำถามกรณีเข้าระบบด้วย Open ID แล้วระบบแจ้งว่าไม่มีข้อมูลการมอบอำนาจว่า "ต้องยื่นหนังสือมอบอำนาจพร้อมหลักฐานที่สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา เพื่อขอสิทธิ์เข้าใช้ระบบ e-Submission อาหารก่อน"

ในหนังสือมอบอำนาจมีอะไร

แบบหนังสือมอบอำนาจ F-CH2-13 ของงานเครื่องสำอางใช้มอบอำนาจให้ผู้อื่นยื่นคำขอเกี่ยวกับการผลิตหรือนำเข้า แก้ไขหรือตัดทอนเอกสาร และรับทราบคำสั่งของทางราชการ มีช่องผู้มอบอำนาจ ผู้รับมอบอำนาจ พยาน และช่วงวันที่มอบอำนาจ งานอาหารมีเอกสารอีกชนิดหนึ่งคือหนังสือมอบอำนาจแต่งตั้งผู้ดำเนินกิจการ ซึ่งประกาศเรื่องการต่ออายุใบอนุญาตผลิตอาหารและใบอนุญาตนำเข้าอาหารระบุเป็นเอกสารที่ต้องยื่น

ในทางปฏิบัติ ก่อนลงนามควรอ่านให้ชัดว่ามอบเรื่องอะไร ให้ใคร ช่วงวันไหน ในทางปฏิบัติควรแยกให้ชัดระหว่างหนังสือมอบอำนาจให้ยื่นคำขอ กับหนังสือแต่งตั้งผู้ดำเนินกิจการ เพราะนิยามผู้รับอนุญาตในพระราชบัญญัติอาหารรวมถึงผู้ที่นิติบุคคลแต่งตั้งให้เป็นผู้ดำเนินกิจการ และเมื่อเลิกจ้าง ควรยกเลิกการมอบอำนาจและขอปิดสิทธิ์ของผู้รับจดเดิมในระบบ

สิ่งที่ยังเป็นหน้าที่ของเจ้าของสินค้า แม้จ้างคนจดแล้ว

การจ้างผู้รับจดไม่ได้โอนหน้าที่ตามกฎหมายไปด้วย หน้าที่ส่วนใหญ่ผูกกับผู้รับอนุญาตหรือผู้จดแจ้ง และผูกกับสถานที่ที่ระบุไว้ในเอกสาร ตัวอย่างจากกฎหมายแต่ละฉบับ

  • เครื่องสำอาง พระราชบัญญัติเครื่องสำอาง มาตรา 14 วรรคสาม ให้ผู้จดแจ้งต้องปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการผลิต นำเข้า หรือรับจ้างผลิต ที่ประกาศตามมาตรา 6 (5) ถึง (8) ซึ่งครอบคลุมลักษณะสถานที่ผลิตและสถานที่นำเข้า การรับแจ้งและรายงานอาการอันไม่พึงประสงค์ และการจัดเก็บข้อมูลเกี่ยวกับเครื่องสำอางไว้เพื่อการตรวจสอบ
  • อาหาร พระราชบัญญัติอาหาร มาตรา 20 ห้ามผลิต นำเข้า หรือเก็บอาหารนอกสถานที่ที่ระบุในใบอนุญาต และมาตรา 23 ให้ผู้รับอนุญาตแสดงใบอนุญาตไว้ในที่เปิดเผย ณ สถานที่ที่ระบุไว้
  • เครื่องมือแพทย์ มาตรา 19 วรรคสาม ให้ผู้แจ้งรายการละเอียดหรือผู้จดแจ้งต้องปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการผลิตหรือนำเข้าที่รัฐมนตรีประกาศกำหนด
  • ผลิตภัณฑ์สมุนไพร มาตรา 34 และมาตรา 45 กำหนดให้ผู้ขอขึ้นทะเบียนตำรับ ผู้ขอแจ้งรายละเอียด หรือผู้ขอจดแจ้ง ต้องมีคุณสมบัติตามมาตรา 19 และถ้าเป็นนิติบุคคล ผู้แทนนิติบุคคลต้องมีคุณสมบัติด้วย

นอกจากนี้ยังมีเรื่องที่อยู่กับธุรกิจของเจ้าของสินค้า ได้แก่ ฉลากที่พิมพ์ใช้จริง ข้อความโฆษณาที่ทีมขายใช้ และเรื่องร้องเรียนจากลูกค้า ผู้รับจดอาจตรวจทานให้ได้ แต่ไม่ได้รับผิดชอบแทน

ในทางปฏิบัติ ควรมีคนในบริษัทที่รู้ว่าเลขแต่ละเลขผูกกับสถานที่ใดและสิ้นอายุเมื่อไร ไม่ฝากความรู้นี้ไว้กับผู้รับจดฝ่ายเดียว

ผู้รับจดทำแทนได้ กับ สิ่งที่ยังอยู่กับเจ้าของสินค้า

ยังเป็นหน้าที่ของผู้มีชื่อในเอกสาร

  • เป็นผู้รับอนุญาตหรือผู้จดแจ้ง และมีคุณสมบัติตามกฎหมาย
  • ดูแลสถานที่ผลิต นำเข้า หรือเก็บ ให้ตรงตามเกณฑ์
  • ผลิตหรือนำเข้าให้ตรงกับที่ยื่นไว้
  • ความถูกต้องของสูตรและข้อมูลที่ให้ไป
  • ฉลากและโฆษณาที่ใช้จริง
  • เรื่องร้องเรียน อาการไม่พึงประสงค์ และการเก็บข้อมูลไว้ให้ตรวจ

ผู้รับจดทำแทนได้ตามที่มอบอำนาจ

  • จัดประเภทสินค้าและวางแผนการยื่น
  • ตรวจสูตร ชื่อ ฉลาก และเอกสารก่อนยื่น
  • ยื่นคำขอในระบบ e-Submission ตามสิทธิ์ที่มอบ
  • ประสานงานตอบเมื่อเจ้าหน้าที่ขอข้อมูลเพิ่ม
  • แก้ไขรายการ ต่ออายุ และทำทะเบียนวันสิ้นอายุ

หน้าที่ฝั่งซ้ายมาจาก พ.ร.บ.เครื่องสำอาง มาตรา 14 วรรคสาม และมาตรา 6 (5)–(8) · พ.ร.บ.อาหาร มาตรา 20 และ 23 · พ.ร.บ.เครื่องมือแพทย์ มาตรา 19 วรรคสาม · พ.ร.บ.ผลิตภัณฑ์สมุนไพร มาตรา 34 และ 45 ฝั่งขวาเป็นแนวปฏิบัติของงานรับจด

คำถามที่ควรถามก่อนจ้างผู้รับจด อย

คำถามต่อไปนี้ช่วยให้ทั้งสองฝ่ายเขียนขอบเขตงานได้ตรงกันตั้งแต่แรก

  1. เลขหรือใบอนุญาตจะออกในชื่อใคร ควรได้คำตอบเป็นชื่อนิติบุคคลที่ชัดเจน ถ้าคำตอบคือชื่อผู้รับจดหรือบริษัทในเครือ ต้องถามต่อว่าเพราะอะไร และเจ้าของแบรนด์จะมีสิทธิอะไรเหนือเลขนั้น
  2. ใครถือบัญชีเข้าระบบ ผู้ประกอบการควรมีบัญชี OpenID ของตนเอง ส่วนผู้รับจดใช้บัญชีของผู้รับจดตามสิทธิ์ที่มอบไว้ ไม่ควรให้ใครถือรหัสผ่านแทนกัน
  3. ขอบเขตงานในแต่ละประเภทสินค้า รวมการตรวจสถานที่ การขอใบอนุญาตสถานที่ การขอเลขผลิตภัณฑ์ การตรวจฉลาก หรือเฉพาะการกรอกและยื่น
  4. ถ้าเจ้าหน้าที่ขอข้อมูลเพิ่มหรือไม่รับคำขอ แผนต่อไปคืออะไร ผู้รับจดช่วยแก้ไขและยื่นใหม่ในขอบเขตเดิมหรือไม่
  5. แฟ้มเอกสารอยู่ที่ใคร ไฟล์ที่ยื่น ใบอนุญาต ใบรับจดแจ้ง และหนังสือโต้ตอบ ควรส่งสำเนาให้เจ้าของทุกครั้ง
  6. ถ้าเปลี่ยนผู้รับจด มีขั้นตอนส่งมอบไฟล์ ยกเลิกการมอบอำนาจ และปิดสิทธิ์ในระบบอย่างไร
  7. การโอนหรือเปลี่ยนผู้ถือสิทธิ ถ้าวันหนึ่งต้องย้ายเลขหรือใบอนุญาตมาอยู่ในชื่อเจ้าของแบรนด์ ต้องทำอย่างไร กฎหมายบางฉบับมีขั้นตอนโอนใบอนุญาต เช่น พระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร มาตรา 68 ให้ผู้รับอนุญาตที่จะโอนใบอนุญาตยื่นคำขอต่อผู้อนุญาต และการโอนมีผลเมื่อได้รับอนุญาต
  8. งานหลังได้เลข การแจ้งเตือนวันสิ้นอายุ การแก้ไขรายการเมื่อเปลี่ยนสูตรหรือฉลาก อยู่ในขอบเขตหรือไม่
ถามให้ครบก่อนจ้างผู้รับจด อย
  • เลขหรือใบอนุญาตออกในชื่อนิติบุคคลใด
  • ใครถือบัญชี OpenID และสิทธิ์ในระบบผู้ประกอบการมีบัญชีของตนเอง ผู้รับจดใช้สิทธิ์ตามที่มอบ
  • ขอบเขตงานแยกตามประเภทสินค้าสถานที่ ผลิตภัณฑ์ ฉลาก หรือเฉพาะการยื่น
  • แผนเมื่อเจ้าหน้าที่ขอข้อมูลเพิ่มหรือไม่รับคำขอ
  • ใครเก็บแฟ้มเอกสาร และส่งสำเนาให้เจ้าของเมื่อไร
  • ขั้นตอนเมื่อเปลี่ยนผู้รับจดส่งมอบไฟล์ ยกเลิกการมอบอำนาจ ปิดสิทธิ์
  • ถ้าต้องโอนหรือเปลี่ยนผู้ถือสิทธิ ทำได้อย่างไรในประเภทนี้
  • งานหลังได้เลขอยู่ในขอบเขตหรือไม่แจ้งเตือนวันสิ้นอายุ แก้ไขรายการ

ที่มา: สรุปจากบทบาทผู้รับอนุญาต ผู้จดแจ้ง และผู้รับมอบอำนาจในกฎหมายและคู่มือของ อย.

สัญญาณที่ควรระวังเมื่อเลือกผู้รับจด

ผู้รับจดส่วนใหญ่ทำงานตรงไปตรงมา แต่มีบางลักษณะที่เจ้าของสินค้าควรหยุดถามให้ชัดก่อนตัดสินใจ

  • สัญญาว่าได้เลขแน่นอน การพิจารณาเป็นอำนาจของผู้อนุญาตตามกฎหมาย ผู้รับจดเตรียมเอกสารให้ครบได้ แต่ไม่มีใครรับประกันผลแทนเจ้าหน้าที่ได้
  • อ้างว่าเลข อย. แปลว่าสินค้ามีสรรพคุณหรือมีคุณภาพดี เลขแสดงว่าผลิตภัณฑ์ผ่านขั้นตอนอนุญาตหรือจดแจ้งตามประเภทนั้น ไม่ได้เป็นข้อความรับประกันสรรพคุณ และไม่ควรนำไปใช้สื่อแบบนั้นในโฆษณา
  • เสนอให้สินค้าไปอยู่ใต้ใบอนุญาตหรือสถานที่ของผู้รับจด โดยไม่อธิบายผล ทำได้เมื่อผู้นั้นเป็นผู้ผลิตหรือผู้นำเข้าจริง แต่เลขจะอยู่ในชื่อเขา เจ้าของแบรนด์ควรรู้ข้อนี้ตั้งแต่ต้น และควรมีสัญญาว่าด้วยสิทธิในชื่อการค้า สูตร และการเลิกสัญญา
  • ขอรหัสผ่านบัญชี OpenID ของผู้ประกอบการ แทนที่จะขอให้มอบอำนาจตามแบบ ระบบออกแบบให้แต่ละคนใช้บัญชีของตนเอง
  • ไม่ส่งสำเนาเอกสารที่ยื่นให้เจ้าของ
  • ไม่ถามข้อมูลสูตรหรือผู้ผลิตเลย ทั้งที่ประเภทสินค้านั้นต้องใช้ข้อมูลเหล่านี้ในการยื่น

ข้อสังเกตเหล่านี้ไม่ได้แปลว่าผู้รับจดรายนั้นทำงานไม่ดี แต่เป็นจุดที่ควรขอคำอธิบายเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงาน

จุดพลาดเฉพาะประเภท: แบรนด์นำเข้า โรงงานรับจ้างผลิต และการจัดประเภทสินค้า

แบรนด์ต่างประเทศ: ผู้นำเข้าคือผู้ถือสิทธิในไทย

เจ้าของแบรนด์ที่อยู่ต่างประเทศยื่นเองไม่ได้ในหลายประเภท เช่น เครื่องสำอาง ประกาศกระทรวงสาธารณสุขเรื่องการจดแจ้ง พ.ศ. 2561 ข้อ 2 กำหนดให้ผู้ยื่นที่เป็นบุคคลธรรมดาต้องมีสัญชาติไทยอายุไม่ต่ำกว่ายี่สิบปีบริบูรณ์ หรือถ้าเป็นนิติบุคคลต้องจดทะเบียนในประเทศไทย ผู้นำเข้าในไทยจึงเป็นผู้มีชื่อในใบรับจดแจ้ง และต้องแสดงหนังสือแต่งตั้งจากเจ้าของสิทธิ แนวทางของ อย. เรื่อง Authorization Letter ระบุว่าผู้ออกหนังสือได้แก่ผู้ผลิต เจ้าของผลิตภัณฑ์ หรือตัวแทนต่างประเทศที่มีสิทธิมอบอำนาจช่วง เรื่องนี้อธิบายละเอียดใน ตัวแทนนำเข้า ผู้ถือใบอนุญาตแทนแบรนด์ต่างชาติ และ หนังสือแต่งตั้งตัวแทน

ในทางปฏิบัติ ถ้าผู้รับจดเสนอเป็นผู้นำเข้าให้ด้วย ควรแยกให้ชัดว่ากำลังจ้าง "คนทำเอกสาร" หรือกำลังแต่งตั้ง "ผู้นำเข้าที่ถือสิทธิ" เพราะสองบทบาทนี้มีหน้าที่และผลเมื่อเลิกสัญญาต่างกันมาก

โรงงานรับจ้างผลิต: ใครเป็นผู้จดแจ้ง

พระราชบัญญัติเครื่องสำอาง มาตรา 14 รวม "รับจ้างผลิต" ไว้ในกลุ่มผู้ที่ต้องจดแจ้ง เมื่อจ้างโรงงานผลิตครีมหรือสินค้าอื่น โรงงานจึงมักเป็นผู้ยื่นจดแจ้งในฐานะผู้รับจ้างผลิต และชื่อเจ้าของแบรนด์ปรากฏในฐานะผู้ว่าจ้างผลิต อ่านต่อที่ จ้างโรงงานผลิตครีม เลขจดแจ้งเป็นของใคร สำหรับอาหารและผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลขสารบบผูกกับสถานที่ผลิตตามที่คู่มือของ อย. อธิบายไว้ จึงควรถามโรงงานให้ชัดว่าเลขจะอยู่ใต้ใบอนุญาตของใคร

สมุนไพร อาหารเสริม หรือเครื่องสำอาง

สินค้าที่มีสมุนไพรเป็นส่วนผสมไม่ได้เป็นผลิตภัณฑ์สมุนไพรเสมอไป พระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร มาตรา 4 ไม่รวมวัตถุที่จัดเป็นอาหารสำหรับมนุษย์ เครื่องสำอาง หรือเครื่องมือแพทย์ไว้ในนิยาม ประเภทจึงขึ้นกับวัตถุประสงค์ รูปแบบ และข้อความที่จะใช้ ถ้าเลือกผิดตั้งแต่ต้นต้องเริ่มยื่นใหม่ในระบบของอีกประเภท ในทางปฏิบัติควรให้ผู้รับจดสรุปการจัดประเภทเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเตรียมเอกสาร

เอกสารที่เจ้าของสินค้าควรเตรียมเอง และสิ่งที่ควรได้คืนเมื่องานจบ

เจ้าของสินค้าควรเก็บเอกสารหลักไว้เองชุดหนึ่ง เพราะต้องใช้ซ้ำทุกครั้งที่ยื่นเรื่องใหม่หรือเปลี่ยนผู้รับจด

เอกสารฝั่งผู้ประกอบการ

  • หนังสือรับรองการจดทะเบียนนิติบุคคลฉบับปัจจุบัน หรือเอกสารทะเบียนพาณิชย์ กรณีบุคคลธรรมดา
  • บัตรประจำตัวของกรรมการผู้มีอำนาจลงนาม และหนังสือมอบอำนาจที่ลงนามแล้ว
  • เอกสารสิทธิหรือสัญญาเช่าของสำนักงาน สถานที่ผลิต สถานที่นำเข้า และสถานที่เก็บ ตามที่ประเภทสินค้านั้นต้องใช้
  • ใบอนุญาตหรือผลตรวจสถานที่ที่มีอยู่แล้ว

เอกสารฝั่งผลิตภัณฑ์

  • สูตรส่วนประกอบเต็มจากผู้ผลิต พร้อมหน้าที่ของแต่ละสาร
  • ข้อกำหนดของผลิตภัณฑ์และผลวิเคราะห์ที่ประเภทนั้นต้องใช้
  • แบบฉลากและชื่อผลิตภัณฑ์ที่จะใช้จริง
  • สินค้านำเข้า: หนังสือแต่งตั้งจากเจ้าของสิทธิ และเอกสารรับรองจากประเทศผู้ผลิตตามที่คู่มือกำหนด

สิ่งที่ควรได้คืนเมื่องานจบ

เมื่อได้เลขแล้ว ควรได้รับสำเนาใบอนุญาตหรือใบรับจดแจ้งทุกฉบับ ไฟล์คำขอที่ยื่นจริง หนังสือโต้ตอบกับเจ้าหน้าที่ และทะเบียนสรุปเลข วันออก และวันสิ้นอายุ ข้อนี้สำคัญกับงานต่ออายุ เช่น ประกาศเรื่องการต่ออายุใบอนุญาตผลิตอาหารระบุว่า ถ้าใบอนุญาตสิ้นอายุโดยไม่ได้ยื่นต่อ เลขสารบบอาหารภายใต้ใบอนุญาตนั้นจะสิ้นสภาพไปด้วย

ถ้ายังไม่แน่ใจว่าสินค้าเป็นประเภทไหน ลองใช้เครื่องมือจัดประเภทสินค้าก่อนคุยกับผู้รับจด

คำถามที่พบบ่อย

จ้างคนรับจด อย แล้ว เลข อย. เป็นของใคร

เป็นของผู้ที่มีชื่อในใบอนุญาตหรือใบรับจดแจ้ง ตามนิยามผู้รับอนุญาตและผู้จดแจ้งในกฎหมายแต่ละฉบับ ถ้าผู้รับจดยื่นในชื่อบริษัทของเจ้าของสินค้าโดยใช้หนังสือมอบอำนาจ เลขจะเป็นของเจ้าของสินค้า แต่ถ้ายื่นในชื่อผู้รับจดเองในฐานะผู้ผลิตหรือผู้นำเข้า เลขจะอยู่ในชื่อผู้รับจด

ผู้รับจดยื่นแทนเราได้ด้วยเอกสารอะไร

ใช้หนังสือมอบอำนาจจากผู้ประกอบการ ร่วมกับการเปิดสิทธิ์ในระบบ e-Submission ของ อย. ตัวอย่างเช่น ประกาศเรื่องการจดแจ้งเครื่องสำอางระบุเอกสาร หนังสือมอบอำนาจ กรณีมอบอำนาจให้ผู้อื่นยื่นคำขอแทน และคู่มือผลิตภัณฑ์อาหารระบุว่าต้องยื่นหนังสือมอบอำนาจพร้อมหลักฐานเพื่อขอสิทธิ์เข้าใช้ระบบก่อน

ควรให้ผู้รับจดถือรหัสบัญชี OpenID ของบริษัทเราไหม

ไม่ควร ระบบแยกบัญชีผู้ใช้ออกจากสิทธิ์ตามการมอบอำนาจ ผู้ประกอบการควรมีบัญชีของตนเอง ส่วนผู้รับจดใช้บัญชีของผู้รับจดตามสิทธิ์ที่มอบไว้ เมื่อเลิกจ้างก็ปิดสิทธิ์ได้ตรงตัว

เปลี่ยนผู้รับจดกลางทาง เลขเดิมยังใช้ได้ไหม

ถ้าเลขอยู่ในชื่อเจ้าของสินค้า การเปลี่ยนผู้รับจดคือการยกเลิกการมอบอำนาจเดิมและมอบอำนาจให้รายใหม่ เลขไม่ได้เปลี่ยนตาม แต่ถ้าเลขอยู่ในชื่อผู้รับจดหรือโรงงาน การย้ายมาเป็นชื่อเจ้าของแบรนด์ขึ้นกับประเภทสินค้าและกฎหมายของประเภทนั้น ควรตรวจขั้นตอนก่อนเลิกสัญญา

ผู้รับจดเสนอให้ใช้ใบอนุญาตของเขาไปก่อน ควรรับไหม

ทำได้เมื่อผู้นั้นเป็นผู้ผลิตหรือผู้นำเข้าจริงตามใบอนุญาต แต่เลขจะอยู่ในชื่อเขาและหน้าที่ตามกฎหมายก็อยู่กับเขา ควรมีสัญญาเรื่องสิทธิในชื่อการค้า สูตร และการเลิกสัญญาให้ชัดก่อนเริ่ม

สินค้ามีสมุนไพร ต้องจดเป็นผลิตภัณฑ์สมุนไพรเสมอไหม

ไม่เสมอไป พระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร มาตรา 4 ไม่รวมวัตถุที่จัดเป็นอาหาร เครื่องสำอาง หรือเครื่องมือแพทย์ไว้ในนิยาม สินค้าที่มีสมุนไพรจึงอาจเป็นอาหาร ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร หรือเครื่องสำอางก็ได้ ขึ้นกับวัตถุประสงค์ รูปแบบ และข้อความที่ใช้ ควรจัดประเภทให้ชัดก่อนเตรียมเอกสาร

แหล่งอ้างอิง

  1. พระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 (มาตรา 4 นิยามผู้รับอนุญาต มาตรา 14 15 20 23 31) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  2. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 293) พ.ศ. 2548 เรื่อง ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  3. คู่มือการขออนุญาตผลิตภัณฑ์อาหาร (อย.) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  4. คู่มือการขออนุญาตผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ฉบับปรับปรุง 2569) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  5. ประกาศ อย. เรื่อง การต่ออายุใบอนุญาตผลิตอาหาร ประจำปี พ.ศ. 2570–2572 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  6. ประกาศ อย. เรื่อง การต่ออายุใบอนุญาตนำหรือสั่งอาหารเข้ามาในราชอาณาจักร ประจำปี พ.ศ. 2570–2572 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  7. พระราชบัญญัติเครื่องสำอาง พ.ศ. 2558 (มาตรา 4 นิยามผู้จดแจ้งและผู้รับจดแจ้ง มาตรา 6 มาตรา 14) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  8. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง การจดแจ้ง การออกใบรับจดแจ้ง การต่ออายุ การแก้ไขรายการ และการออกใบแทนใบรับจดแจ้งเครื่องสำอาง (22 สิงหาคม 2561) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  9. หนังสือมอบอำนาจ F-CH2-13 งานเครื่องสำอาง (ปรับปรุง 1 พฤศจิกายน 2567) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  10. คู่มือผู้ประกอบการระบบ eSubmission เครื่องสำอาง · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  11. แนวทางพิจารณา Authorization Letter ประกอบการจดแจ้งนำเข้าเครื่องสำอาง · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  12. ประกาศ อย. เรื่อง กำหนดหลักเกณฑ์และวิธีการยื่นคำขอในกระบวนการพิจารณาอนุญาตและการส่งบัญชีหรือรายงานเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์สุขภาพด้วยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์ · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  13. พระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2562 (มาตรา 4 17 34 45 68) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  14. พระราชบัญญัติเครื่องมือแพทย์ พ.ศ. 2551 ฉบับข้อความรวมแก้ไขตามฉบับที่ 2 พ.ศ. 2562 (มาตรา 4 15 16 17 19) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  15. พระราชบัญญัติวัตถุอันตราย พ.ศ. 2535 ฉบับรวบรวมการแก้ไข (มาตรา 18 22 23 36) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  16. แนวทางการวินิจฉัยผลิตภัณฑ์วัตถุอันตรายที่อยู่ในความรับผิดชอบของ อย. · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ

ข้อมูลในบทความนี้เพื่อความรู้ ไม่ใช่คำวินิจฉัยของ อย. และไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย กฎหมายอาจเปลี่ยนได้ — ตรวจประกาศฉบับล่าสุดหรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนยื่นหรือผลิตจริง พบข้อมูลคลาดเคลื่อน แจ้งทีมงานเพื่อแก้ไข

บทความที่เกี่ยวข้อง

เจ้าของแบรนด์อย. คืออะไร ย่อมาจากอะไร ดูแลสินค้าอะไรบ้าง และเครื่องหมาย อย. กับเลขบนฉลากแต่ละกลุ่มต่างกันอย่างไรอย. คือสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา ดูแลอาหาร ยา เครื่องสำอาง สมุนไพร เครื่องมือแพทย์ วัตถุอันตราย ตามกฎหมายฉบับใด เลขบนฉลากบอกอะไร และขอ อย. ที่ไหนอ่าน 12 นาที · อัปเดต 16 พ.ย. 2569เจ้าของแบรนด์ขั้นตอนการขอ อย. ทุกกลุ่มสินค้า: 8 ขั้นตั้งแต่จัดประเภท เตรียมสถานที่ ยื่นออนไลน์ จนถึงหลังได้เลขขั้นตอนการขอ อย. 8 ขั้นสำหรับเจ้าของแบรนด์ ผู้ผลิต และผู้นำเข้า ตั้งแต่ดูกลุ่มสินค้า ใครเป็นผู้ยื่น ใบอนุญาตสถานที่ ยื่นออนไลน์ เอกสาร ฉลาก จนถึงการต่ออายุอ่าน 13 นาที · อัปเดต 17 พ.ย. 2569เจ้าของแบรนด์วัตถุอันตราย อย. คืออะไร สินค้าแบบไหนต้องแจ้งหรือขึ้นทะเบียน และขอ อย. อย่างไรวัตถุอันตรายที่ อย. ดูแลคืออะไร ชนิดที่ 1–4 ต่างกันอย่างไร วิธีวินิจฉัยสินค้า แจ้งข้อเท็จจริง ขึ้นทะเบียน ใบอนุญาต ฉลาก โฆษณา และหน้าที่หลังได้ทะเบียนอ่าน 12 นาที · อัปเดต 15 พ.ย. 2569