เจ้าของแบรนด์
ฉลากอาหารต้องมีอะไรบ้าง ตามประกาศ อย. ฉบับล่าสุด พร้อมตัวอย่างฉลาก
อ่าน 13 นาที · อัปเดต 15 พ.ย. 2569
ในบทความนี้ ฉลากอาหาร อย คืออะไร และประกาศ ฉบับไหนใช้บังคับ อยู่ตอนนี้ อาหาร แบบไหนต้องมี ฉลากอาหาร และแบบไหนได้รับยกเว้น ข้อมูลฉลาก อาหาร ที่ต้องมีตามข้อ 5 ของประกาศ ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร: 10 กลุ่มหลังแก้ไขปี 2569วันหมดอายุอาหาร: หมดอายุ ควรบริโภคก่อน และวันผลิต แสดงอย่างไร ภาษา ขนาดตัวอักษร และตำแหน่ง บนฉลาก ผลิตภัณฑ์ อาหาร ตัวอย่างฉลากอาหาร: อ่านทีละช่องบนฉลากจำลอง ฉลาก อย สำหรับอาหารนำเข้า วัตถุดิบ ส่งออก ฉลากดิจิทัล และกระเช้า ชื่ออาหาร ข้อความกล่าวอ้าง รูปภาพ และเครื่องหมายการค้า ระยะผ่อนผันของฉลากเดิม และเช็กลิสต์ก่อนสั่งพิมพ์ คำถามที่พบบ่อย
ฉลากอาหาร อย คืออะไร และประกาศ ฉบับไหนใช้บังคับ อยู่ตอนนี้ ฉลากอาหารคือข้อความ รูป หรือเครื่องหมาย ที่แสดง ไว้บนภาชนะ หรือหีบห่อ ของอาหาร ที่บรรจุ เพื่อขาย เป็นช่องทางหลัก ที่ผู้บริโภค ใช้ตัดสิน ใจว่าอาหาร นั้นคืออะไร ใครผลิต มีส่วนประกอบอะไร มีสารที่ตนแพ้หรือไม่ และกินได้ถึงวันไหน สำหรับเจ้าของแบรนด์ โรงงาน และผู้นำเข้า ฉลากอาหาร อย ที่ถูกต้องเป็นเงื่อนไข พื้นฐานของการ วางขาย และเป็นส่วนที่ ควรตรวจ ให้ครบก่อนวางขาย
กติกาทั่วไป ของฉลาก อาหาร ในภาชนะ บรรจุอยู่ในประกาศ กระทรวง สาธารณสุข (ฉบับที่ 450) พ.ศ. 2567 เรื่อง การแสดง ฉลากของอาหาร ในภาชนะบรรจุ ซึ่งใช้บังคับตั้งแต่ 19 กรกฎาคม 2567 และต่อมาแก้ไข เพิ่มเติมโดยประกาศ กระทรวง สาธารณสุข (ฉบับที่ 474) พ.ศ. 2569 ลงราชกิจจานุเบกษาเมื่อ 30 ตุลาคม 2569 และใช้บังคับตั้งแต่ 31 ตุลาคม 2569 การออกแบบ ฉลากวันนี้จึงต้อง อ่านสองฉบับนี้คู่กัน หรือใช้ฉบับรวม ที่สำนักงาน คณะกรรมการ อาหาร และยา (อย.) เผยแพร่ไว้
ฉบับที่ 450 ยกเลิก ประกาศ เรื่องเดียวกัน ที่ใช้มาก่อนหน้า 4 ฉบับ ได้แก่ ฉบับที่ 367 พ.ศ. 2557 ฉบับที่ 383 พ.ศ. 2560 ฉบับที่ 401 พ.ศ. 2562 และฉบับที่ 410 พ.ศ. 2562 ถ้าทีมยังใช้คู่มือ หรือแม่แบบฉลาก ที่อ้างฉบับที่ 367 ควรทบทวนใหม่ทั้งชุด เพราะรายการสารก่อภูมิแพ้ ขนาดตัวอักษร ข้อยกเว้น และฉลากส่งออก เปลี่ยนไปแล้ว
ฉบับที่ 474 แก้ประเด็นหลัก 5 เรื่อง
ข้อยกเว้นไม่ต้องมีฉลาก เขียนใหม่ และกำหนด 9 กลุ่มอาหาร ที่ขายตรงแล้ว ก็ยังต้องมีฉลาก รายการสารก่อภูมิแพ้ เพิ่มงา แยกผลเปลือก แข็งของไม้ต้นเป็น 9 ชนิด และย้ายซัลไฟต์ กับแลคโตสไป เป็นข้อความ เพิ่มเติมในบัญชี แนบท้าย ฉลากดิจิทัล เพิ่มข้อ 5/1 ให้ใช้ได้ แต่ข้อมูล หลักต้องอยู่บน ภาชนะ ฉลากอาหารส่งออก ผ่อนเหลือ ข้อมูลขั้นต่ำเพียง อย่างใดอย่างหนึ่ง ขนาดตัวอักษร เขียนข้อ 15 ใหม่ทั้งข้อ บทความ นี้สรุปกติกา ทั่วไปที่ใช้กับอาหาร แทบทุกชนิด ส่วนเรื่องฉลากโภชนาการ จีดีเอ และผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร มีกติกาเพิ่มของตัวเอง ซึ่งแยกไว้ในบทความ เฉพาะ ตามลิงก์ในแต่ละหัวข้อ
อาหาร แบบไหนต้องมี ฉลากอาหาร และแบบไหนได้รับยกเว้น หลักของข้อ 3 คือ อาหารในภาชนะบรรจุ หมายถึงอาหาร ที่มีภาชนะ หุ้มห่อเพื่อขาย ต้องแสดงฉลากทุกกรณี เว้นแต่จะเข้าข้อยกเว้น 4 กลุ่มนี้
ผู้ผลิตขายตรง ให้ผู้บริโภคเอง และให้ข้อมูล อาหาร แก่ผู้ซื้อได้ เช่น หาบเร่ แผงลอย ร้านที่ทำไปขายไป หรือขายผ่านระบบ พาณิชย์ อิเล็กทรอนิกส์ ของผู้ผลิตเอง อาหาร สดที่ไม่ผ่านกรรมวิธีใด เช่น ผลไม้ทั้งผล หอยทั้งฝา อาหารสดที่แกะ ชำแหละ หรือตัดแต่ง ซึ่งบรรจุ ในภาชนะ ที่มองเห็นสภาพ อาหาร และไม่ได้ขาย ต่อผู้บริโภค โดยตรง เช่น ผักตัดแต่ง หมูสับ กุ้งปอกเปลือก อาหาร ที่ทำเพื่อบริการ ในร้านอาหาร ภัตตาคาร โรงแรม โรงเรียน โรงพยาบาล หรือสถานที่ทำนองเดียวกัน รวมถึงการส่ง อาหาร ถึงผู้สั่งซื้อโดยตรง ข้อยกเว้น ข้อแรกมีเงื่อนไข ที่ผู้ขายออนไลน์ ต้องระวัง คำชี้แจงของ อย. ระบุว่าถ้าผู้ผลิต นำอาหาร ไปฝากขายที่สถานที่อื่น จะไม่ได้รับยกเว้น และเอกสาร ถาม-ตอบของกอง อาหาร อธิบายต่อว่า การขายผ่านเพจ หรือบัญชีโซเชีย ลมีเดียของผู้ผลิต เองได้รับยกเว้น แต่การฝากขาย ในแพลตฟอร์ม ร้านค้าออนไลน์ (มาร์เก็ตเพลซ) ไม่ได้รับยกเว้น ต้องแสดงฉลากครบ
ฉบับที่ 474 เพิ่มว่า แม้ผู้ผลิตจะขายตรง อาหาร 9 กลุ่มต่อไปนี้ก็ยัง ต้องมีฉลาก ตามประกาศ
วัตถุเจือปนอาหาร อาหารสูตรสำหรับทารก รวมถึงสูตรสำหรับ ทารกที่มีวัตถุประสงค์ พิเศษทางการแพทย์ อาหาร สูตรต่อเนื่อง สำหรับ ทารกอายุหกถึง สิบสองเดือน และอาหาร สูตรสำหรับ เด็กเล็ก อาหาร เสริมสำหรับ ทารกและเด็กเล็ก อาหารที่มีวัตถุประสงค์พิเศษ ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร อาหารที่เติมสารสกัด อาหารที่เติมสารอาหาร (เช่น วิตามิน แร่ธาตุ กรดอะมิโน) และอาหาร ที่เติมสารสังเคราะห์ (เช่น กาเฟอีนสังเคราะห์) อาหาร ที่มีประกาศ กำหนด คำเตือน ไว้เป็นการ เฉพาะ อาหาร ที่ต้องทำตามประกาศ ว่าด้วยวิธีการผลิต เครื่องมือเครื่องใช้ และการเก็บอาหาร เป็นการ เฉพาะ มีอีกสองเงื่อนไข ที่มักถูกมองข้าม ข้อแรก อาหาร ที่เข้าข้อยกเว้น แต่ขอเลขสารบบ อาหาร ไว้แล้ว ต้องทำฉลาก ตามประกาศ เต็มรูปแบบ ข้อสอง ถ้าอาหาร ที่ได้รับยกเว้น เลือกแสดง ฉลากเอง ฉลากนั้นต้องไม่ เป็นเท็จหรือทำให้ เข้าใจ ผิดตามข้อ 4 และถ้าพิมพ์วัน หมดอายุหรือควร บริโภคก่อน ต้องแสดงตามรูปแบบในข้อ 5 (9) ด้วย ส่วนร้านอาหาร ที่ขายอาหาร เป็นวัตถุดิบ ให้ผู้ปรุงรายอื่น นำไปผลิตต่อ คำชี้แจง ระบุว่าไม่เข้า ข้อยกเว้น ต้องมีฉลากครบ
ถ้ายังไม่แน่ใจ ว่าสินค้า เป็นอาหาร หรือผลิตภัณฑ์ ประเภทอื่น หรือต้องมีเลข สารบบ อาหาร หรือไม่ อ่านต่อที่ ขอเลข อย. อาหาร (เลขสารบบอาหาร) และสินค้ากลุ่มขนมขบเคี้ยว น้ำพริก และเครื่องดื่ม มีสรุปแยกไว้ที่ ขนม น้ำพริก เครื่องดื่ม ต้องขอ อย. ไหม
เช็กก่อนว่าสินค้า ต้องมีฉลาก เต็มรูปแบบไหม 1 อยู่ใน 9 กลุ่มที่ไม่ได้รับยกเว้นไหม เช่น ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร อาหาร เติมสารสกัดหรือ วิตามิน อาหารตามประกาศ GMP เฉพาะ
2 ใครเป็นคนขาย ผู้ผลิตขายตรง เองและให้ข้อมูลได้ หรือฝากขายที่อื่น
3 ขายผ่านช่องทางไหน ช่องทางออนไลน์ ของตัวเองยกเว้นได้ ฝากขายในมาร์เก็ต เพลซไม่ได้รับ ยกเว้น
4 เป็นอาหารสด หรือทำเพื่อบริการในร้าน อาหารสดไม่ผ่านกรรมวิธี หรืออาหาร ในร้านและการ ส่งถึงผู้สั่ง
5 ขอเลขสารบบ อาหาร แล้วหรือยัง ถ้ามีเลขสารบบแล้ว ต้องทำฉลาก ตามประกาศ เต็มรูปแบบ
6 สรุปเส้นทาง ไม่เข้าข้อยกเว้น ทำฉลากครบตามข้อ 5
ที่มา: ประกาศ กระทรวง สาธารณสุข (ฉบับที่ 450) พ.ศ. 2567 ข้อ 3 ที่แก้ไขโดยฉบับที่ 474 พ.ศ. 2569 และเอกสาร ถาม-ตอบของกอง อาหาร
ข้อมูลฉลาก อาหาร ที่ต้องมีตามข้อ 5 ของประกาศ ข้อ 5 กำหนด ว่าฉลาก ของอาหาร ที่ผลิตเพื่อขาย นำเข้าเพื่อขาย หรือที่ขาย ต้องมีข้อความภาษาไทย จะมีภาษา ต่างประเทศ ด้วยก็ได้ และข้อความ ภาษาไทยอย่าง น้อยต้องมีข้อมูล ฉลากอาหารดังนี้ เว้นแต่ อย. ยกเว้นให้เป็นรายข้อ
ชื่ออาหาร ตามหลักในข้อ 14 (ดูหัวข้อชื่ออาหารด้านล่าง) เลขสารบบอาหาร 13 หลัก แสดงในกรอบเครื่องหมาย อย. ตามรูปแบบที่ระเบียบ อย. ว่าด้วยเลขสารบบอาหาร พ.ศ. 2567 กำหนด ชื่อและที่ตั้งของผู้ผลิต ผู้แบ่งบรรจุ สำนักงานใหญ่ หรือผู้นำเข้า พร้อมคำกำกับ ให้ชัดว่าเป็นใคร เช่น "ผลิตโดย" "ผู้แบ่งบรรจุ" "สำนักงานใหญ่" หรือ "นำเข้าโดย" อาหาร นำเข้าต้องแสดง ชื่อและประเทศ ของผู้ผลิตด้วย ปริมาณสุทธิเป็นระบบเมตริก ของแข็งแสดงน้ำหนักสุทธิ ถ้าชั่งไม่ได้ให้ แสดงจำนวนนับ ของเหลวแสดงปริมาตรสุทธิ ส่วนอาหาร กึ่งแข็งกึ่งเหลว เลือกแสดง น้ำหนักหรือปริมาตรก็ได้ ส่วนประกอบ ที่สำคัญ เป็นร้อยละของ น้ำหนักโดยประมาณ จะเรียง จากมากไปน้อย ด้วยก็ได้ ยกเว้น ฉลากที่พื้นที่ทั้ง แผ่นน้อยกว่า 35 ตารางเซนติเมตร (ให้แสดง ส่วนประกอบ ไว้บนหีบห่อ ชั้นนอกแทน) อาหาร ที่มีส่วนประกอบ เพียงอย่างเดียว และอาหารแห้ง ผง หรือเข้มข้น ที่เลือก แสดงร้อยละเมื่อ เจือจางตามวิธี ปรุงได้ ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร (อธิบายในหัวข้อถัดไป) วัตถุเจือปนอาหาร แสดงชื่อกลุ่มหน้าที่ ถ้าเป็นสีหรือวัตถุกันเสีย ให้ตามด้วยชื่อ เฉพาะ หรือตัวเลข INS (International Numbering System ระบบเลขสากล ของวัตถุเจือปน อาหาร) ถ้าเป็นวัตถุปรุง แต่งรสอาหาร หรือวัตถุให้ความ หวานแทนน้ำตาล ให้ตามด้วยชื่อเฉพาะ กลุ่มอื่นอาจใช้คำว่า "วัตถุเจือปนอาหาร" แทนชื่อกลุ่มคู่กับ ชื่อเฉพาะ หรือเลข INS ได้ รายละเอียดอยู่ที่ วัตถุเจือปนอาหารและเลข INSข้อความแต่งกลิ่นรส คือ "แต่งกลิ่นธรรมชาติ" "แต่งกลิ่นเลียนธรรมชาติ" "แต่งกลิ่นสังเคราะห์" "แต่งรสธรรมชาติ" หรือ "แต่งรสเลียนธรรมชาติ" ตามที่ใช้จริง ดูเพิ่มที่ ฉลากวัตถุแต่งกลิ่นรส วันหมดอายุหรือ วันควรบริโภคก่อน (อธิบาย ในหัวข้อ วันหมดอายุอาหาร) คำเตือน ถ้ามี ถ้ามีหลาย ประกาศ กำหนด คำเตือน ทำนอง เดียวกัน รวมแสดงได้ แต่ต้องครบตามทุกฉบับ วิธีเก็บ ถ้ามี เช่น เก็บในที่แห้ง หรือเก็บในตู้เย็นหลังเปิด วิธีปรุงเพื่อรับประทาน ถ้ามี ข้อความ เพิ่มเติมตามบัญชี แนบท้ายประกาศ ปัจจุบันมี 10 ลำดับ ข้อความ อื่นที่ประกาศ เฉพาะ ของอาหาร ชนิดนั้นกำหนด เช่น วิธีใช้สำหรับ อาหาร ที่มุ่งหมาย ให้ทารก เด็กเล็ก หรือบุคคลกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง บัญชีแนบท้ายที่ ต้องเช็กทุกครั้ง ที่ออกแบบฉลาก มีดังนี้
อาหาร ที่ใส่ซองวัตถุกัน ชื้นหรือซองดูด ออกซิเจน แยกไว้ในห่อ และขายตรงต่อผู้บริโภค ต้องมีข้อความ "มี (ชนิดของซอง)" เช่น "มีซองวัตถุกันชื้น" ด้วยตัวอักษรสีแดง สูงไม่ต่ำกว่า 3 มิลลิเมตร บนพื้นสีขาว อาหารที่มีว่านหางจระเข้ ใบแป๊ะก๊วย เมล็ดเชีย แพลนท์ส เตอรอลหรือส ตานอล แก่นตะวัน หรือผักเชียงดาอบแห้ง ต้องมีคำเตือน ตามข้อความ ในบัญชี บางรายการ กำหนด สีแดงและกรอบ อาหาร ที่ใช้แอสพาร์เท มเป็นวัตถุให้ความ หวานแทนน้ำตาล ต้องมีข้อความ "ผู้ที่มีสภาวะฟินิลคีโตนูเรีย ผลิตภัณฑ์นี้มีฟินิลอลานีน" (ฟินิลคีโตนูเรีย คือภาวะ ที่ร่างกาย ย่อยสลาย ฟินิลอลานีนไม่ได้) อาหารที่มีน้ำตาลแลคโตส ต้องมีข้อความ "มีน้ำตาลแลคโตส" (เพิ่มโดยฉบับที่ 474)อาหาร ที่มีซัลไฟต์ตกค้างตั้งแต่ 10 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม คิดเป็นซัลเฟอร์ไดออกไซด์ ต้องมีข้อความ "มีซัลไฟต์" (เพิ่มโดยฉบับที่ 474)ข้อความโภชนาการ ฉลากโภชนาการ และฉลากจีดีเอ เป็นกติกาอีกชุด ที่ใช้กับอาหาร บางกลุ่ม อ่านต่อได้ที่ ฉลากโภชนาการ แบบเต็มและแบบย่อ ฉลากจีดีเอ และ ประกาศ ฉลากโภชนาการฉบับที่ 467
ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร: 10 กลุ่มหลังแก้ไขปี 2569ข้อ 5 (6) ที่แก้ไขโดยฉบับที่ 474 กำหนดให้แสดงข้อความ "ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร : มี ..." เมื่อใช้สารก่อ ภูมิแพ้เป็นส่วน ประกอบ และ "ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร : อาจมี ..." เมื่อมีโอกาส ปนเปื้อน ในกระบวนการผลิต ช่องว่างให้ระบุ ประเภท หรือชนิดของอาหาร ที่มีสารก่อภูมิแพ้ ถ้าไม่ใช้หัวข้อ "ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร" ต้องแสดง "มี ..." หรือ "อาจมี ..." ไว้ในกรอบ ทั้งสองแบบต้อง อยู่ในตำแหน่ง ที่เห็นชัดและอ่านง่าย
อาหาร 10 กลุ่มที่ต้องแจ้ง ตามประกาศ ฉบับปัจจุบัน ได้แก่
ธัญพืชที่มีกลูเตน ได้แก่ ข้าวสาลี ข้าวไรย์ ข้าวบาร์เลย์ ข้าวโอ๊ต สเปลท์ หรือสายพันธุ์ลูกผสม ยกเว้น กลูโคส ไซรัปหรือเดกซ์โทรส จากข้าวสาลี มอลโทเดกซ์ตริ นจากข้าวสาลี กลูโคส ไซรัปจากข้าว บาร์เลย์ และแอลกอฮอล์ ที่กลั่นจากธัญพืช สัตว์น้ำที่มีเปลือกแข็ง เช่น ปู กุ้ง กั้ง ล็อบสเตอร์ ไข่ และผลิตภัณฑ์จากไข่ ปลา และผลิตภัณฑ์จากปลา ยกเว้น เจลาตินจากปลา ที่ใช้เป็นสารช่วย พาวิตามิน และแคโรทีนอยด์ ถั่วลิสง และผลิตภัณฑ์จากถั่วลิสง ถั่วเหลือง ยกเว้น น้ำมันถั่วเหลือง ที่ผ่านการทำให้ บริสุทธิ์ โทโคเฟอรอลบางชนิด ไฟโตสเตอรอล และสตานอลเอ สเตอร์ ที่ได้จากถั่วเหลือง นม และผลิตภัณฑ์จากนม ยกเว้นแลคติทอล ผลเปลือกแข็งของไม้ต้น 9 ชนิด คือ อัลมอนด์ เมล็ดมะม่วงหิมพานต์ ฮาเซลนัต พิแคน พิสทาชิโอ วอลนัต นัตบราซิล แมคคาเดเมีย และไพน์นัต หอย หมึก และผลิตภัณฑ์ จากหอยและหมึก งา และผลิตภัณฑ์จากงา (กลุ่มใหม่ในฉบับที่ 474)สองจุดที่เปลี่ยนจากฉบับที่ 450 เดิม คือ ซัลไฟต์ไม่อยู่ใน รายการ สารก่อภูมิแพ้แล้ว แต่ไปอยู่ในบัญชี แนบท้ายลำดับที่ 10 ให้แสดง "มีซัลไฟต์" ส่วนแลคโตสถูก ตัดออกจากกลุ่มนม และไปอยู่ในบัญชีลำดับที่ 9 ให้แสดง "มีน้ำตาลแลคโตส" ฉลากที่ทำตาม ฉบับเดิมจึงต้อง ปรับถ้อยคำ ภายใน ระยะผ่อนผันที่ฉบับที่ 474 กำหนด
ตัวอย่าง การเขียน ที่คำชี้แจงของ อย. ยกไว้ เช่น "ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร : มีแป้งสาลี นมผง และอาจมีถั่วเปลือกแข็ง" ถ้าส่วนประกอบ เป็นศัพท์เฉพาะ ต้องบอกให้ผู้บริโภค เข้าใจ ว่ามาจากอะไร เช่น "มีเคซีน (โปรตีนนม)" หรือ "มีเลซิตินจากถั่วเหลือง"
ข้อยกเว้นมีสองกรณี กรณีแรก สารก่อภูมิแพ้ เป็นส่วนประกอบ สำคัญและชื่ออาหาร บอกไว้ชัดแล้ว เช่น น้ำนมโคสด หรือถั่วลิสงอบกรอบ กรณีที่สอง มีการประเมิน ความเสี่ยง สารก่อภูมิแพ้ ตามแนวทาง ของโคเด็กซ์ (Codex หน่วยงานมาตรฐาน อาหาร ร่วมของ FAO และ WHO) และโปรตีน ที่หลงเหลือ อยู่เป็นไปตาม ที่โคเด็กซ์กำหนด แต่ถ้าชื่ออาหาร ไม่สื่อถึงสารก่อภูมิแพ้ เช่น คัสตาร์ดที่มีไข่ หรือปูอัดที่ทำจากเนื้อปลา ยังต้องแจ้งตามปกติ ผู้ผลิตจะแจ้ง สารก่อภูมิแพ้ อื่นนอกรายการ เพิ่มเองก็ได้
ถ้าจะใช้คำว่า "ไม่มีกลูเตน" ต้องทำตามประกาศ กระทรวง สาธารณสุข (ฉบับที่ 384) พ.ศ. 2560 ซึ่งให้ใช้ได้เฉพาะคำว่า "ไม่มีกลูเตน" หรือ "gluten free" และถ้าทำจาก ธัญพืชที่มีกลูเตน แต่ผ่านกระบวนการ กำจัดกลูเตน ต้องมีกลูเตนใน ผลิตภัณฑ์ สุดท้าย ไม่เกิน 20 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม พร้อมข้อความ "ผ่านกระบวนการ กำจัดกลูเตน" กำกับ
วันหมดอายุอาหาร: หมดอายุ ควรบริโภคก่อน และวันผลิต แสดงอย่างไร วันหมดอายุอาหาร เป็นข้อที่ผู้ผลิต ถามบ่อยที่สุด ประกาศให้นิยามไว้สองคำ
หมดอายุ คือวันที่แสดง การสิ้นสุดของ คุณภาพ อาหาร ภายใต้เงื่อนไข การเก็บที่ระบุ บนฉลาก ควรบริโภคก่อน คือวันที่แสดง การสิ้นสุดของ ช่วงเวลา ที่อาหาร ยังคงคุณภาพดี หลังวันนั้นอาหาร อาจมีคุณภาพ เปลี่ยน ไปจากเดิม ทั้งสองคำมีผล เหมือน กันในทางการขาย คือ หลังวันที่ระบุไว้ อาหารนั้นวางขายไม่ได้ ผู้ผลิตเลือก ใช้คำใดคำหนึ่งได้ เว้นแต่ประกาศ เฉพาะ ของอาหาร ชนิดนั้นกำหนด คำไว้แล้ว เช่น บางประกาศ ให้แสดง ทั้งวันผลิตและ วันหมดอายุ ต้องทำตามประกาศ เฉพาะนั้น
วัน เดือน ปี หรือ เดือน ปี อาหาร ที่มีอายุ การเก็บไม่เกิน 90 วัน ต้องแสดงวัน เดือน และปี อาหารที่มีอายุการเก็บเกิน 90 วัน แสดงวัน เดือน และปี หรือแสดง เฉพาะ เดือนและปีก็ได้ ต้องมีคำว่า "ควรบริโภคก่อน" หรือ "หมดอายุ" กำกับเสมอ จะมีคำภาษา อังกฤษ ที่ความ หมายเดียวกัน คู่ด้วยก็ได้ เช่น Best before หรือ Expiry date แต่ต้องมีคำภาษาไทยด้วย
ลำดับและรูปแบบตัวเลข ให้เรียงเป็นวัน เดือน ปี หรือเดือน ปี เดือนจะเป็นตัวเลข หรือตัวอักษรก็ได้ ตัวอย่างในคำชี้แจงของ อย. เช่น "ควรบริโภคก่อน 31 มี.ค. 2568" "หมดอายุ 31/03/68" หรือ "ควรบริโภคก่อน 03/2569" ปีใช้ พ.ศ. หรือ ค.ศ. แบบ 4 หลักหรือ 2 หลักได้ ตัวเลข ใช้เลขอารบิก หรือเลขไทยได้ ถ้าเรียงแบบอื่น เช่น ปี เดือน วัน ต้องบอกรูปแบบไว้ให้ชัด เช่น "ควรบริโภคก่อน (ปี เดือน วัน) 2025-03-31"
พิมพ์วันที่ไว้คนละ ที่กับข้อความ โรงงาน จำนวน มากพิมพ์วันที่ด้วย เครื่องพิมพ์ หมึกที่ก้นกล่อง หรือรอยปิดผนึกซอง กรณีนี้ทำได้ แต่ฉลาก ต้องมีข้อความ ที่บอกชัดว่าดูวัน ที่ได้ตรงไหน เช่น "ควรบริโภคก่อน (วัน เดือน ปี) โปรดดูบริเวณ ข้างใต้ภาชนะ" แล้ววันที่ต้องอยู่ ตรงตำแหน่ง ที่บอกไว้จริง
ข้อที่ผู้ขายต้องรู้ ตัวเลข วันหมดอายุหรือ ควรบริโภค ก่อนต้องเป็นช่วง เวลาที่อาหาร ยังวางขายได้ ตามนิยาม และคำชี้แจงของ อย. กำหนด ว่าวันที่บนฉลาก ต้องตรงกับวัน ที่จำหน่าย หรือหลังจากนั้น พูดง่าย ๆ คือ วันที่ขายต้องยัง ไม่เลยวันที่บนฉลาก หน้าที่นี้ใช้กับผู้จำหน่ายด้วย ไม่ใช่เฉพาะ ผู้ผลิตและผู้นำเข้า ร้านค้าและผู้ขาย ออนไลน์ จึงควรมีระบบ หมุนเวียน สินค้าตามวันที่ และดึงสินค้า ที่ถึงกำหนด ออกก่อน
สำหรับ อาหาร แปรรูป บางชนิดตามประกาศ กระทรวง สาธารณสุข (ฉบับที่ 456) พ.ศ. 2568 เช่น ขนมเยลลี่ชนิดแห้ง หมากฝรั่ง ลูกอม และผลิตภัณฑ์จากเนื้อสัตว์ ที่เดิมแสดงเพียงวันผลิต ต้องเปลี่ยน มาแสดง ควรบริโภค ก่อนหรือหมดอายุ ตามประกาศ ฉลากทั่วไป
ภาษา ขนาดตัวอักษร และตำแหน่ง บนฉลาก ผลิตภัณฑ์ อาหาร เมื่อรู้แล้วว่าฉลาก ผลิตภัณฑ์ อาหาร ต้องมีข้อมูลอะไร ขั้นต่อไปคือทำให้อ่านได้จริง ข้อ 15 ที่แก้ไขโดยฉบับที่ 474 กำหนด ว่าข้อความ ภาษาไทยต้อง เห็นชัด อ่านง่าย ขนาดตัวอักษร สัมพันธ์ กับพื้นที่ฉลาก และต้องไม่ต่ำ กว่าเกณฑ์ ต่อไปนี้
ข้อความ ขนาดพื้นที่ฉลาก ความสูงตัวอักษรขั้นต่ำ ชื่ออาหาร ตั้งแต่ 35 ตารางเซนติเมตร 2 มิลลิเมตร ชื่ออาหาร น้อยกว่า 35 ตารางเซนติเมตร 1 มิลลิเมตร เลขสารบบอาหารในกรอบ อย. ทุกขนาด 2 มิลลิเมตร (ตามระเบียบ อย. ว่าด้วยเลขสารบบอาหาร) ปริมาณสุทธิ ส่วนประกอบ ข้อมูลผู้แพ้อาหาร วันที่ ไม่เกิน 100 ตารางเซนติเมตร 1 มิลลิเมตร ปริมาณสุทธิ ส่วนประกอบ ข้อมูลผู้แพ้อาหาร วันที่ มากกว่า 100 ตารางเซนติเมตร 1.5 มิลลิเมตร ข้อความโภชนาการ ฉลากโภชนาการ จีดีเอ และการก ล่าวอ้าง ทางโภชนาการ ที่มีประกาศเฉพาะ ทุกขนาด 1 มิลลิเมตร
นอกจากความสูงตัวอักษร ยังมีกติกา อีกหลาย ข้อที่นักออกแบบต้องรู้
ตำแหน่ง ชื่ออาหาร ปริมาณสุทธิ และวันหมดอายุ หรือควรบริโภคก่อน ต้องอยู่ในตำแหน่ง ที่เห็นได้ชัด คำชี้แจง ยกตัวอย่าง ว่าชื่ออาหาร ควรอยู่ส่วนสำคัญ ด้านหน้าของฉลาก สี สีพื้นฉลาก กับสีตัวอักษร ต้องตัดกันจนอ่านได้ชัด ส่วนเลขสารบบ อาหาร และข้อความ ตามบัญชีแนบท้าย มีสี ขนาด และรูปแบบเฉพาะ ของตัวเอง ความคงทน ฉลากที่ปิด ติด หรือพิมพ์ ต้องถาวร ไม่ลอกหลุดหรือฉีกขาดง่าย อยู่ในที่เปิดเผย และขนาดสัมพันธ์กับภาชนะ ฉลากเล็ก ถ้าฉลากทั้งแผ่นเล็กกว่า 35 ตารางเซนติเมตร ส่วนประกอบ ไปแสดง บนหีบห่อ ชั้นนอกแทนได้ แต่ข้อมูล อื่นยังต้องอยู่บนฉลาก ป้ายแขวนคอขวด เอกสารถาม-ตอบของ อย. ถือว่าเป็นฉลากอาหาร ข้อความ บนป้ายจึงต้อง ทำตามประกาศ เช่นกัน ควรตรวจ ขนาดจากไฟล์ ขนาดจริงก่อน ส่งพิมพ์ ถ้าต้องการวัดจากไฟล์ PDF ใช้เครื่องมือ ตรวจอาร์ต เวิร์กก่อน ส่งโรงพิมพ์ หรือใช้ สเปกฉลากก่อนออกแบบ เพื่อดูรายการ ข้อความ บังคับและความ สูงขั้นต่ำตามขนาด ฉลากของคุณ
ตัวอย่างฉลากอาหาร: อ่านทีละช่องบนฉลากจำลอง ตาราง ในหัวข้อ นี้เป็นตัวอย่าง ฉลากอาหาร จำลอง ใช้สินค้าสมมติชื่อ "คุกกี้ธัญพืชผสมงา" ขนาด 120 กรัม อายุการเก็บ 9 เดือน ขายในร้านค้าปลีก บรรจุซองวัตถุกันชื้นไว้ในถุง แต่ละแถวบอก ว่าช่องนั้นบนฉลาก ต้องเขียนอะไร และกติกา ที่ต้องตรวจ คืออะไร ข้อความทั้งหมดเป็นตัวอย่าง ไม่ใช่สินค้าจริง
สิ่งที่ควรสังเกต จากตัวอย่าง ฉลากอาหารนี้
ชื่อทางการ ค้าต้องมีชื่อที่บอก ประเภท อาหารกำกับ ในที่นี้คือ "คุกกี้ธัญพืชผสมงา" ส่วนชื่อแบรนด์ต้องมีคำว่า "ตรา" หรือ "เครื่องหมายการค้า" กำกับ ส่วนประกอบมีแป้งสาลี ข้าวโอ๊ต เนย และงา จึงต้องแจ้ง "มีข้าวสาลี ข้าวโอ๊ต นม งา" และถ้าสายการ ผลิตเดียวกัน ทำคุกกี้อัล มอนด์ด้วย ให้เพิ่ม "อาจมีอัลมอนด์" สารช่วยให้ขนม ขึ้นฟูในตัวอย่าง ไม่ใช่สี วัตถุกันเสีย วัตถุปรุงแต่งรสอาหาร หรือวัตถุให้ความ หวานแทนน้ำตาล จึงใช้คำว่า "วัตถุเจือปนอาหาร" คู่กับเลข INS แทนชื่อกลุ่มหน้าที่ได้ อายุการเก็บเกิน 90 วัน จึงเลือก แสดงเฉพาะ เดือนและปีได้ และเพราะ พิมพ์วันที่ไว้ที่รอย ปิดผนึก จึงต้องบอกตำแหน่งไว้ มีซองกันชื้นในถุง จึงต้องมีข้อความ สีแดงบนพื้นขาว สูงไม่ต่ำกว่า 3 มิลลิเมตร ฉลากโภชนาการ หรือจีดีเอของ สินค้านี้ ให้ตรวจ แยกว่าเข้าข่าย หรือไม่ วิธีอ่านช่องตัวเลขดูได้ที่ วิธีอ่านฉลากโภชนาการ และถ้าจะขอใช้ สัญลักษณ์ ทางเลือก สุขภาพ ดูเงื่อนไขที่ ฉลากทางเลือกสุขภาพ เมื่อได้ร่างฉลากแล้ว อัปโหลด รูปหรือวางข้อ ความเข้า ตรวจฉลากตามกฎหมาย อย. เพื่อดูว่าขาดรายการใด
ตัวอย่างฉลากอาหาร: คุกกี้ธัญพืชผสมงา (สินค้าสมมติ) ช่องบนฉลาก ตัวอย่างข้อความ กติกาที่ต้องตรวจ
1 ชื่ออาหาร ตรา (ชื่อแบรนด์) คุกกี้ธัญพืชผสมงา สูงไม่น้อยกว่า 2 มม. อยู่ด้านหน้า มีคำว่า ตรา กำกับแบรนด์
2 เลขสารบบอาหาร กรอบ อย. พร้อมเลข 13 หลัก อยู่ในกรอบ ตัวเลขสีตัดกับพื้น สูงไม่น้อยกว่า 2 มม.
3 ผู้ผลิต ผลิตโดย: บริษัท (ชื่อ) จำกัด (ที่ตั้ง) มีคำว่า ผลิตโดย หรือ ผู้ผลิต
4 ปริมาณสุทธิ น้ำหนักสุทธิ 120 กรัม ระบบเมตริก เห็นได้ชัด
5 ส่วนประกอบ แป้งสาลี 40% ข้าวโอ๊ต 20% เนย 15% น้ำตาล 12% งาขาว 8% อื่น ๆ 5%เป็นร้อยละโดยประมาณ
6 ผู้แพ้อาหาร ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร : มีข้าวสาลี ข้าวโอ๊ต นม งา อาจมีอัลมอนด์ ครบทุกกลุ่มที่ใช้ หรืออาจปนเปื้อน
7 วัตถุเจือปนอาหาร วัตถุเจือปนอาหาร (INS 500(ii))กลุ่มนี้ใช้คำว่า วัตถุเจือปนอาหาร คู่เลข INS ได้
8 แต่งกลิ่นรส แต่งกลิ่นเลียนธรรมชาติ ใช้คำตามชนิดที่ใช้จริง
9 วันที่ ควรบริโภคก่อน (เดือน ปี) ดูที่รอยปิดผนึก อายุเกิน 90 วันแสดงเดือน ปี ได้ ต้องบอกตำแหน่ง
10 วิธีเก็บ เก็บในที่แห้ง พ้นแสงแดด ปิดถุงหลังเปิด แสดงถ้ามี
11 ข้อความตามบัญชีแนบท้าย มีซองวัตถุกันชื้น สีแดง สูงไม่ต่ำกว่า 3 มม. บนพื้นขาว
ที่มา: ประกาศ กระทรวง สาธารณสุข (ฉบับที่ 450) พ.ศ. 2567 ฉบับรวมที่แก้ไขโดยฉบับที่ 474 พ.ศ. 2569 และระเบียบ อย. ว่าด้วยเลขสารบบอาหาร พ.ศ. 2567
ฉลาก อย สำหรับอาหารนำเข้า วัตถุดิบ ส่งออก ฉลากดิจิทัล และกระเช้า ฉลาก อย ของอาหาร บางกลุ่มมีเงื่อนไข ต่างจากฉลาก สำหรับ ขายผู้บริโภคทั่วไป
อาหารนำเข้า อาหาร ที่นำเข้าเพื่อขาย ในไทยต้องมีฉลาก ภาษาไทยครบ ตามข้อ 5 ฉลากต้องแสดง ชื่อและที่ตั้งของ ผู้นำเข้า พร้อมคำว่า "ผู้นำเข้า" หรือ "นำเข้าโดย" และแสดง ชื่อกับประเทศ ของผู้ผลิตด้วย เอกสาร ถาม-ตอบของกอง อาหาร อธิบายว่า การเปลี่ยน เฉพาะ ฉลากของอาหาร นำเข้าโดยไม่ เปลี่ยน ภาชนะ ไม่ถือเป็นการแบ่งบรรจุ ถ้าเลือก ใช้สติกเกอร์ ฉลากไทย สติกเกอร์ นั้นก็เป็นฉลาก ที่ต้องติดถาวร ไม่ลอกหลุดง่าย ตามข้อ 10 ถ้ามีฉลาก ต่างประเทศ อยู่แล้ว เครื่องมือ ฉลากต่างประเทศ เป็นฉลากไทย ช่วยร่างสติกเกอร์ ตามลำดับ ข้อบังคับได้
อาหาร ที่ขายเป็นวัตถุดิบ ให้ผู้ผลิตอื่น ถ้าอาหาร นั้นขายให้ผู้ผลิต อาหาร นำไปแปรรูปต่อ ไม่ได้ขายต่อผู้บริโภค ผู้แบ่งบรรจุ ผู้ปรุง หรือผู้จำหน่าย ฉลากแสดงอย่างน้อย 5 รายการ คือ ชื่ออาหาร เลขสารบบอาหาร ชื่อและที่ตั้งผู้ผลิต หรือผู้นำเข้า ปริมาณสุทธิ และวันหมดอายุ หรือควรบริโภคก่อน จะใช้ภาษาอังกฤษแทนได้ แต่ฉลากต้องมีข้อความ "เป็นวัตถุดิบ สำหรับ แปรรูป อาหาร เท่านั้น" หรือข้อความ อื่นที่มีความ หมายทำนอง เดียวกัน และต้องมีราย ละเอียด ภาษาไทยครบ ตามข้อ 5 ในคู่มือหรือเอกสาร ประกอบ การขายทุกครั้ง ถ้าผู้ซื้อกับผู้ขาย มีข้อตกลง ให้ข้อมูล ส่วนประกอบ เป็นร้อยละกัน ไว้แล้ว ไม่ต้องแสดง ร้อยละบนฉลาก หรือในเอกสาร
อาหารที่ผลิตเพื่อส่งออก ข้อ 7 ใหม่ตามฉบับที่ 474 ให้ฉลาก อาหาร ส่งออกใช้ภาษา ใดก็ได้ และขั้นต่ำต้อง มีอย่าง ใดอย่าง หนึ่งในสามอย่าง คือ เลขสารบบอาหาร เลขสถานที่ผลิตอาหาร หรือชื่อและที่ตั้ง ของสถานที่ผลิต ส่วนข้อกำหนด ของประเทศ ปลายทางเป็น อีกเรื่อง ที่ต้องตรวจแยก
ฉลากดิจิทัล ข้อ 5/1 ที่เพิ่มโดยฉบับที่ 474 อนุญาต ให้ผู้ผลิตหรือผู้นำ เข้าแสดง ข้อมูลฉลาก ผ่านฉลากดิจิทัล เช่น รหัสที่สแกน แล้วเปิดหน้าข้อมูล โดยข้อมูล ต้องครบตามประกาศ เข้าถึงได้ทุกเมื่อ และมีการควบคุม ระบบให้ทำงาน ต่อเนื่อง แต่ 7 รายการ ต้องพิมพ์บนภาชนะเสมอ คือ ชื่ออาหาร เลขสารบบอาหาร ปริมาณสุทธิ ส่วนประกอบ ข้อมูลผู้แพ้อาหาร วันหมดอายุหรือ ควรบริโภคก่อน และคำเตือน ส่วนอาหารสูตรสำหรับทารก อาหาร สูตรต่อเนื่อง และสูตรสำหรับ เด็กเล็ก อาหาร เสริมสำหรับ ทารกและเด็กเล็ก อาหารที่มีวัตถุประสงค์พิเศษ และผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ต้องพิมพ์ครบทุก รายการ บนภาชนะ ฉลากดิจิทัล เป็นได้เพียง ข้อมูลเสริม ผลิตภัณฑ์ เสริมอาหาร ยังมีกติกา ฉลากเฉพาะ สรุปไว้ที่ ฉลากผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร
อาหาร จัดรวมในกระเช้า หรือกล่อง อาหารหลายชนิด หรือชนิดเดียวกันหลายชิ้น ที่จัดรวมในกระเช้า ตะกร้า กล่อง หรือถุงเพื่อขาย เป็นอาหาร ที่ต้องมีฉลาก ตามประกาศ เรื่องการแสดง ฉลากของอาหาร จัดรวมในภาชนะ พ.ศ. 2553 ฉลากภาษา ไทยต้องบอกชื่อ หรือประเภท ของอาหาร แต่ละรายการ และวันหมดอายุ หรือควรบริโภค ก่อนของแต่ละ รายการ
อาหารควบคุมเฉพาะ ข้อ 8 กำหนด ให้ฉลาก ของอาหาร ควบคุม เฉพาะ และอาหาร อื่นที่รัฐมนตรี ประกาศ กำหนด ต้องส่งให้ อย. ตรวจอนุมัติก่อนนำไปใช้ ฉลากกลุ่มนี้จึง นำไปใช้ก่อนได้ รับอนุมัติไม่ได้
ชื่ออาหาร ข้อความกล่าวอ้าง รูปภาพ และเครื่องหมายการค้า ประกาศ มีกติกา เรื่องถ้อยคำ บนฉลาก หลายข้อ ซึ่งใช้กับทุกภาษาบนฉลาก รวมถึงชื่อแบรนด์ และเครื่องหมายการค้า
ชื่ออาหาร ข้อ 14 ให้ใช้ชื่ออย่างใดอย่างหนึ่ง คือ ชื่อเฉพาะ หรือชื่อสามัญ ที่ใช้เรียก อาหาร ตามปกติ ชื่อที่แสดง ประเภท หรือชนิดของอาหาร หรือชื่อทางการค้า ถ้าใช้ชื่อทางการ ค้าต้องมีข้อความ บอกประเภท หรือชนิดอาหารกำกับ จะอยู่บรรทัด เดียวกัน หรือขนาด ต่างกันก็ได้ แต่ต้องอ่านชัด และถ้าชื่ออาจ ทำให้เข้าใจ ผิดเรื่อง ลักษณะ หรือแหล่ง กำเนิด ต้องเติมข้อความประกอบ เช่น สารที่ใช้บรรจุ กรรมวิธีผลิต รูปลักษณะ ส่วนของพืชหรือสัตว์ หรือแหล่งกำเนิด
ข้อความ รูป และเครื่องหมาย ต้องไม่ทำให้ เข้าใจผิด ข้อ 4 ห้ามข้อความ รูป รอยประดิษฐ์ หรือเครื่องหมายการค้า ที่เป็นเท็จหรือ หลอกลวง ห้ามทำให้ เข้าใจ ว่ามีส่วนประกอบ ที่ไม่มีอยู่จริง หรือมีในปริมาณ น้อยเกินกว่าจะ ให้ผลตามที่สื่อ ห้ามชื่อที่พ้องเสียง หรือพ้องรูปกับ คำที่โอ้อวด คุณประโยชน์ เกินจริง และต้องไม่ขัด ต่อวัฒนธรรม และศีลธรรมอันดี ข้อ 11 เพิ่มว่าฉลาก ต้องไม่ทำให้ สับสนกับผลิตภัณฑ์ ชนิดอื่น
การกล่าวอ้าง ว่ามีหรือไม่มีสาร ข้อ 12 ห้ามกล่าว อ้างถึงสารที่ห้าม ใช้ในอาหาร ห้ามกล่าว อ้างวัตถุเจือปน อาหาร ที่ไม่มีเงื่อนไข การใช้ในประกาศ และห้ามกล่าว อ้างถึงสารที่ปกติ ไม่มีในอาหารนั้น คำชี้แจงของ อย. ยกตัวอย่าง ข้อความ ที่ใช้ไม่ได้ เช่น "น้ำปราศจาก โคเลสเตอรอล" (น้ำไม่มีโคเลสเตอรอล อยู่แล้ว) หรือ "ลูกชิ้นปลอดสารบอแรกซ์" (บอแรกซ์ ห้ามใช้ในอาหาร อยู่แล้ว) แต่ข้อความ ที่เป็นข้อเท็จจริง เพื่อบอกความ ต่างของสินค้า และพิสูจน์ได้ ยังใช้ได้ เช่น "เนยแท้ไม่ผสมน้ำมันพืช"
เครื่องหมายการค้า ออร์แกนิก และคำว่าใหม่ ข้อ 13 ให้มีคำว่า "ตรา" "เครื่องหมายการค้า" หรือ "เครื่องหมายการค้า จดทะเบียน" กำกับชื่อแบรนด์ หรือใช้คำหรือ สัญลักษณ์ ภาษาอังกฤษ ที่ความ หมายเดียวกัน แทนได้ เอกสารถาม-ตอบของ อย. ระบุว่าคำว่า organic หรือเกษตรอินทรีย์ แสดงได้เฉพาะ สินค้าที่ได้รับการ รับรอง จากหน่วย งานที่รับผิดชอบ แบบตรวจ สอบการแก้ไข ฉลากของกอง อาหาร ระบุว่าคำว่า "ใหม่" หรือ "โฉมใหม่" ใช้ได้กับสินค้า ที่ยังไม่เคยวางขาย และแสดงได้ไม่เกิน 1 ปี คำอ้างเชิงสุขภาพ และการโฆษณา เป็นอีกชุดกติกา ถ้าจะใช้ข้อความ แนวนี้บนฉลาก หรือหน้าขาย ควรตรวจคำก่อนพิมพ์ทุกครั้ง
ระยะผ่อนผันของฉลากเดิม และเช็กลิสต์ก่อนสั่งพิมพ์ ฉลากที่พิมพ์ไว้ แล้วไม่ต้องทิ้ง ทันทีทุกกรณี ประกาศมีระยะผ่อนผันดังนี้
ฉลากตามฉบับที่ 367 เดิม ข้อ 17 ของฉบับที่ 450 ให้ขายต่อได้ไม่ เกินสองปีนับจาก 19 กรกฎาคม 2567 ระยะนี้สิ้นสุดไปแล้ว ฉลากที่ยังอ้าง กติกาเดิมจึงต้อง ปรับทั้งหมด ฉลากตามฉบับที่ 450 ก่อนแก้ไข ฉบับที่ 474 ให้ขายต่อได้ไม่ เกินสองปีนับจาก 31 ตุลาคม 2569 แต่ฉลากของ 9 กลุ่มอาหาร ที่ไม่ได้รับยกเว้น ตามข้อ 3 (1) ต้องทำตามประกาศ ที่แก้ไข แล้วตั้งแต่ วันที่ฉบับที่ 474 ใช้บังคับ อาหาร แปรรูป บางชนิดตามฉบับที่ 456 เช่น ขนมปัง ซอส หมากฝรั่ง ลูกอม และวุ้นสำเร็จรูป ที่ได้เลขสารบบ ก่อนประกาศ ใช้บังคับ ใช้ฉลาก เดิมได้ไม่เกิน สองปีนับจาก 3 พฤษภาคม 2568ถ้าสินค้า ได้เลขสารบบ อาหารแล้ว และต้องแก้ฉลาก เฉพาะ ส่วนที่ไม่กระทบ คุณประโยชน์ คุณภาพ สรรพคุณ หรือความปลอดภัย ระเบียบ อย. เปิดช่องให้ยื่น แก้ไขเฉพาะ ส่วนผ่านระบบได้ ส่วนการแก้ที่กระทบ สูตรหรือคุณภาพ ต้องยื่นแก้ไข รายการ ผลิตภัณฑ์ ตามคู่มือ
ก่อนส่งไฟล์ให้โรงพิมพ์ ให้ทีมไล่เช็กลิสต์ ด้านล่างทีละข้อ และเทียบ กับเอกสาร ที่ยื่นขอเลขสารบบ เพราะชื่ออาหาร สูตร และผู้ผลิตบนฉลาก ต้องตรงกับที่ได้ รับอนุญาต หากไม่แน่ใจ ว่าข้อความ ใดใช้ได้ ถามผ่าน RA Advisor หรือค้นตัวบทใน คลังประกาศ อย. ได้
เช็กลิสต์ ตรวจฉลาก อาหาร ก่อนสั่งพิมพ์ ✓ ข้อความ ภาษาไทยครบ ทุกรายการ ตามข้อ 5
✓ ชื่อ สูตร และผู้ผลิต ตรงกับที่ได้เลขสารบบ
✓ สารก่อภูมิแพ้ครบ 10 กลุ่มตามฉบับที่ 474 รวมงา
✓ ซัลไฟต์และแลค โตสใช้ถ้อยคำ ตามบัญชีแนบท้าย
✓ วันที่มีคำว่า ควรบริโภคก่อน หรือ หมดอายุ และรูปแบบถูกต้อง
✓ ความสูงตัวอักษร ผ่านเกณฑ์ ตามขนาดฉลาก
✓ คำเตือน ตามบัญชีแนบท้ายครบ สี ขนาด และกรอบถูกต้อง
✓ ไม่มีข้อความ กล่าวอ้างที่ทำให้ เข้าใจผิด
คำถามที่พบบ่อย ฉลากอาหาร ต้องมีอะไร บ้างตามประกาศ อย. ฉบับล่าสุด ตามประกาศ กระทรวง สาธารณสุข (ฉบับที่ 450) พ.ศ. 2567 ที่แก้ไขโดยฉบับที่ 474 พ.ศ. 2569 ข้อความ ภาษาไทยอย่าง น้อยต้องมี ชื่ออาหาร เลขสารบบอาหาร ชื่อและที่ตั้งผู้ผลิต หรือผู้นำเข้า ปริมาณสุทธิระบบเมตริก ส่วนประกอบเป็นร้อยละ ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร วัตถุเจือปนอาหาร ข้อความแต่งกลิ่นรส วันหมดอายุหรือ ควรบริโภคก่อน และคำเตือน วิธีเก็บ วิธีปรุง ข้อความตามบัญชีแนบท้าย หรือข้อความ ตามประกาศ เฉพาะ ถ้ามี
ประกาศฉลากอาหารฉบับที่ 367 ยังใช้ได้ไหม ไม่ได้แล้ว ฉบับที่ 367 พ.ศ. 2557 ถูกยกเลิกโดยฉบับที่ 450 พ.ศ. 2567 พร้อมฉบับที่ 383 401 และ 410 ระยะผ่อนผันให้ ขายฉลาก เดิมสองปีนับจาก 19 กรกฎาคม 2567 สิ้นสุดแล้ว ปัจจุบันใช้ฉบับที่ 450 ที่แก้ไขโดยฉบับที่ 474 ซึ่งใช้บังคับตั้งแต่ 31 ตุลาคม 2569
ขายอาหาร ออนไลน์ ต้องมีฉลากไหม ถ้าผู้ผลิตขายตรง ให้ผู้บริโภค ผ่านช่องทางออนไลน์ ของตนเอง และให้ข้อมูลอาหารได้ ได้รับยกเว้นไม่ต้องมีฉลาก แต่ถ้าฝากขาย ในแพลตฟอร์ม ร้านค้าออนไลน์ หรือฝากขายที่อื่น ไม่ได้รับยกเว้น และอาหาร 9 กลุ่ม เช่น ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร อาหาร ที่เติมสารสกัด หรือวิตามิน และอาหาร ที่ต้องทำตามประกาศ GMP เฉพาะ ต้องมีฉลากเสมอแม้ขายตรง
ควรบริโภคก่อน กับ หมดอายุ ต่างกันอย่างไร หมดอายุคือวัน สิ้นสุดคุณภาพ ของอาหาร ส่วนควรบริโภค ก่อนคือวันสิ้นสุด ช่วงที่อาหาร ยังคุณภาพดี แต่ตามประกาศ ทั้งสองคำมีผล เหมือน กันในทางการขาย คือหลังวันที่ระบุ อาหารนั้นวางขายไม่ได้ อาหารที่อายุการเก็บไม่เกิน 90 วันต้องแสดงวัน เดือน ปี ส่วนที่เกิน 90 วันแสดง เฉพาะ เดือนและปีได้
ข้อมูลสำหรับ ผู้แพ้อาหาร ต้องแจ้งสารอะไรบ้าง หลังแก้ไขโดยฉบับที่ 474 มี 10 กลุ่ม คือ ธัญพืชที่มีกลูเตน สัตว์น้ำที่มีเปลือกแข็ง ไข่ ปลา ถั่วลิสง ถั่วเหลือง นม ผลเปลือกแข็งของไม้ต้น 9 ชนิด หอยและหมึก และงา ส่วนซัลไฟต์ตั้งแต่ 10 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัมให้แสดง มีซัลไฟต์ และแลคโตสให้แสดง มีน้ำตาลแลคโตส ตามบัญชีแนบท้าย
ใช้ฉลากดิจิทัลหรือ QR code แทนฉลากบนห่อได้ไหม ใช้ได้ตามข้อ 5/1 ที่เพิ่มโดยฉบับที่ 474 แต่ชื่ออาหาร เลขสารบบอาหาร ปริมาณสุทธิ ส่วนประกอบ ข้อมูลผู้แพ้อาหาร วันหมดอายุหรือ ควรบริโภคก่อน และคำเตือน ต้องพิมพ์บนภาชนะเสมอ ส่วนอาหารทารก อาหารที่มีวัตถุประสงค์พิเศษ และผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ต้องพิมพ์ครบทุก รายการ บนภาชนะ
แหล่งอ้างอิง ประกาศ กระทรวง สาธารณสุข (ฉบับที่ 450) พ.ศ. 2567 เรื่อง การแสดง ฉลากของอาหาร ในภาชนะบรรจุ · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ ประกาศ กระทรวง สาธารณสุข (ฉบับที่ 474) พ.ศ. 2569 เรื่อง การแสดง ฉลากของอาหาร ในภาชนะบรรจุ (ฉบับที่ 2) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ ฉบับรวม ประกาศ กระทรวง สาธารณสุข (ฉบับที่ 450) พ.ศ. 2567 ที่แก้ไขเพิ่มเติมโดยฉบับที่ 474 พ.ศ. 2569 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ ประกาศแก้คำผิด ประกาศ กระทรวง สาธารณสุข (ฉบับที่ 450) พ.ศ. 2567 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ ประกาศ สำนักงาน คณะกรรมการ อาหาร และยา เรื่อง คำชี้แจง ประกาศ กระทรวง สาธารณสุข ว่าด้วยการแสดง ฉลากของอาหาร ในภาชนะบรรจุ ลงวันที่ 9 สิงหาคม 2567 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ ประเด็นถาม-ตอบ เกี่ยวกับประกาศ กระทรวง สาธารณสุข ว่าด้วยการแสดง ฉลากของอาหาร ในภาชนะบรรจุ (กองอาหาร) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ ระเบียบ สำนักงาน คณะกรรมการ อาหาร และยา ว่าด้วยการดำเนิน การเกี่ยว กับเลขสารบบ อาหาร พ.ศ. 2567 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ ประกาศ กระทรวง สาธารณสุข (ฉบับที่ 456) พ.ศ. 2568 เรื่อง การแสดง ฉลากอาหาร แปรรูป บางชนิด · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ ประกาศ กระทรวง สาธารณสุข เรื่อง การแสดง ฉลากของอาหาร จัดรวมในภาชนะ พ.ศ. 2553 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ ประกาศ กระทรวง สาธารณสุข (ฉบับที่ 384) พ.ศ. 2560 เรื่อง การแสดง ฉลากอาหาร ไม่มีกลูเตน · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ แบบตรวจ สอบการขอแก้ไข รายการ ฉลากอาหาร เฉพาะส่วน (กองอาหาร) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ ระเบียบ สำนักงาน คณะกรรมการ อาหาร และยา ว่าด้วยการดำเนิน การเกี่ยว กับเลขสารบบ อาหาร (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2569 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ ประกาศ กระทรวง สาธารณสุข (ฉบับที่ 367) พ.ศ. 2557 เรื่อง การแสดง ฉลากของอาหาร ในภาชนะบรรจุ (ยกเลิกแล้ว) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ ประกาศ กระทรวง สาธารณสุข (ฉบับที่ 383) พ.ศ. 2560 เรื่อง การแสดง ฉลากของอาหาร ในภาชนะบรรจุ (ฉบับที่ 2) (ยกเลิกแล้ว) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ ประกาศ กระทรวง สาธารณสุข (ฉบับที่ 401) พ.ศ. 2562 เรื่อง การแสดง ฉลากของอาหาร ในภาชนะบรรจุ (ฉบับที่ 3) (ยกเลิกแล้ว) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ ประกาศ กระทรวง สาธารณสุข (ฉบับที่ 410) พ.ศ. 2562 เรื่อง การแสดง ฉลากของอาหาร ในภาชนะบรรจุ (ฉบับที่ 4) (ยกเลิกแล้ว) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
ข้อมูลในบทความ นี้เพื่อความรู้ ไม่ใช่คำวินิจฉัยของ อย. และไม่ใช่ คำแนะนำ ทางกฎหมาย กฎหมายอาจเปลี่ยนได้ — ตรวจประกาศ ฉบับล่าสุด หรือปรึกษา ผู้เชี่ยวชาญ ก่อนยื่นหรือผลิตจริง พบข้อมูลคลาดเคลื่อน แจ้งทีมงานเพื่อแก้ไข
บทความที่เกี่ยวข้อง