เว็บไซต์อิสระ ไม่ใช่เว็บไซต์ของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา · ช่วงทดลองใช้: พบข้อผิดพลาดหรืออยากให้เพิ่มอะไร บอกเราได้
FDA Thailand Guideทดลองใช้
ไทย
เข้าสู่ระบบ ปรึกษาทีม
เจ้าของแบรนด์

ฉลากอาหารต้องมีอะไรบ้าง ตามประกาศ อย. ฉบับล่าสุด พร้อมตัวอย่างฉลาก

อ่าน 13 นาที · อัปเดต 15 พ.ย. 2569

ชั้นวางสินค้าในซูเปอร์มาร์เก็ต มีกล่องซีเรียล ถุงถั่ว ขวดซอสมะเขือเทศ และอาหารกระป๋อง ทุกชิ้นติดฉลากสีขาวที่มีแต่เส้นและกรอบว่าง บนชั้นขอบสีกรมท่า ภาพประกอบเรื่องฉลากอาหาร

ฉลากอาหาร อย คืออะไร และประกาศฉบับไหนใช้บังคับอยู่ตอนนี้

ฉลากอาหารคือข้อความ รูป หรือเครื่องหมายที่แสดงไว้บนภาชนะหรือหีบห่อของอาหารที่บรรจุเพื่อขาย เป็นช่องทางหลักที่ผู้บริโภคใช้ตัดสินใจว่าอาหารนั้นคืออะไร ใครผลิต มีส่วนประกอบอะไร มีสารที่ตนแพ้หรือไม่ และกินได้ถึงวันไหน สำหรับเจ้าของแบรนด์ โรงงาน และผู้นำเข้า ฉลากอาหาร อย ที่ถูกต้องเป็นเงื่อนไขพื้นฐานของการวางขาย และเป็นส่วนที่ควรตรวจให้ครบก่อนวางขาย

กติกาทั่วไปของฉลากอาหารในภาชนะบรรจุอยู่ในประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 450) พ.ศ. 2567 เรื่อง การแสดงฉลากของอาหารในภาชนะบรรจุ ซึ่งใช้บังคับตั้งแต่ 19 กรกฎาคม 2567 และต่อมาแก้ไขเพิ่มเติมโดยประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 474) พ.ศ. 2569 ลงราชกิจจานุเบกษาเมื่อ 30 ตุลาคม 2569 และใช้บังคับตั้งแต่ 31 ตุลาคม 2569 การออกแบบฉลากวันนี้จึงต้องอ่านสองฉบับนี้คู่กัน หรือใช้ฉบับรวมที่สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) เผยแพร่ไว้

ฉบับที่ 450 ยกเลิกประกาศเรื่องเดียวกันที่ใช้มาก่อนหน้า 4 ฉบับ ได้แก่ ฉบับที่ 367 พ.ศ. 2557 ฉบับที่ 383 พ.ศ. 2560 ฉบับที่ 401 พ.ศ. 2562 และฉบับที่ 410 พ.ศ. 2562 ถ้าทีมยังใช้คู่มือหรือแม่แบบฉลากที่อ้างฉบับที่ 367 ควรทบทวนใหม่ทั้งชุด เพราะรายการสารก่อภูมิแพ้ ขนาดตัวอักษร ข้อยกเว้น และฉลากส่งออก เปลี่ยนไปแล้ว

ฉบับที่ 474 แก้ประเด็นหลัก 5 เรื่อง

  • ข้อยกเว้นไม่ต้องมีฉลาก เขียนใหม่ และกำหนด 9 กลุ่มอาหารที่ขายตรงแล้วก็ยังต้องมีฉลาก
  • รายการสารก่อภูมิแพ้ เพิ่มงา แยกผลเปลือกแข็งของไม้ต้นเป็น 9 ชนิด และย้ายซัลไฟต์กับแลคโตสไปเป็นข้อความเพิ่มเติมในบัญชีแนบท้าย
  • ฉลากดิจิทัล เพิ่มข้อ 5/1 ให้ใช้ได้ แต่ข้อมูลหลักต้องอยู่บนภาชนะ
  • ฉลากอาหารส่งออก ผ่อนเหลือข้อมูลขั้นต่ำเพียงอย่างใดอย่างหนึ่ง
  • ขนาดตัวอักษร เขียนข้อ 15 ใหม่ทั้งข้อ

บทความนี้สรุปกติกาทั่วไปที่ใช้กับอาหารแทบทุกชนิด ส่วนเรื่องฉลากโภชนาการ จีดีเอ และผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร มีกติกาเพิ่มของตัวเอง ซึ่งแยกไว้ในบทความเฉพาะตามลิงก์ในแต่ละหัวข้อ

อาหารแบบไหนต้องมีฉลากอาหาร และแบบไหนได้รับยกเว้น

หลักของข้อ 3 คือ อาหารในภาชนะบรรจุ หมายถึงอาหารที่มีภาชนะหุ้มห่อเพื่อขาย ต้องแสดงฉลากทุกกรณี เว้นแต่จะเข้าข้อยกเว้น 4 กลุ่มนี้

  1. ผู้ผลิตขายตรงให้ผู้บริโภคเอง และให้ข้อมูลอาหารแก่ผู้ซื้อได้ เช่น หาบเร่ แผงลอย ร้านที่ทำไปขายไป หรือขายผ่านระบบพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ของผู้ผลิตเอง
  2. อาหารสดที่ไม่ผ่านกรรมวิธีใด เช่น ผลไม้ทั้งผล หอยทั้งฝา
  3. อาหารสดที่แกะ ชำแหละ หรือตัดแต่ง ซึ่งบรรจุในภาชนะที่มองเห็นสภาพอาหาร และไม่ได้ขายต่อผู้บริโภคโดยตรง เช่น ผักตัดแต่ง หมูสับ กุ้งปอกเปลือก
  4. อาหารที่ทำเพื่อบริการในร้านอาหาร ภัตตาคาร โรงแรม โรงเรียน โรงพยาบาล หรือสถานที่ทำนองเดียวกัน รวมถึงการส่งอาหารถึงผู้สั่งซื้อโดยตรง

ข้อยกเว้นข้อแรกมีเงื่อนไขที่ผู้ขายออนไลน์ต้องระวัง คำชี้แจงของ อย. ระบุว่าถ้าผู้ผลิตนำอาหารไปฝากขายที่สถานที่อื่น จะไม่ได้รับยกเว้น และเอกสารถาม-ตอบของกองอาหารอธิบายต่อว่า การขายผ่านเพจหรือบัญชีโซเชียลมีเดียของผู้ผลิตเองได้รับยกเว้น แต่การฝากขายในแพลตฟอร์มร้านค้าออนไลน์ (มาร์เก็ตเพลซ) ไม่ได้รับยกเว้น ต้องแสดงฉลากครบ

ฉบับที่ 474 เพิ่มว่า แม้ผู้ผลิตจะขายตรง อาหาร 9 กลุ่มต่อไปนี้ก็ยังต้องมีฉลากตามประกาศ

  • วัตถุเจือปนอาหาร
  • อาหารสูตรสำหรับทารก รวมถึงสูตรสำหรับทารกที่มีวัตถุประสงค์พิเศษทางการแพทย์
  • อาหารสูตรต่อเนื่องสำหรับทารกอายุหกถึงสิบสองเดือน และอาหารสูตรสำหรับเด็กเล็ก
  • อาหารเสริมสำหรับทารกและเด็กเล็ก
  • อาหารที่มีวัตถุประสงค์พิเศษ
  • ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร
  • อาหารที่เติมสารสกัด อาหารที่เติมสารอาหาร (เช่น วิตามิน แร่ธาตุ กรดอะมิโน) และอาหารที่เติมสารสังเคราะห์ (เช่น กาเฟอีนสังเคราะห์)
  • อาหารที่มีประกาศกำหนดคำเตือนไว้เป็นการเฉพาะ
  • อาหารที่ต้องทำตามประกาศว่าด้วยวิธีการผลิต เครื่องมือเครื่องใช้ และการเก็บอาหารเป็นการเฉพาะ

มีอีกสองเงื่อนไขที่มักถูกมองข้าม ข้อแรก อาหารที่เข้าข้อยกเว้นแต่ขอเลขสารบบอาหารไว้แล้ว ต้องทำฉลากตามประกาศเต็มรูปแบบ ข้อสอง ถ้าอาหารที่ได้รับยกเว้นเลือกแสดงฉลากเอง ฉลากนั้นต้องไม่เป็นเท็จหรือทำให้เข้าใจผิดตามข้อ 4 และถ้าพิมพ์วันหมดอายุหรือควรบริโภคก่อน ต้องแสดงตามรูปแบบในข้อ 5 (9) ด้วย ส่วนร้านอาหารที่ขายอาหารเป็นวัตถุดิบให้ผู้ปรุงรายอื่นนำไปผลิตต่อ คำชี้แจงระบุว่าไม่เข้าข้อยกเว้น ต้องมีฉลากครบ

ถ้ายังไม่แน่ใจว่าสินค้าเป็นอาหารหรือผลิตภัณฑ์ประเภทอื่น หรือต้องมีเลขสารบบอาหารหรือไม่ อ่านต่อที่ ขอเลข อย. อาหาร (เลขสารบบอาหาร) และสินค้ากลุ่มขนมขบเคี้ยว น้ำพริก และเครื่องดื่ม มีสรุปแยกไว้ที่ ขนม น้ำพริก เครื่องดื่ม ต้องขอ อย. ไหม

ด้านหลังซองอาหารสีส้มถ่ายระยะใกล้ เห็นแผงฉลากสีขาวที่มีกรอบสี่เหลี่ยม ช่องว่าง และเส้นแบ่งบรรทัดแทนตำแหน่งข้อมูลบนฉลาก ภาพประกอบเรื่องฉลากอาหาร
เช็กก่อนว่าสินค้าต้องมีฉลากเต็มรูปแบบไหม
  1. 1
    อยู่ใน 9 กลุ่มที่ไม่ได้รับยกเว้นไหมเช่น ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร อาหารเติมสารสกัดหรือวิตามิน อาหารตามประกาศ GMP เฉพาะ
  2. 2
    ใครเป็นคนขายผู้ผลิตขายตรงเองและให้ข้อมูลได้ หรือฝากขายที่อื่น
  3. 3
    ขายผ่านช่องทางไหนช่องทางออนไลน์ของตัวเองยกเว้นได้ ฝากขายในมาร์เก็ตเพลซไม่ได้รับยกเว้น
  4. 4
    เป็นอาหารสด หรือทำเพื่อบริการในร้านอาหารสดไม่ผ่านกรรมวิธี หรืออาหารในร้านและการส่งถึงผู้สั่ง
  5. 5
    ขอเลขสารบบอาหารแล้วหรือยังถ้ามีเลขสารบบแล้ว ต้องทำฉลากตามประกาศเต็มรูปแบบ
  6. 6
    สรุปเส้นทางไม่เข้าข้อยกเว้น ทำฉลากครบตามข้อ 5

ที่มา: ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 450) พ.ศ. 2567 ข้อ 3 ที่แก้ไขโดยฉบับที่ 474 พ.ศ. 2569 และเอกสารถาม-ตอบของกองอาหาร

ข้อมูลฉลากอาหารที่ต้องมีตามข้อ 5 ของประกาศ

ข้อ 5 กำหนดว่าฉลากของอาหารที่ผลิตเพื่อขาย นำเข้าเพื่อขาย หรือที่ขาย ต้องมีข้อความภาษาไทย จะมีภาษาต่างประเทศด้วยก็ได้ และข้อความภาษาไทยอย่างน้อยต้องมีข้อมูลฉลากอาหารดังนี้ เว้นแต่ อย. ยกเว้นให้เป็นรายข้อ

  1. ชื่ออาหาร ตามหลักในข้อ 14 (ดูหัวข้อชื่ออาหารด้านล่าง)
  2. เลขสารบบอาหาร 13 หลัก แสดงในกรอบเครื่องหมาย อย. ตามรูปแบบที่ระเบียบ อย. ว่าด้วยเลขสารบบอาหาร พ.ศ. 2567 กำหนด
  3. ชื่อและที่ตั้งของผู้ผลิต ผู้แบ่งบรรจุ สำนักงานใหญ่ หรือผู้นำเข้า พร้อมคำกำกับให้ชัดว่าเป็นใคร เช่น "ผลิตโดย" "ผู้แบ่งบรรจุ" "สำนักงานใหญ่" หรือ "นำเข้าโดย" อาหารนำเข้าต้องแสดงชื่อและประเทศของผู้ผลิตด้วย
  4. ปริมาณสุทธิเป็นระบบเมตริก ของแข็งแสดงน้ำหนักสุทธิ ถ้าชั่งไม่ได้ให้แสดงจำนวนนับ ของเหลวแสดงปริมาตรสุทธิ ส่วนอาหารกึ่งแข็งกึ่งเหลวเลือกแสดงน้ำหนักหรือปริมาตรก็ได้
  5. ส่วนประกอบที่สำคัญเป็นร้อยละของน้ำหนักโดยประมาณ จะเรียงจากมากไปน้อยด้วยก็ได้ ยกเว้นฉลากที่พื้นที่ทั้งแผ่นน้อยกว่า 35 ตารางเซนติเมตร (ให้แสดงส่วนประกอบไว้บนหีบห่อชั้นนอกแทน) อาหารที่มีส่วนประกอบเพียงอย่างเดียว และอาหารแห้ง ผง หรือเข้มข้น ที่เลือกแสดงร้อยละเมื่อเจือจางตามวิธีปรุงได้
  6. ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร (อธิบายในหัวข้อถัดไป)
  7. วัตถุเจือปนอาหาร แสดงชื่อกลุ่มหน้าที่ ถ้าเป็นสีหรือวัตถุกันเสีย ให้ตามด้วยชื่อเฉพาะหรือตัวเลข INS (International Numbering System ระบบเลขสากลของวัตถุเจือปนอาหาร) ถ้าเป็นวัตถุปรุงแต่งรสอาหารหรือวัตถุให้ความหวานแทนน้ำตาล ให้ตามด้วยชื่อเฉพาะ กลุ่มอื่นอาจใช้คำว่า "วัตถุเจือปนอาหาร" แทนชื่อกลุ่มคู่กับชื่อเฉพาะหรือเลข INS ได้ รายละเอียดอยู่ที่ วัตถุเจือปนอาหารและเลข INS
  8. ข้อความแต่งกลิ่นรส คือ "แต่งกลิ่นธรรมชาติ" "แต่งกลิ่นเลียนธรรมชาติ" "แต่งกลิ่นสังเคราะห์" "แต่งรสธรรมชาติ" หรือ "แต่งรสเลียนธรรมชาติ" ตามที่ใช้จริง ดูเพิ่มที่ ฉลากวัตถุแต่งกลิ่นรส
  9. วันหมดอายุหรือวันควรบริโภคก่อน (อธิบายในหัวข้อวันหมดอายุอาหาร)
  10. คำเตือน ถ้ามี ถ้ามีหลายประกาศกำหนดคำเตือนทำนองเดียวกัน รวมแสดงได้ แต่ต้องครบตามทุกฉบับ
  11. วิธีเก็บ ถ้ามี เช่น เก็บในที่แห้ง หรือเก็บในตู้เย็นหลังเปิด
  12. วิธีปรุงเพื่อรับประทาน ถ้ามี
  13. ข้อความเพิ่มเติมตามบัญชีแนบท้ายประกาศ ปัจจุบันมี 10 ลำดับ
  14. ข้อความอื่นที่ประกาศเฉพาะของอาหารชนิดนั้นกำหนด เช่น วิธีใช้สำหรับอาหารที่มุ่งหมายให้ทารก เด็กเล็ก หรือบุคคลกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง

บัญชีแนบท้ายที่ต้องเช็กทุกครั้งที่ออกแบบฉลาก มีดังนี้

  • อาหารที่ใส่ซองวัตถุกันชื้นหรือซองดูดออกซิเจนแยกไว้ในห่อ และขายตรงต่อผู้บริโภค ต้องมีข้อความ "มี (ชนิดของซอง)" เช่น "มีซองวัตถุกันชื้น" ด้วยตัวอักษรสีแดง สูงไม่ต่ำกว่า 3 มิลลิเมตร บนพื้นสีขาว
  • อาหารที่มีว่านหางจระเข้ ใบแป๊ะก๊วย เมล็ดเชีย แพลนท์สเตอรอลหรือสตานอล แก่นตะวัน หรือผักเชียงดาอบแห้ง ต้องมีคำเตือนตามข้อความในบัญชี บางรายการกำหนดสีแดงและกรอบ
  • อาหารที่ใช้แอสพาร์เทมเป็นวัตถุให้ความหวานแทนน้ำตาล ต้องมีข้อความ "ผู้ที่มีสภาวะฟินิลคีโตนูเรีย ผลิตภัณฑ์นี้มีฟินิลอลานีน" (ฟินิลคีโตนูเรียคือภาวะที่ร่างกายย่อยสลายฟินิลอลานีนไม่ได้)
  • อาหารที่มีน้ำตาลแลคโตส ต้องมีข้อความ "มีน้ำตาลแลคโตส" (เพิ่มโดยฉบับที่ 474)
  • อาหารที่มีซัลไฟต์ตกค้างตั้งแต่ 10 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม คิดเป็นซัลเฟอร์ไดออกไซด์ ต้องมีข้อความ "มีซัลไฟต์" (เพิ่มโดยฉบับที่ 474)

ข้อความโภชนาการ ฉลากโภชนาการ และฉลากจีดีเอ เป็นกติกาอีกชุดที่ใช้กับอาหารบางกลุ่ม อ่านต่อได้ที่ ฉลากโภชนาการแบบเต็มและแบบย่อ ฉลากจีดีเอ และ ประกาศฉลากโภชนาการฉบับที่ 467

ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร: 10 กลุ่มหลังแก้ไขปี 2569

ข้อ 5 (6) ที่แก้ไขโดยฉบับที่ 474 กำหนดให้แสดงข้อความ "ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร : มี ..." เมื่อใช้สารก่อภูมิแพ้เป็นส่วนประกอบ และ "ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร : อาจมี ..." เมื่อมีโอกาสปนเปื้อนในกระบวนการผลิต ช่องว่างให้ระบุประเภทหรือชนิดของอาหารที่มีสารก่อภูมิแพ้ ถ้าไม่ใช้หัวข้อ "ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร" ต้องแสดง "มี ..." หรือ "อาจมี ..." ไว้ในกรอบ ทั้งสองแบบต้องอยู่ในตำแหน่งที่เห็นชัดและอ่านง่าย

อาหาร 10 กลุ่มที่ต้องแจ้งตามประกาศฉบับปัจจุบัน ได้แก่

  1. ธัญพืชที่มีกลูเตน ได้แก่ ข้าวสาลี ข้าวไรย์ ข้าวบาร์เลย์ ข้าวโอ๊ต สเปลท์ หรือสายพันธุ์ลูกผสม ยกเว้นกลูโคสไซรัปหรือเดกซ์โทรสจากข้าวสาลี มอลโทเดกซ์ตรินจากข้าวสาลี กลูโคสไซรัปจากข้าวบาร์เลย์ และแอลกอฮอล์ที่กลั่นจากธัญพืช
  2. สัตว์น้ำที่มีเปลือกแข็ง เช่น ปู กุ้ง กั้ง ล็อบสเตอร์
  3. ไข่ และผลิตภัณฑ์จากไข่
  4. ปลา และผลิตภัณฑ์จากปลา ยกเว้นเจลาตินจากปลาที่ใช้เป็นสารช่วยพาวิตามินและแคโรทีนอยด์
  5. ถั่วลิสง และผลิตภัณฑ์จากถั่วลิสง
  6. ถั่วเหลือง ยกเว้นน้ำมันถั่วเหลืองที่ผ่านการทำให้บริสุทธิ์ โทโคเฟอรอลบางชนิด ไฟโตสเตอรอล และสตานอลเอสเตอร์ที่ได้จากถั่วเหลือง
  7. นม และผลิตภัณฑ์จากนม ยกเว้นแลคติทอล
  8. ผลเปลือกแข็งของไม้ต้น 9 ชนิด คือ อัลมอนด์ เมล็ดมะม่วงหิมพานต์ ฮาเซลนัต พิแคน พิสทาชิโอ วอลนัต นัตบราซิล แมคคาเดเมีย และไพน์นัต
  9. หอย หมึก และผลิตภัณฑ์จากหอยและหมึก
  10. งา และผลิตภัณฑ์จากงา (กลุ่มใหม่ในฉบับที่ 474)

สองจุดที่เปลี่ยนจากฉบับที่ 450 เดิม คือ ซัลไฟต์ไม่อยู่ในรายการสารก่อภูมิแพ้แล้ว แต่ไปอยู่ในบัญชีแนบท้ายลำดับที่ 10 ให้แสดง "มีซัลไฟต์" ส่วนแลคโตสถูกตัดออกจากกลุ่มนม และไปอยู่ในบัญชีลำดับที่ 9 ให้แสดง "มีน้ำตาลแลคโตส" ฉลากที่ทำตามฉบับเดิมจึงต้องปรับถ้อยคำภายในระยะผ่อนผันที่ฉบับที่ 474 กำหนด

ตัวอย่างการเขียนที่คำชี้แจงของ อย. ยกไว้ เช่น "ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร : มีแป้งสาลี นมผง และอาจมีถั่วเปลือกแข็ง" ถ้าส่วนประกอบเป็นศัพท์เฉพาะ ต้องบอกให้ผู้บริโภคเข้าใจว่ามาจากอะไร เช่น "มีเคซีน (โปรตีนนม)" หรือ "มีเลซิตินจากถั่วเหลือง"

ข้อยกเว้นมีสองกรณี กรณีแรก สารก่อภูมิแพ้เป็นส่วนประกอบสำคัญและชื่ออาหารบอกไว้ชัดแล้ว เช่น น้ำนมโคสด หรือถั่วลิสงอบกรอบ กรณีที่สอง มีการประเมินความเสี่ยงสารก่อภูมิแพ้ตามแนวทางของโคเด็กซ์ (Codex หน่วยงานมาตรฐานอาหารร่วมของ FAO และ WHO) และโปรตีนที่หลงเหลืออยู่เป็นไปตามที่โคเด็กซ์กำหนด แต่ถ้าชื่ออาหารไม่สื่อถึงสารก่อภูมิแพ้ เช่น คัสตาร์ดที่มีไข่ หรือปูอัดที่ทำจากเนื้อปลา ยังต้องแจ้งตามปกติ ผู้ผลิตจะแจ้งสารก่อภูมิแพ้อื่นนอกรายการเพิ่มเองก็ได้

ถ้าจะใช้คำว่า "ไม่มีกลูเตน" ต้องทำตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 384) พ.ศ. 2560 ซึ่งให้ใช้ได้เฉพาะคำว่า "ไม่มีกลูเตน" หรือ "gluten free" และถ้าทำจากธัญพืชที่มีกลูเตนแต่ผ่านกระบวนการกำจัดกลูเตน ต้องมีกลูเตนในผลิตภัณฑ์สุดท้ายไม่เกิน 20 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม พร้อมข้อความ "ผ่านกระบวนการกำจัดกลูเตน" กำกับ

วันหมดอายุอาหาร: หมดอายุ ควรบริโภคก่อน และวันผลิต แสดงอย่างไร

วันหมดอายุอาหารเป็นข้อที่ผู้ผลิตถามบ่อยที่สุด ประกาศให้นิยามไว้สองคำ

  • หมดอายุ คือวันที่แสดงการสิ้นสุดของคุณภาพอาหาร ภายใต้เงื่อนไขการเก็บที่ระบุบนฉลาก
  • ควรบริโภคก่อน คือวันที่แสดงการสิ้นสุดของช่วงเวลาที่อาหารยังคงคุณภาพดี หลังวันนั้นอาหารอาจมีคุณภาพเปลี่ยนไปจากเดิม

ทั้งสองคำมีผลเหมือนกันในทางการขาย คือ หลังวันที่ระบุไว้ อาหารนั้นวางขายไม่ได้ ผู้ผลิตเลือกใช้คำใดคำหนึ่งได้ เว้นแต่ประกาศเฉพาะของอาหารชนิดนั้นกำหนดคำไว้แล้ว เช่น บางประกาศให้แสดงทั้งวันผลิตและวันหมดอายุ ต้องทำตามประกาศเฉพาะนั้น

วัน เดือน ปี หรือ เดือน ปี

  • อาหารที่มีอายุการเก็บไม่เกิน 90 วัน ต้องแสดงวัน เดือน และปี
  • อาหารที่มีอายุการเก็บเกิน 90 วัน แสดงวัน เดือน และปี หรือแสดงเฉพาะเดือนและปีก็ได้

ต้องมีคำว่า "ควรบริโภคก่อน" หรือ "หมดอายุ" กำกับเสมอ จะมีคำภาษาอังกฤษที่ความหมายเดียวกันคู่ด้วยก็ได้ เช่น Best before หรือ Expiry date แต่ต้องมีคำภาษาไทยด้วย

ลำดับและรูปแบบตัวเลข

ให้เรียงเป็นวัน เดือน ปี หรือเดือน ปี เดือนจะเป็นตัวเลขหรือตัวอักษรก็ได้ ตัวอย่างในคำชี้แจงของ อย. เช่น "ควรบริโภคก่อน 31 มี.ค. 2568" "หมดอายุ 31/03/68" หรือ "ควรบริโภคก่อน 03/2569" ปีใช้ พ.ศ. หรือ ค.ศ. แบบ 4 หลักหรือ 2 หลักได้ ตัวเลขใช้เลขอารบิกหรือเลขไทยได้ ถ้าเรียงแบบอื่น เช่น ปี เดือน วัน ต้องบอกรูปแบบไว้ให้ชัด เช่น "ควรบริโภคก่อน (ปี เดือน วัน) 2025-03-31"

พิมพ์วันที่ไว้คนละที่กับข้อความ

โรงงานจำนวนมากพิมพ์วันที่ด้วยเครื่องพิมพ์หมึกที่ก้นกล่องหรือรอยปิดผนึกซอง กรณีนี้ทำได้ แต่ฉลากต้องมีข้อความที่บอกชัดว่าดูวันที่ได้ตรงไหน เช่น "ควรบริโภคก่อน (วัน เดือน ปี) โปรดดูบริเวณข้างใต้ภาชนะ" แล้ววันที่ต้องอยู่ตรงตำแหน่งที่บอกไว้จริง

ข้อที่ผู้ขายต้องรู้

ตัวเลขวันหมดอายุหรือควรบริโภคก่อนต้องเป็นช่วงเวลาที่อาหารยังวางขายได้ตามนิยาม และคำชี้แจงของ อย. กำหนดว่าวันที่บนฉลากต้องตรงกับวันที่จำหน่ายหรือหลังจากนั้น พูดง่าย ๆ คือ วันที่ขายต้องยังไม่เลยวันที่บนฉลาก หน้าที่นี้ใช้กับผู้จำหน่ายด้วย ไม่ใช่เฉพาะผู้ผลิตและผู้นำเข้า ร้านค้าและผู้ขายออนไลน์จึงควรมีระบบหมุนเวียนสินค้าตามวันที่ และดึงสินค้าที่ถึงกำหนดออกก่อน

สำหรับอาหารแปรรูปบางชนิดตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 456) พ.ศ. 2568 เช่น ขนมเยลลี่ชนิดแห้ง หมากฝรั่ง ลูกอม และผลิตภัณฑ์จากเนื้อสัตว์ ที่เดิมแสดงเพียงวันผลิต ต้องเปลี่ยนมาแสดงควรบริโภคก่อนหรือหมดอายุตามประกาศฉลากทั่วไป

ภาษา ขนาดตัวอักษร และตำแหน่งบนฉลากผลิตภัณฑ์อาหาร

เมื่อรู้แล้วว่าฉลากผลิตภัณฑ์อาหารต้องมีข้อมูลอะไร ขั้นต่อไปคือทำให้อ่านได้จริง ข้อ 15 ที่แก้ไขโดยฉบับที่ 474 กำหนดว่าข้อความภาษาไทยต้องเห็นชัด อ่านง่าย ขนาดตัวอักษรสัมพันธ์กับพื้นที่ฉลาก และต้องไม่ต่ำกว่าเกณฑ์ต่อไปนี้

ข้อความขนาดพื้นที่ฉลากความสูงตัวอักษรขั้นต่ำ
ชื่ออาหารตั้งแต่ 35 ตารางเซนติเมตร2 มิลลิเมตร
ชื่ออาหารน้อยกว่า 35 ตารางเซนติเมตร1 มิลลิเมตร
เลขสารบบอาหารในกรอบ อย.ทุกขนาด2 มิลลิเมตร (ตามระเบียบ อย. ว่าด้วยเลขสารบบอาหาร)
ปริมาณสุทธิ ส่วนประกอบ ข้อมูลผู้แพ้อาหาร วันที่ไม่เกิน 100 ตารางเซนติเมตร1 มิลลิเมตร
ปริมาณสุทธิ ส่วนประกอบ ข้อมูลผู้แพ้อาหาร วันที่มากกว่า 100 ตารางเซนติเมตร1.5 มิลลิเมตร
ข้อความโภชนาการ ฉลากโภชนาการ จีดีเอ และการกล่าวอ้างทางโภชนาการ ที่มีประกาศเฉพาะทุกขนาด1 มิลลิเมตร

นอกจากความสูงตัวอักษร ยังมีกติกาอีกหลายข้อที่นักออกแบบต้องรู้

  • ตำแหน่ง ชื่ออาหาร ปริมาณสุทธิ และวันหมดอายุหรือควรบริโภคก่อน ต้องอยู่ในตำแหน่งที่เห็นได้ชัด คำชี้แจงยกตัวอย่างว่าชื่ออาหารควรอยู่ส่วนสำคัญด้านหน้าของฉลาก
  • สี สีพื้นฉลากกับสีตัวอักษรต้องตัดกันจนอ่านได้ชัด ส่วนเลขสารบบอาหารและข้อความตามบัญชีแนบท้าย มีสี ขนาด และรูปแบบเฉพาะของตัวเอง
  • ความคงทน ฉลากที่ปิด ติด หรือพิมพ์ ต้องถาวร ไม่ลอกหลุดหรือฉีกขาดง่าย อยู่ในที่เปิดเผย และขนาดสัมพันธ์กับภาชนะ
  • ฉลากเล็ก ถ้าฉลากทั้งแผ่นเล็กกว่า 35 ตารางเซนติเมตร ส่วนประกอบไปแสดงบนหีบห่อชั้นนอกแทนได้ แต่ข้อมูลอื่นยังต้องอยู่บนฉลาก
  • ป้ายแขวนคอขวด เอกสารถาม-ตอบของ อย. ถือว่าเป็นฉลากอาหาร ข้อความบนป้ายจึงต้องทำตามประกาศเช่นกัน

ควรตรวจขนาดจากไฟล์ขนาดจริงก่อนส่งพิมพ์ ถ้าต้องการวัดจากไฟล์ PDF ใช้เครื่องมือ ตรวจอาร์ตเวิร์กก่อนส่งโรงพิมพ์ หรือใช้ สเปกฉลากก่อนออกแบบ เพื่อดูรายการข้อความบังคับและความสูงขั้นต่ำตามขนาดฉลากของคุณ

ตัวอย่างฉลากอาหาร: อ่านทีละช่องบนฉลากจำลอง

ตารางในหัวข้อนี้เป็นตัวอย่างฉลากอาหารจำลอง ใช้สินค้าสมมติชื่อ "คุกกี้ธัญพืชผสมงา" ขนาด 120 กรัม อายุการเก็บ 9 เดือน ขายในร้านค้าปลีก บรรจุซองวัตถุกันชื้นไว้ในถุง แต่ละแถวบอกว่าช่องนั้นบนฉลากต้องเขียนอะไร และกติกาที่ต้องตรวจคืออะไร ข้อความทั้งหมดเป็นตัวอย่าง ไม่ใช่สินค้าจริง

สิ่งที่ควรสังเกตจากตัวอย่างฉลากอาหารนี้

  • ชื่อทางการค้าต้องมีชื่อที่บอกประเภทอาหารกำกับ ในที่นี้คือ "คุกกี้ธัญพืชผสมงา" ส่วนชื่อแบรนด์ต้องมีคำว่า "ตรา" หรือ "เครื่องหมายการค้า" กำกับ
  • ส่วนประกอบมีแป้งสาลี ข้าวโอ๊ต เนย และงา จึงต้องแจ้ง "มีข้าวสาลี ข้าวโอ๊ต นม งา" และถ้าสายการผลิตเดียวกันทำคุกกี้อัลมอนด์ด้วย ให้เพิ่ม "อาจมีอัลมอนด์"
  • สารช่วยให้ขนมขึ้นฟูในตัวอย่างไม่ใช่สี วัตถุกันเสีย วัตถุปรุงแต่งรสอาหาร หรือวัตถุให้ความหวานแทนน้ำตาล จึงใช้คำว่า "วัตถุเจือปนอาหาร" คู่กับเลข INS แทนชื่อกลุ่มหน้าที่ได้
  • อายุการเก็บเกิน 90 วัน จึงเลือกแสดงเฉพาะเดือนและปีได้ และเพราะพิมพ์วันที่ไว้ที่รอยปิดผนึก จึงต้องบอกตำแหน่งไว้
  • มีซองกันชื้นในถุง จึงต้องมีข้อความสีแดงบนพื้นขาว สูงไม่ต่ำกว่า 3 มิลลิเมตร

ฉลากโภชนาการหรือจีดีเอของสินค้านี้ ให้ตรวจแยกว่าเข้าข่ายหรือไม่ วิธีอ่านช่องตัวเลขดูได้ที่ วิธีอ่านฉลากโภชนาการ และถ้าจะขอใช้สัญลักษณ์ทางเลือกสุขภาพ ดูเงื่อนไขที่ ฉลากทางเลือกสุขภาพ เมื่อได้ร่างฉลากแล้ว อัปโหลดรูปหรือวางข้อความเข้า ตรวจฉลากตามกฎหมาย อย. เพื่อดูว่าขาดรายการใด

ตัวอย่างฉลากอาหาร: คุกกี้ธัญพืชผสมงา (สินค้าสมมติ)
ช่องบนฉลากตัวอย่างข้อความกติกาที่ต้องตรวจ
1 ชื่ออาหารตรา (ชื่อแบรนด์) คุกกี้ธัญพืชผสมงาสูงไม่น้อยกว่า 2 มม. อยู่ด้านหน้า มีคำว่า ตรา กำกับแบรนด์
2 เลขสารบบอาหารกรอบ อย. พร้อมเลข 13 หลักอยู่ในกรอบ ตัวเลขสีตัดกับพื้น สูงไม่น้อยกว่า 2 มม.
3 ผู้ผลิตผลิตโดย: บริษัท (ชื่อ) จำกัด (ที่ตั้ง)มีคำว่า ผลิตโดย หรือ ผู้ผลิต
4 ปริมาณสุทธิน้ำหนักสุทธิ 120 กรัมระบบเมตริก เห็นได้ชัด
5 ส่วนประกอบแป้งสาลี 40% ข้าวโอ๊ต 20% เนย 15% น้ำตาล 12% งาขาว 8% อื่น ๆ 5%เป็นร้อยละโดยประมาณ
6 ผู้แพ้อาหารข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร : มีข้าวสาลี ข้าวโอ๊ต นม งา อาจมีอัลมอนด์ครบทุกกลุ่มที่ใช้หรืออาจปนเปื้อน
7 วัตถุเจือปนอาหารวัตถุเจือปนอาหาร (INS 500(ii))กลุ่มนี้ใช้คำว่า วัตถุเจือปนอาหาร คู่เลข INS ได้
8 แต่งกลิ่นรสแต่งกลิ่นเลียนธรรมชาติใช้คำตามชนิดที่ใช้จริง
9 วันที่ควรบริโภคก่อน (เดือน ปี) ดูที่รอยปิดผนึกอายุเกิน 90 วันแสดงเดือน ปี ได้ ต้องบอกตำแหน่ง
10 วิธีเก็บเก็บในที่แห้ง พ้นแสงแดด ปิดถุงหลังเปิดแสดงถ้ามี
11 ข้อความตามบัญชีแนบท้ายมีซองวัตถุกันชื้นสีแดง สูงไม่ต่ำกว่า 3 มม. บนพื้นขาว

ที่มา: ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 450) พ.ศ. 2567 ฉบับรวมที่แก้ไขโดยฉบับที่ 474 พ.ศ. 2569 และระเบียบ อย. ว่าด้วยเลขสารบบอาหาร พ.ศ. 2567

ฉลาก อย สำหรับอาหารนำเข้า วัตถุดิบ ส่งออก ฉลากดิจิทัล และกระเช้า

ฉลาก อย ของอาหารบางกลุ่มมีเงื่อนไขต่างจากฉลากสำหรับขายผู้บริโภคทั่วไป

อาหารนำเข้า

อาหารที่นำเข้าเพื่อขายในไทยต้องมีฉลากภาษาไทยครบตามข้อ 5 ฉลากต้องแสดงชื่อและที่ตั้งของผู้นำเข้า พร้อมคำว่า "ผู้นำเข้า" หรือ "นำเข้าโดย" และแสดงชื่อกับประเทศของผู้ผลิตด้วย เอกสารถาม-ตอบของกองอาหารอธิบายว่า การเปลี่ยนเฉพาะฉลากของอาหารนำเข้าโดยไม่เปลี่ยนภาชนะ ไม่ถือเป็นการแบ่งบรรจุ ถ้าเลือกใช้สติกเกอร์ฉลากไทย สติกเกอร์นั้นก็เป็นฉลากที่ต้องติดถาวร ไม่ลอกหลุดง่าย ตามข้อ 10 ถ้ามีฉลากต่างประเทศอยู่แล้ว เครื่องมือ ฉลากต่างประเทศเป็นฉลากไทย ช่วยร่างสติกเกอร์ตามลำดับข้อบังคับได้

อาหารที่ขายเป็นวัตถุดิบให้ผู้ผลิตอื่น

ถ้าอาหารนั้นขายให้ผู้ผลิตอาหารนำไปแปรรูปต่อ ไม่ได้ขายต่อผู้บริโภค ผู้แบ่งบรรจุ ผู้ปรุง หรือผู้จำหน่าย ฉลากแสดงอย่างน้อย 5 รายการ คือ ชื่ออาหาร เลขสารบบอาหาร ชื่อและที่ตั้งผู้ผลิตหรือผู้นำเข้า ปริมาณสุทธิ และวันหมดอายุหรือควรบริโภคก่อน จะใช้ภาษาอังกฤษแทนได้ แต่ฉลากต้องมีข้อความ "เป็นวัตถุดิบสำหรับแปรรูปอาหารเท่านั้น" หรือข้อความอื่นที่มีความหมายทำนองเดียวกัน และต้องมีรายละเอียดภาษาไทยครบตามข้อ 5 ในคู่มือหรือเอกสารประกอบการขายทุกครั้ง ถ้าผู้ซื้อกับผู้ขายมีข้อตกลงให้ข้อมูลส่วนประกอบเป็นร้อยละกันไว้แล้ว ไม่ต้องแสดงร้อยละบนฉลากหรือในเอกสาร

อาหารที่ผลิตเพื่อส่งออก

ข้อ 7 ใหม่ตามฉบับที่ 474 ให้ฉลากอาหารส่งออกใช้ภาษาใดก็ได้ และขั้นต่ำต้องมีอย่างใดอย่างหนึ่งในสามอย่าง คือ เลขสารบบอาหาร เลขสถานที่ผลิตอาหาร หรือชื่อและที่ตั้งของสถานที่ผลิต ส่วนข้อกำหนดของประเทศปลายทางเป็นอีกเรื่องที่ต้องตรวจแยก

ฉลากดิจิทัล

ข้อ 5/1 ที่เพิ่มโดยฉบับที่ 474 อนุญาตให้ผู้ผลิตหรือผู้นำเข้าแสดงข้อมูลฉลากผ่านฉลากดิจิทัล เช่น รหัสที่สแกนแล้วเปิดหน้าข้อมูล โดยข้อมูลต้องครบตามประกาศ เข้าถึงได้ทุกเมื่อ และมีการควบคุมระบบให้ทำงานต่อเนื่อง แต่ 7 รายการต้องพิมพ์บนภาชนะเสมอ คือ ชื่ออาหาร เลขสารบบอาหาร ปริมาณสุทธิ ส่วนประกอบ ข้อมูลผู้แพ้อาหาร วันหมดอายุหรือควรบริโภคก่อน และคำเตือน ส่วนอาหารสูตรสำหรับทารก อาหารสูตรต่อเนื่องและสูตรสำหรับเด็กเล็ก อาหารเสริมสำหรับทารกและเด็กเล็ก อาหารที่มีวัตถุประสงค์พิเศษ และผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ต้องพิมพ์ครบทุกรายการบนภาชนะ ฉลากดิจิทัลเป็นได้เพียงข้อมูลเสริม ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารยังมีกติกาฉลากเฉพาะ สรุปไว้ที่ ฉลากผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร

อาหารจัดรวมในกระเช้าหรือกล่อง

อาหารหลายชนิด หรือชนิดเดียวกันหลายชิ้น ที่จัดรวมในกระเช้า ตะกร้า กล่อง หรือถุงเพื่อขาย เป็นอาหารที่ต้องมีฉลากตามประกาศเรื่องการแสดงฉลากของอาหารจัดรวมในภาชนะ พ.ศ. 2553 ฉลากภาษาไทยต้องบอกชื่อหรือประเภทของอาหารแต่ละรายการ และวันหมดอายุหรือควรบริโภคก่อนของแต่ละรายการ

อาหารควบคุมเฉพาะ

ข้อ 8 กำหนดให้ฉลากของอาหารควบคุมเฉพาะ และอาหารอื่นที่รัฐมนตรีประกาศกำหนด ต้องส่งให้ อย. ตรวจอนุมัติก่อนนำไปใช้ ฉลากกลุ่มนี้จึงนำไปใช้ก่อนได้รับอนุมัติไม่ได้

ชื่ออาหาร ข้อความกล่าวอ้าง รูปภาพ และเครื่องหมายการค้า

ประกาศมีกติกาเรื่องถ้อยคำบนฉลากหลายข้อ ซึ่งใช้กับทุกภาษาบนฉลาก รวมถึงชื่อแบรนด์และเครื่องหมายการค้า

ชื่ออาหาร

ข้อ 14 ให้ใช้ชื่ออย่างใดอย่างหนึ่ง คือ ชื่อเฉพาะหรือชื่อสามัญที่ใช้เรียกอาหารตามปกติ ชื่อที่แสดงประเภทหรือชนิดของอาหาร หรือชื่อทางการค้า ถ้าใช้ชื่อทางการค้าต้องมีข้อความบอกประเภทหรือชนิดอาหารกำกับ จะอยู่บรรทัดเดียวกันหรือขนาดต่างกันก็ได้ แต่ต้องอ่านชัด และถ้าชื่ออาจทำให้เข้าใจผิดเรื่องลักษณะหรือแหล่งกำเนิด ต้องเติมข้อความประกอบ เช่น สารที่ใช้บรรจุ กรรมวิธีผลิต รูปลักษณะ ส่วนของพืชหรือสัตว์ หรือแหล่งกำเนิด

ข้อความ รูป และเครื่องหมายต้องไม่ทำให้เข้าใจผิด

ข้อ 4 ห้ามข้อความ รูป รอยประดิษฐ์ หรือเครื่องหมายการค้าที่เป็นเท็จหรือหลอกลวง ห้ามทำให้เข้าใจว่ามีส่วนประกอบที่ไม่มีอยู่จริง หรือมีในปริมาณน้อยเกินกว่าจะให้ผลตามที่สื่อ ห้ามชื่อที่พ้องเสียงหรือพ้องรูปกับคำที่โอ้อวดคุณประโยชน์เกินจริง และต้องไม่ขัดต่อวัฒนธรรมและศีลธรรมอันดี ข้อ 11 เพิ่มว่าฉลากต้องไม่ทำให้สับสนกับผลิตภัณฑ์ชนิดอื่น

การกล่าวอ้างว่ามีหรือไม่มีสาร

ข้อ 12 ห้ามกล่าวอ้างถึงสารที่ห้ามใช้ในอาหาร ห้ามกล่าวอ้างวัตถุเจือปนอาหารที่ไม่มีเงื่อนไขการใช้ในประกาศ และห้ามกล่าวอ้างถึงสารที่ปกติไม่มีในอาหารนั้น คำชี้แจงของ อย. ยกตัวอย่างข้อความที่ใช้ไม่ได้ เช่น "น้ำปราศจากโคเลสเตอรอล" (น้ำไม่มีโคเลสเตอรอลอยู่แล้ว) หรือ "ลูกชิ้นปลอดสารบอแรกซ์" (บอแรกซ์ห้ามใช้ในอาหารอยู่แล้ว) แต่ข้อความที่เป็นข้อเท็จจริงเพื่อบอกความต่างของสินค้า และพิสูจน์ได้ ยังใช้ได้ เช่น "เนยแท้ไม่ผสมน้ำมันพืช"

เครื่องหมายการค้า ออร์แกนิก และคำว่าใหม่

  • ข้อ 13 ให้มีคำว่า "ตรา" "เครื่องหมายการค้า" หรือ "เครื่องหมายการค้าจดทะเบียน" กำกับชื่อแบรนด์ หรือใช้คำหรือสัญลักษณ์ภาษาอังกฤษที่ความหมายเดียวกันแทนได้
  • เอกสารถาม-ตอบของ อย. ระบุว่าคำว่า organic หรือเกษตรอินทรีย์ แสดงได้เฉพาะสินค้าที่ได้รับการรับรองจากหน่วยงานที่รับผิดชอบ
  • แบบตรวจสอบการแก้ไขฉลากของกองอาหารระบุว่าคำว่า "ใหม่" หรือ "โฉมใหม่" ใช้ได้กับสินค้าที่ยังไม่เคยวางขาย และแสดงได้ไม่เกิน 1 ปี

คำอ้างเชิงสุขภาพและการโฆษณาเป็นอีกชุดกติกา ถ้าจะใช้ข้อความแนวนี้บนฉลากหรือหน้าขาย ควรตรวจคำก่อนพิมพ์ทุกครั้ง

ระยะผ่อนผันของฉลากเดิม และเช็กลิสต์ก่อนสั่งพิมพ์

ฉลากที่พิมพ์ไว้แล้วไม่ต้องทิ้งทันทีทุกกรณี ประกาศมีระยะผ่อนผันดังนี้

  • ฉลากตามฉบับที่ 367 เดิม ข้อ 17 ของฉบับที่ 450 ให้ขายต่อได้ไม่เกินสองปีนับจาก 19 กรกฎาคม 2567 ระยะนี้สิ้นสุดไปแล้ว ฉลากที่ยังอ้างกติกาเดิมจึงต้องปรับทั้งหมด
  • ฉลากตามฉบับที่ 450 ก่อนแก้ไข ฉบับที่ 474 ให้ขายต่อได้ไม่เกินสองปีนับจาก 31 ตุลาคม 2569 แต่ฉลากของ 9 กลุ่มอาหารที่ไม่ได้รับยกเว้นตามข้อ 3 (1) ต้องทำตามประกาศที่แก้ไขแล้วตั้งแต่วันที่ฉบับที่ 474 ใช้บังคับ
  • อาหารแปรรูปบางชนิดตามฉบับที่ 456 เช่น ขนมปัง ซอส หมากฝรั่ง ลูกอม และวุ้นสำเร็จรูป ที่ได้เลขสารบบก่อนประกาศใช้บังคับ ใช้ฉลากเดิมได้ไม่เกินสองปีนับจาก 3 พฤษภาคม 2568

ถ้าสินค้าได้เลขสารบบอาหารแล้ว และต้องแก้ฉลากเฉพาะส่วนที่ไม่กระทบคุณประโยชน์ คุณภาพ สรรพคุณ หรือความปลอดภัย ระเบียบ อย. เปิดช่องให้ยื่นแก้ไขเฉพาะส่วนผ่านระบบได้ ส่วนการแก้ที่กระทบสูตรหรือคุณภาพ ต้องยื่นแก้ไขรายการผลิตภัณฑ์ตามคู่มือ

ก่อนส่งไฟล์ให้โรงพิมพ์ ให้ทีมไล่เช็กลิสต์ด้านล่างทีละข้อ และเทียบกับเอกสารที่ยื่นขอเลขสารบบ เพราะชื่ออาหาร สูตร และผู้ผลิตบนฉลากต้องตรงกับที่ได้รับอนุญาต หากไม่แน่ใจว่าข้อความใดใช้ได้ ถามผ่าน RA Advisor หรือค้นตัวบทใน คลังประกาศ อย. ได้

เช็กลิสต์ตรวจฉลากอาหารก่อนสั่งพิมพ์
  • ข้อความภาษาไทยครบทุกรายการตามข้อ 5
  • ชื่อ สูตร และผู้ผลิต ตรงกับที่ได้เลขสารบบ
  • สารก่อภูมิแพ้ครบ 10 กลุ่มตามฉบับที่ 474 รวมงา
  • ซัลไฟต์และแลคโตสใช้ถ้อยคำตามบัญชีแนบท้าย
  • วันที่มีคำว่า ควรบริโภคก่อน หรือ หมดอายุ และรูปแบบถูกต้อง
  • ความสูงตัวอักษรผ่านเกณฑ์ตามขนาดฉลาก
  • คำเตือนตามบัญชีแนบท้ายครบ สี ขนาด และกรอบถูกต้อง
  • ไม่มีข้อความกล่าวอ้างที่ทำให้เข้าใจผิด

คำถามที่พบบ่อย

ฉลากอาหารต้องมีอะไรบ้างตามประกาศ อย. ฉบับล่าสุด

ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 450) พ.ศ. 2567 ที่แก้ไขโดยฉบับที่ 474 พ.ศ. 2569 ข้อความภาษาไทยอย่างน้อยต้องมี ชื่ออาหาร เลขสารบบอาหาร ชื่อและที่ตั้งผู้ผลิตหรือผู้นำเข้า ปริมาณสุทธิระบบเมตริก ส่วนประกอบเป็นร้อยละ ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร วัตถุเจือปนอาหาร ข้อความแต่งกลิ่นรส วันหมดอายุหรือควรบริโภคก่อน และคำเตือน วิธีเก็บ วิธีปรุง ข้อความตามบัญชีแนบท้าย หรือข้อความตามประกาศเฉพาะ ถ้ามี

ประกาศฉลากอาหารฉบับที่ 367 ยังใช้ได้ไหม

ไม่ได้แล้ว ฉบับที่ 367 พ.ศ. 2557 ถูกยกเลิกโดยฉบับที่ 450 พ.ศ. 2567 พร้อมฉบับที่ 383 401 และ 410 ระยะผ่อนผันให้ขายฉลากเดิมสองปีนับจาก 19 กรกฎาคม 2567 สิ้นสุดแล้ว ปัจจุบันใช้ฉบับที่ 450 ที่แก้ไขโดยฉบับที่ 474 ซึ่งใช้บังคับตั้งแต่ 31 ตุลาคม 2569

ขายอาหารออนไลน์ต้องมีฉลากไหม

ถ้าผู้ผลิตขายตรงให้ผู้บริโภคผ่านช่องทางออนไลน์ของตนเอง และให้ข้อมูลอาหารได้ ได้รับยกเว้นไม่ต้องมีฉลาก แต่ถ้าฝากขายในแพลตฟอร์มร้านค้าออนไลน์หรือฝากขายที่อื่น ไม่ได้รับยกเว้น และอาหาร 9 กลุ่ม เช่น ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร อาหารที่เติมสารสกัดหรือวิตามิน และอาหารที่ต้องทำตามประกาศ GMP เฉพาะ ต้องมีฉลากเสมอแม้ขายตรง

ควรบริโภคก่อน กับ หมดอายุ ต่างกันอย่างไร

หมดอายุคือวันสิ้นสุดคุณภาพของอาหาร ส่วนควรบริโภคก่อนคือวันสิ้นสุดช่วงที่อาหารยังคุณภาพดี แต่ตามประกาศทั้งสองคำมีผลเหมือนกันในทางการขาย คือหลังวันที่ระบุ อาหารนั้นวางขายไม่ได้ อาหารที่อายุการเก็บไม่เกิน 90 วันต้องแสดงวัน เดือน ปี ส่วนที่เกิน 90 วันแสดงเฉพาะเดือนและปีได้

ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหารต้องแจ้งสารอะไรบ้าง

หลังแก้ไขโดยฉบับที่ 474 มี 10 กลุ่ม คือ ธัญพืชที่มีกลูเตน สัตว์น้ำที่มีเปลือกแข็ง ไข่ ปลา ถั่วลิสง ถั่วเหลือง นม ผลเปลือกแข็งของไม้ต้น 9 ชนิด หอยและหมึก และงา ส่วนซัลไฟต์ตั้งแต่ 10 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัมให้แสดง มีซัลไฟต์ และแลคโตสให้แสดง มีน้ำตาลแลคโตส ตามบัญชีแนบท้าย

ใช้ฉลากดิจิทัลหรือ QR code แทนฉลากบนห่อได้ไหม

ใช้ได้ตามข้อ 5/1 ที่เพิ่มโดยฉบับที่ 474 แต่ชื่ออาหาร เลขสารบบอาหาร ปริมาณสุทธิ ส่วนประกอบ ข้อมูลผู้แพ้อาหาร วันหมดอายุหรือควรบริโภคก่อน และคำเตือน ต้องพิมพ์บนภาชนะเสมอ ส่วนอาหารทารก อาหารที่มีวัตถุประสงค์พิเศษ และผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ต้องพิมพ์ครบทุกรายการบนภาชนะ

แหล่งอ้างอิง

  1. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 450) พ.ศ. 2567 เรื่อง การแสดงฉลากของอาหารในภาชนะบรรจุ · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  2. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 474) พ.ศ. 2569 เรื่อง การแสดงฉลากของอาหารในภาชนะบรรจุ (ฉบับที่ 2) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  3. ฉบับรวม ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 450) พ.ศ. 2567 ที่แก้ไขเพิ่มเติมโดยฉบับที่ 474 พ.ศ. 2569 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  4. ประกาศแก้คำผิด ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 450) พ.ศ. 2567 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  5. ประกาศสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา เรื่อง คำชี้แจงประกาศกระทรวงสาธารณสุขว่าด้วยการแสดงฉลากของอาหารในภาชนะบรรจุ ลงวันที่ 9 สิงหาคม 2567 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  6. ประเด็นถาม-ตอบ เกี่ยวกับประกาศกระทรวงสาธารณสุขว่าด้วยการแสดงฉลากของอาหารในภาชนะบรรจุ (กองอาหาร) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  7. ระเบียบสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา ว่าด้วยการดำเนินการเกี่ยวกับเลขสารบบอาหาร พ.ศ. 2567 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  8. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 456) พ.ศ. 2568 เรื่อง การแสดงฉลากอาหารแปรรูปบางชนิด · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  9. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง การแสดงฉลากของอาหารจัดรวมในภาชนะ พ.ศ. 2553 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  10. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 384) พ.ศ. 2560 เรื่อง การแสดงฉลากอาหารไม่มีกลูเตน · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  11. แบบตรวจสอบการขอแก้ไขรายการฉลากอาหารเฉพาะส่วน (กองอาหาร) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  12. ระเบียบสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา ว่าด้วยการดำเนินการเกี่ยวกับเลขสารบบอาหาร (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2569 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  13. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 367) พ.ศ. 2557 เรื่อง การแสดงฉลากของอาหารในภาชนะบรรจุ (ยกเลิกแล้ว) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  14. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 383) พ.ศ. 2560 เรื่อง การแสดงฉลากของอาหารในภาชนะบรรจุ (ฉบับที่ 2) (ยกเลิกแล้ว) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  15. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 401) พ.ศ. 2562 เรื่อง การแสดงฉลากของอาหารในภาชนะบรรจุ (ฉบับที่ 3) (ยกเลิกแล้ว) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
  16. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 410) พ.ศ. 2562 เรื่อง การแสดงฉลากของอาหารในภาชนะบรรจุ (ฉบับที่ 4) (ยกเลิกแล้ว) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ

ข้อมูลในบทความนี้เพื่อความรู้ ไม่ใช่คำวินิจฉัยของ อย. และไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย กฎหมายอาจเปลี่ยนได้ — ตรวจประกาศฉบับล่าสุดหรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนยื่นหรือผลิตจริง พบข้อมูลคลาดเคลื่อน แจ้งทีมงานเพื่อแก้ไข

บทความที่เกี่ยวข้อง

เจ้าของแบรนด์ขอ อย. ขนม น้ำพริก เครื่องดื่ม: สินค้าแต่ละแบบอยู่กลุ่มไหน ยื่นแบบอะไรขอ อย ขนม น้ำพริก และเครื่องดื่ม ต้องรู้กลุ่มอาหารก่อน สินค้าแต่ละแบบยื่น สบ.5 หรือ สบ.7 ผลิตที่บ้านได้ไหม GMP ระดับไหน และฉลากต้องมีอะไรอ่าน 11 นาที · อัปเดต 15 พ.ย. 2569เจ้าของแบรนด์วัตถุแต่งกลิ่นรสคืออะไร: ประกาศฉบับที่ 223 ฉลาก 3 ชนิด (ธรรมชาติ · เลียนธรรมชาติ · สังเคราะห์) และสารที่ไทยห้ามวัตถุแต่งกลิ่นรสตามประกาศ สธ. ฉบับที่ 223 แบ่ง 3 ชนิด ฉลากต้องมีอะไร ต่างจากวัตถุปรุงแต่งรสอย่างไร และสารที่ไทยห้ามหรือคุม เทียบกับ EU 1334/2008อ่าน 11 นาที · อัปเดต 10 พ.ย. 2569เจ้าของแบรนด์ขอเลข อย. อาหาร (เลขสารบบอาหาร) ต้องทำอะไรบ้าง: จัดประเภท เตรียมเอกสาร และยื่นคำขอขอเลข อย. อาหาร (เลขสารบบอาหาร) ทำอย่างไร อาหารกลุ่มไหนใช้แบบคำขออะไร อาหารที่ไม่ต้องขอเลข ขั้นตอนยื่นผ่าน e-Submission เอกสาร และหน้าที่หลังได้เลขอ่าน 10 นาที · อัปเดต 27 ต.ค. 2569