เจ้าของแบรนด์
ขอ อย. น้ำผึ้ง: มาตรฐานตามประกาศฉบับที่ 211 สถานที่ผลิต เลขสารบบ และฉลากน้ำผึ้ง
อ่าน 13 นาที · อัปเดต 16 พ.ย. 2569
ขอ อย น้ำผึ้ง: น้ำผึ้งเป็นอาหารกลุ่มไหน และกฎหมายฉบับใดใช้บังคับ
ผู้ที่จะ ขอ อย น้ำผึ้ง ไม่ว่าจะเป็นผู้เลี้ยงผึ้งที่อยากบรรจุขวดขายเอง โรงงานที่รับแบ่งบรรจุ หรือผู้นำเข้าน้ำผึ้งจากต่างประเทศ ควรรู้ก่อนว่าน้ำผึ้งไม่ใช่อาหารทั่วไป น้ำผึ้งมีประกาศกระทรวงสาธารณสุขของตัวเอง คือ ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 211) พ.ศ. 2543 เรื่อง น้ำผึ้ง ซึ่งกำหนดให้น้ำผึ้งเป็น "อาหารที่กำหนดคุณภาพหรือมาตรฐาน" (ข้อ 2)
คำว่า "อาหารที่กำหนดคุณภาพหรือมาตรฐาน" มีผลในทางปฏิบัติ 3 เรื่อง คือ น้ำผึ้งที่ขายต้องได้เกณฑ์คุณภาพที่ประกาศเขียนไว้ ผู้ผลิตต้องผลิตในสถานที่ที่ได้รับอนุญาตและได้มาตรฐานการผลิต และผลิตภัณฑ์ต้องขออนุญาตให้ได้เลขสารบบอาหารก่อนวางขาย ยกเว้นกรณีที่คู่มือของ อย. ยกเว้นไว้ ซึ่งจะอธิบายในหัวข้อที่ 6
กฎหมายที่ผู้ผลิตน้ำผึ้งต้องรู้จัก
- ประกาศฯ ฉบับที่ 211 (2543) นิยามและเกณฑ์คุณภาพ
- ประกาศฯ ฉบับที่ 413, 415 และ 417 (2563) แก้บางข้อของฉบับที่ 211 ให้ไปใช้ประกาศกลางเรื่องสารปนเปื้อน จุลินทรีย์ที่ทำให้เกิดโรค และวัตถุเจือปนอาหาร
- ประกาศฯ ฉบับที่ 420 (2563) เรื่องวิธีการผลิต เครื่องมือเครื่องใช้ในการผลิต และการเก็บรักษาอาหาร หรือที่เรียกกันว่า GMP 420
- ประกาศฯ ฉบับที่ 450 (2567) เรื่องฉลากอาหารในภาชนะบรรจุ ที่แก้ไขโดยฉบับที่ 474 (2569)
- พระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 หมวด 4 ซึ่งนิยามอาหารไม่บริสุทธิ์ อาหารปลอม และอาหารผิดมาตรฐาน
เรื่องที่มีบทความเฉพาะอยู่แล้ว เช่น การขอเลขสารบบอาหาร และ ฉลากอาหาร จะสรุปเฉพาะส่วนที่เกี่ยวกับน้ำผึ้ง แล้วลิงก์ไปอ่านต่อ
น้ำผึ้งแท้ในความหมายของกฎหมาย: นิยามในประกาศฉบับที่ 211
ข้อ 3 ของประกาศฉบับที่ 211 นิยามไว้สั้นมากว่า "น้ำผึ้ง หมายความว่า ของเหลวรสหวานซึ่งผึ้งผลิตขึ้น" นิยามนี้มีสองส่วนที่ต้องอ่านให้ครบ คือ เป็นของเหลวรสหวาน และผู้ผลิตคือผึ้ง ประกาศไม่ได้แยกชนิดผึ้ง ไม่ได้แยกตามดอกไม้ และไม่ได้มีคำว่า "แท้" อยู่ในนิยาม
คำถามว่าเป็นน้ำผึ้งแท้หรือไม่ ในมุมของกฎหมายตอบด้วยสองชั้น
ชั้นที่ 1: เป็นน้ำผึ้งตามนิยาม และได้เกณฑ์ในข้อ 4
สินค้าที่ขายในชื่อ "น้ำผึ้ง" ต้องเป็นของเหลวที่ผึ้งผลิต และต้องผ่านเกณฑ์คุณภาพทั้งหมดในข้อ 4 ถ้าผลวิเคราะห์ไม่ได้ตามเกณฑ์ พระราชบัญญัติอาหาร มาตรา 28 ถือเป็นอาหารผิดมาตรฐาน และถ้าส่วนประกอบที่เป็นคุณค่าทางอาหารขาดหรือเกินร้อยละสามสิบจากเกณฑ์ต่ำสุดหรือสูงสุด มาตรา 27(5) ถือเป็นอาหารปลอม
ชั้นที่ 2: ไม่ได้ผสมของอื่นแล้วขายเป็นน้ำผึ้ง
มาตรา 27 ของพระราชบัญญัติอาหาร ถือว่าเป็นอาหารปลอม ถ้าอาหารนั้น "ได้สับเปลี่ยนใช้วัตถุอื่นแทนบางส่วน … และจำหน่ายเป็นอาหารแท้อย่างนั้น หรือใช้ชื่ออาหารแท้นั้น" หรือเป็นวัตถุที่ "ผลิตขึ้นเทียมอาหารอย่างหนึ่งอย่างใด และจำหน่ายเป็นอาหารแท้อย่างนั้น" ดังนั้น น้ำเชื่อมที่ทำให้ดูเหมือนน้ำผึ้ง หรือน้ำผึ้งที่ผสมน้ำเชื่อมแล้วขายในชื่อน้ำผึ้ง จึงเข้าข่ายมาตรานี้ ไม่ว่าฉลากจะมีคำว่า "แท้" หรือไม่
คำว่า "แท้" บนฉลากเป็นอีกเรื่องหนึ่ง
การใส่คำว่า "แท้" หรือ "แท้ 100%" เป็นส่วนของชื่ออาหารบนฉลาก มีเงื่อนไขในเอกสาร เกณฑ์การตั้งชื่ออาหาร ของกองอาหาร (ฉบับพฤศจิกายน 2568) ซึ่งจะอธิบายในหัวข้อฉลากน้ำผึ้ง สรุปในทางปฏิบัติ น้ำผึ้งแท้ในมุมกฎหมาย คือน้ำผึ้งที่ตรงนิยาม ผ่านเกณฑ์ และไม่มีการเติมสิ่งอื่น ส่วนคำว่า "แท้" บนฉลากเป็นคำที่ใช้ได้เมื่อเข้าเงื่อนไข ไม่ใช่เครื่องหมายรับรองจากหน่วยงานใด

มาตรฐานน้ำผึ้ง: เกณฑ์คุณภาพในข้อ 4 ของประกาศฉบับที่ 211
ข้อ 4 ของประกาศฉบับที่ 211 กำหนดว่าน้ำผึ้ง "ต้องมีคุณภาพหรือมาตรฐาน" ตามรายการ 15 อนุข้อ ตารางด้านล่างคัดตัวเลขจากต้นฉบับในราชกิจจานุเบกษา (เล่ม 118 ตอนพิเศษ 6 ง วันที่ 24 มกราคม 2544) อนุข้อที่ถูกแก้ภายหลังอธิบายแยกไว้ในหัวข้อถัดไป
หน่วยที่ใช้ในตาราง "ร้อยละของน้ำหนัก" หมายถึงจำนวนกรัมในน้ำผึ้ง 100 กรัม ส่วน "มิลลิกรัมต่อ 1 กิโลกรัม" เท่ากับส่วนในล้านส่วน (ppm)
ตัวเลขหลักสรุปไว้ในตารางด้านล่าง ได้แก่ น้ำตาลรีดิวซิ่งคิดเป็นน้ำตาลอินเวอร์ต (2) ความชื้น (3) ซูโครส (4) สารที่ไม่ละลายน้ำ (5) เถ้า (6) ค่าความเป็นกรด (7) ไดแอสเตส (8) HMF (9) และยีสต์และรา (14) อนุข้อที่ไม่มีตัวเลข คือ (1) มีสี กลิ่น และรสตามลักษณะเฉพาะของน้ำผึ้ง และ (13) ไม่มีสารพิษจากจุลินทรีย์ในปริมาณที่อาจเป็นอันตรายต่อสุขภาพ
ตัวเลขแต่ละตัวบอกอะไร (มุมวิชาการ)
ส่วนนี้เป็นคำอธิบายทางวิชาการเพื่อให้ผู้ผลิตเข้าใจความหมายของเกณฑ์ ไม่ใช่ข้อความในประกาศ
- ความชื้น น้ำผึ้งที่น้ำมากเกินไปหมักได้ง่ายระหว่างเก็บ ผู้เลี้ยงผึ้งมักเก็บจากรวงที่ผึ้งปิดฝาแล้ว
- น้ำตาลรีดิวซิ่งและซูโครส น้ำผึ้งส่วนใหญ่เป็นน้ำตาลกลูโคสและฟรักโทส ถ้าซูโครสสูงผิดปกติ อาจเกิดจากน้ำผึ้งที่ยังไม่บ่มเต็มที่ การให้อาหารน้ำตาลแก่ผึ้งในช่วงเก็บน้ำผึ้ง หรือการปลอมปน จึงควรหาสาเหตุก่อนสรุป
- HMF และไดแอสเตส สองค่านี้ใช้ดูประวัติความร้อนและอายุของน้ำผึ้ง HMF เพิ่มขึ้นเมื่อให้ความร้อนหรือเก็บนานในที่ร้อน ส่วนเอนไซม์ไดแอสเตสลดลงในสภาพเดียวกัน
มาตรฐานน้ำผึ้ง ของต่างประเทศ เช่น มาตรฐาน Codex อาจกำหนดตัวเลขบางตัวต่างจากประกาศไทย ผู้ที่ขายในประเทศไทยต้องใช้ตัวเลขในประกาศฉบับที่ 211 ส่วนผู้ส่งออกต้องดูเกณฑ์ของประเทศปลายทางเพิ่มอีกชั้น
เกณฑ์หลักในมาตรฐานน้ำผึ้ง (ประกาศฉบับที่ 211 ข้อ 4)รายการเกณฑ์ใช้ดูอะไร (มุมวิชาการ)
ความชื้นไม่เกินร้อยละ 21 ของน้ำหนักโอกาสหมักระหว่างเก็บ
น้ำตาลรีดิวซิ่ง (คิดเป็นน้ำตาลอินเวอร์ต)ไม่น้อยกว่าร้อยละ 65 ของน้ำหนักองค์ประกอบหลักของน้ำผึ้ง
น้ำตาลซูโครสไม่เกินร้อยละ 5 ของน้ำหนักการบ่ม การให้อาหารผึ้ง หรือการปลอมปน
ไฮดรอกซีเมทิลเฟอร์ฟิวรัล (HMF)ไม่เกิน 80 มิลลิกรัมต่อ 1 กิโลกรัมความร้อนและอายุการเก็บ
ไดแอสเตสแอกติวิตีไม่น้อยกว่า 3 โกเต สเกลความร้อนและอายุการเก็บ
สารที่ไม่ละลายน้ำไม่เกินร้อยละ 0.1 ของน้ำหนักเศษไข ชิ้นส่วนผึ้ง สิ่งแปลกปลอม
เถ้าไม่เกินร้อยละ 0.6 ของน้ำหนักแร่ธาตุและสิ่งเจือปน
ค่าความเป็นกรดไม่เกิน 40 มิลลิอิควิวาเลนท์ต่อ 1 กิโลกรัมการหมัก
ยีสต์และราไม่เกิน 10 ต่อน้ำผึ้ง 1 กรัมสุขลักษณะและความชื้น
ที่มา: ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 211) พ.ศ. 2543 ข้อ 4 · คอลัมน์ขวาเป็นคำอธิบายทางวิชาการ ไม่ใช่ข้อความในประกาศ
ข้อที่ถูกแก้ในปี 2563: วัตถุเจือปนอาหาร จุลินทรีย์ก่อโรค และสารปนเปื้อน
ในปี 2563 กระทรวงสาธารณสุขรวมข้อกำหนดที่เคยเขียนแยกในประกาศรายสินค้าไปไว้ในประกาศกลาง อนุข้อ (10), (11), (12) และ (15) ของข้อ 4 จึงเปลี่ยนไป
| อนุข้อเดิมในฉบับที่ 211 | สิ่งที่เปลี่ยน | ประกาศที่แก้ |
|---|
| (10) ไม่ใช้วัตถุเจือปนอาหาร | ถูกยกเลิก | ฉบับที่ 417 ข้อ 45 |
| (11) ไม่ใช้สี | เปลี่ยนเป็น "การใช้วัตถุเจือปนอาหาร ให้ปฏิบัติตามประกาศกระทรวงสาธารณสุขว่าด้วยวัตถุเจือปนอาหาร" | ฉบับที่ 417 ข้อ 46 |
| (12) ไม่มีจุลินทรีย์ที่ทำให้เกิดโรค | เปลี่ยนเป็นให้เป็นไปตามประกาศว่าด้วยคุณภาพหรือมาตรฐานของอาหารด้านจุลินทรีย์ที่ทำให้เกิดโรค (ฉบับที่ 416) | ฉบับที่ 415 ข้อ 27 |
| (15) สารปนเปื้อน (เดิมกำหนดสารหนูและตะกั่ว) | เปลี่ยนเป็น "ตรวจพบสารปนเปื้อนไม่เกินปริมาณสูงสุดที่กำหนดตามประกาศกระทรวงสาธารณสุขว่าด้วยมาตรฐานอาหารที่มีสารปนเปื้อน" (ฉบับที่ 414) | ฉบับที่ 413 ข้อ 17 |
วัตถุเจือปนอาหารในน้ำผึ้ง
หลังการแก้ไข ประกาศฉบับที่ 211 ไม่ได้เขียนว่า "ห้ามใช้วัตถุเจือปนอาหาร" หรือ "ห้ามใช้สี" อีกแล้ว แต่ให้ไปดูประกาศว่าด้วยวัตถุเจือปนอาหาร ซึ่งกำหนดชนิดและปริมาณตามหมวดอาหาร ในทางปฏิบัติ ควรตรวจบัญชีของหมวดน้ำผึ้งก่อนใช้สารใด ๆ และคิดต่อว่าเมื่อเติมแล้วยังใช้ชื่อ "น้ำผึ้ง" หรือคำว่า "แท้" ได้หรือไม่ อ่านพื้นฐานเรื่องนี้เพิ่มได้ที่ วัตถุเจือปนอาหารและเลข INS
จุลินทรีย์และสารปนเปื้อน
เกณฑ์ยีสต์และราในอนุข้อ (14) ยังอยู่ในฉบับที่ 211 ส่วนเชื้อก่อโรคไปใช้ประกาศฉบับที่ 416 ซึ่งมีน้ำผึ้งเป็นกลุ่มอาหารหนึ่งในบัญชี สำหรับสารปนเปื้อน ค่าสารหนู 0.2 และตะกั่ว 0.5 มิลลิกรัมต่อน้ำผึ้ง 1 กิโลกรัม ที่อยู่ในต้นฉบับปี 2543 ถูกแทนด้วยการอ้างประกาศฉบับที่ 414 แล้ว ผู้ผลิตจึงควรเทียบผลวิเคราะห์กับประกาศฉบับที่ 414 ฉบับปัจจุบัน ไม่ใช่ตัวเลขเดิม
น้ำผึ้งผสมและเครื่องดื่มน้ำผึ้ง: เมื่อไรไม่ใช่ "น้ำผึ้ง" ตามประกาศ
ก่อนขออนุญาตสินค้าอย่างน้ำผึ้งผสมมะนาวหรือขิง ต้องตัดสินก่อนว่ายังเป็น "น้ำผึ้ง" ตามประกาศฉบับที่ 211 หรือเป็นอาหารประเภทอื่นแล้ว
หลักคิดในการจัดประเภท
นิยามในข้อ 3 คือของเหลวรสหวานที่ผึ้งผลิต เมื่อผู้ผลิตเติมส่วนผสมอื่นลงไป ในทางปฏิบัติสินค้านั้นมักไม่ใช่น้ำผึ้งตามนิยามแล้ว และควรจัดประเภทใหม่ตามแนวทางการจัดประเภทอาหารของกองอาหาร คือดูว่ามีประกาศเฉพาะของอาหารชนิดนั้นหรือไม่ ถ้าไม่มีจึงเป็นอาหารทั่วไป ลำดับคิดทั้งหมดอยู่ในบทความ ขอเลข อย. อาหาร
ตัวอย่างที่พบบ่อย
- เครื่องดื่มน้ำผึ้งผสมมะนาวในขวดปิดสนิท โดยทั่วไปเข้าข่ายประกาศฯ ฉบับที่ 356 เรื่อง เครื่องดื่มในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท ซึ่งเป็นอาหารที่กำหนดคุณภาพหรือมาตรฐาน หลังแก้ไขโดยฉบับที่ 465 (2568) แบ่งเครื่องดื่มเป็น 4 ชนิด และฉบับที่ 473 (2569) แก้เรื่องชื่อบนฉลาก เช่น เครื่องดื่มที่มีผลไม้ไม่ถึงร้อยละ 20 ใช้ชื่อ "น้ำรส …" และยื่นแบบ สบ.5 ตามคู่มือวินิจฉัยประเภทอาหาร อ่านต่อที่ เครื่องดื่มในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท ฉบับที่ 473 และ ขอ อย. ขนม น้ำพริก เครื่องดื่ม
- อาหารที่ใช้น้ำผึ้งเป็นส่วนผสม เช่น ถั่วอบรสน้ำผึ้ง เป็นอาหารชนิดอื่นที่มีน้ำผึ้งเป็นส่วนประกอบ ไม่ต้องผ่านเกณฑ์ข้อ 4 ของฉบับที่ 211 ในฐานะสินค้าสำเร็จรูป แต่ควรใช้น้ำผึ้งที่ได้มาตรฐานเป็นวัตถุดิบ
- รอยัลเยลลีและผลิตภัณฑ์รอยัลเยลลี มีประกาศของตัวเอง คือฉบับที่ 294 (2548) และถ้าเป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ฉลากต้องได้รับอนุญาตก่อนใช้ จึงไม่ใช้เส้นทางเดียวกับน้ำผึ้ง
ชื่ออาหารต้องตรงกับสิ่งที่อยู่ในขวด
เกณฑ์การตั้งชื่ออาหารระบุว่าชื่อต้องไม่ทำให้เข้าใจว่ามีวัตถุใดผสมอยู่ ถ้าไม่มีวัตถุนั้น หรือมีในปริมาณที่ไม่อาจแสดงสรรพคุณได้ และยกตัวอย่างชื่อสามัญอย่าง "ถั่วลิสงอบรสน้ำผึ้ง" ในทางปฏิบัติ น้ำผึ้งผสม ควรมีชื่อที่บอกว่าผสมอะไร และแสดงร้อยละของส่วนประกอบสำคัญตามประกาศฉลาก เพื่อไม่ให้ผู้บริโภคเข้าใจว่าเป็นน้ำผึ้งล้วน
สถานที่ผลิตและบรรจุน้ำผึ้ง: ใบอนุญาตและ GMP 420
ก่อนจะขอเลขสารบบให้น้ำผึ้ง ผู้ผลิตต้องมีสถานที่ผลิตที่ได้รับอนุญาตก่อน และข้อ 5 ของประกาศฉบับที่ 211 กำหนดว่า "ผู้ผลิตหรือผู้นำเข้าน้ำผึ้งเพื่อจำหน่าย ต้องปฏิบัติตามประกาศกระทรวงสาธารณสุขว่าด้วยเรื่อง วิธีการผลิต เครื่องมือเครื่องใช้ในการผลิต และการเก็บรักษาอาหาร" ปัจจุบันคือประกาศฉบับที่ 420 (GMP 420)
ใบอนุญาตสถานที่ผลิต 2 แบบ
- สถานที่ผลิตที่เข้าข่ายโรงงาน ขอใบอนุญาตผลิตอาหาร (แบบ อ.2)
- สถานที่ผลิตที่ไม่เข้าข่ายโรงงาน เช่น ห้องบรรจุเล็ก ๆ ของผู้เลี้ยงผึ้ง ขอเลขสถานที่ผลิต (แบบ สบ.1/1)
เกณฑ์ว่าแบบไหนเข้าข่ายโรงงาน วิธีนับแรงม้าเครื่องจักรและจำนวนคนงาน และขั้นตอนยื่น อยู่ในบทความ ขออนุญาตผลิตอาหาร และ ผลิตอาหารที่บ้านขายได้ไหม
ข้อยกเว้นสำหรับผู้ผลิตรายเล็ก
- ข้อ 8 ของประกาศฉบับที่ 211 ระบุว่า "ประกาศฉบับนี้ไม่ใช้บังคับกับน้ำผึ้งที่ผลิตเพื่อจำหน่าย โดยสถานที่ผลิตที่ไม่เข้าลักษณะเป็นโรงงานตามกฎหมายว่าด้วยโรงงาน"
- คู่มือการขออนุญาตผลิตภัณฑ์อาหารของกองอาหาร จัดให้ "น้ำผึ้ง ที่สถานที่ผลิตอาหารไม่เข้าข่ายโรงงานและผู้ผลิตจำหน่ายโดยตรงต่อผู้บริโภค" เป็นกรณีที่ได้รับยกเว้นไม่ต้องขออนุญาตผลิตภัณฑ์
เงื่อนไขของคู่มือมีสองส่วน คือไม่เข้าข่ายโรงงาน และ ขายตรงต่อผู้บริโภค ในทางปฏิบัติ ถ้าจะฝากขายในร้านค้า ส่งให้ตัวแทนจำหน่าย หรือขายผ่านร้านของผู้อื่นบนแพลตฟอร์มออนไลน์ ควรสอบถามสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดที่สถานที่ผลิตตั้งอยู่ก่อน เพราะไม่ใช่การขายตรงต่อผู้บริโภคแล้ว ข้อยกเว้นเหล่านี้ไม่ได้ยกเว้นพระราชบัญญัติอาหาร มาตรา 25 ที่ห้ามจำหน่ายอาหารไม่บริสุทธิ์ ซึ่งรวมถึงอาหารที่ผลิตหรือบรรจุโดยไม่ถูกสุขลักษณะ
GMP 420 สำหรับห้องบรรจุน้ำผึ้ง
ประกาศฉบับที่ 420 ใช้กับสถานที่ผลิตอาหารเพื่อจำหน่าย น้ำผึ้งใช้ข้อกำหนดพื้นฐาน ไม่อยู่ในกลุ่มที่มีข้อกำหนดเฉพาะเพิ่ม ห้องบรรจุน้ำผึ้งมักต้องปรับเรื่องการกันแมลงและฝุ่นที่จุดกรองและบรรจุ และบันทึกที่มาของน้ำผึ้งแต่ละรุ่น ดูรายละเอียดทุกหมวดได้ที่ ข้อกำหนด GMP 420
ภาชนะบรรจุก็มีข้อกำหนด ข้อ 6 ของประกาศฉบับที่ 211 ให้ปฏิบัติตามประกาศกระทรวงสาธารณสุขว่าด้วยภาชนะบรรจุ ในทางปฏิบัติควรขอเอกสารยืนยันจากผู้ขายขวดหรือฝาว่าใช้กับอาหารได้
ขอเลขสารบบน้ำผึ้ง: ยื่นแบบ สบ.7 และข้อมูลที่ควรเตรียม
เมื่อมีสถานที่ผลิตแล้ว ขั้นต่อไปคือขออนุญาตผลิตภัณฑ์ให้ได้เลขสารบบอาหาร 13 หลัก คู่มือวินิจฉัยประเภทอาหารสำหรับกลุ่ม สบ.7 ของกองอาหาร (ปรับปรุง 20 สิงหาคม 2569) จัดน้ำผึ้งอยู่ในรายการ "ประเภทอาหารที่ต้องยื่นขออนุญาตผลิตภัณฑ์ด้วยแบบ สบ.7" ร่วมกับ ชา ชาจากพืช กาแฟแท้ แยม และอาหารกำหนดคุณภาพอีกหลายชนิด เมื่อได้รับอนุญาตจะได้ใบสำคัญแบบ สบ.7/1
แม้น้ำผึ้งเป็นอาหารที่กำหนดคุณภาพหรือมาตรฐาน แต่ไม่ได้ยื่นแบบ สบ.5 เหมือนนมหรือเครื่องดื่มในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท
ผู้ยื่นและช่องทางยื่น
คู่มือการขออนุญาตผลิตภัณฑ์อาหารระบุว่าผู้ยื่นขออนุญาตเป็นหน้าที่ของผู้ผลิตอาหาร ยื่นผ่านระบบ e-Submission และต้องได้ใบสำคัญก่อนผลิตเพื่อจำหน่าย สำหรับน้ำผึ้งนำเข้า ผู้ยื่นคือผู้ที่ได้รับใบอนุญาตนำเข้า เจ้าของแบรนด์ที่จ้างโรงงานบรรจุ ควรตกลงให้ชัดว่าเลขสารบบอยู่ในชื่อผู้ใด เพราะผูกกับสถานที่ผลิต ขั้นตอนบนระบบอธิบายไว้แล้วใน ขอเลข อย. อาหาร
ข้อมูลที่ควรเตรียม
คู่มือวินิจฉัยประเภทอาหารกลุ่ม สบ.7 ใช้ข้อมูลหลายรายการในการพิจารณา เช่น ชื่อ ลักษณะ สูตรส่วนประกอบเป็นร้อยละ กรรมวิธีผลิตโดยละเอียด จุดประสงค์การใช้ วิธีบริโภค ภาชนะบรรจุ ขนาดบรรจุ และการเก็บรักษา สำหรับน้ำผึ้ง ในทางปฏิบัติควรเตรียมดังนี้
- ชื่ออาหาร "น้ำผึ้ง" และชื่อทางการค้า (ถ้ามี) ที่จะใช้บนฉลาก
- สูตรส่วนประกอบ ถ้าเป็นน้ำผึ้งล้วนให้ระบุร้อยละ 100
- กรรมวิธีผลิต เช่น การรับน้ำผึ้งจากรัง การกรอง การอุ่น (ถ้ามี อุณหภูมิและเวลา) การพัก และการบรรจุ
- ร่างฉลากที่สอดคล้องกับชื่อและสูตรที่ยื่น
- ผลวิเคราะห์ตามเกณฑ์ในข้อ 4 ซึ่งควรมีไว้ก่อนวางขาย แม้ระบบอาจไม่ได้ขอทุกครั้ง
คำขอมักสะดุดเมื่อชื่อหรือฉลากไม่ตรงกับสูตรที่ยื่น
เส้นทางขออนุญาตน้ำผึ้งที่ผลิตในประเทศ- 1
ยืนยันว่าเป็นน้ำผึ้งตามนิยามถ้าผสมสิ่งอื่น จัดประเภทใหม่
- 2
ตรวจคุณภาพตามข้อ 4รวมสารปนเปื้อน (414) และเชื้อก่อโรค (416)
- 3
ขออนุญาตสถานที่ผลิตอ.2 ถ้าเข้าข่ายโรงงาน หรือ สบ.1/1 ถ้าไม่เข้าข่าย
- 4
ปรับห้องบรรจุให้ผ่าน GMP 420สุขลักษณะ การกรอง บันทึกรุ่นผลิต
- 5
ยื่นแบบ สบ.7 ผ่าน e-Submissionได้ใบสำคัญ สบ.7/1 และเลขสารบบ 13 หลัก
- 6
พิมพ์ฉลากตามประกาศ 450 และ 474ตรวจชื่อ คำว่า แท้ และข้อความโฆษณา
ที่มา: ประกาศฯ ฉบับที่ 211, 420, 450, 474 · คู่มือวินิจฉัยประเภทอาหารกลุ่ม สบ.7 (20 ส.ค. 2569) · คู่มือการขออนุญาตผลิตภัณฑ์อาหาร
ฉลากน้ำผึ้ง: ข้อมูลที่ต้องมี และคำที่ต้องระวัง
ข้อ 7 ของประกาศฉบับที่ 211 กำหนดว่า "การแสดงฉลากของน้ำผึ้ง ให้ปฏิบัติตามประกาศกระทรวงสาธารณสุขว่าด้วยเรื่อง ฉลาก" ประกาศฉบับที่ 211 จึงไม่มีข้อความบังคับเฉพาะของน้ำผึ้ง ฉลากน้ำผึ้ง ใช้ประกาศฉลากอาหารในภาชนะบรรจุฉบับที่ 450 (2567) ที่แก้ไขโดยฉบับที่ 474 (2569 ใช้บังคับ 31 ตุลาคม 2569) รายละเอียดเต็มอยู่ที่ ฉลากอาหารต้องมีอะไรบ้าง หัวข้อนี้สรุปเฉพาะจุดที่ผู้ผลิตน้ำผึ้งมักถาม
ข้อมูลหลักบนฉลาก
ข้อ 5 ของประกาศฉบับที่ 450 กำหนดข้อมูลที่ต้องมี เช่น ชื่ออาหาร เลขสารบบอาหาร ชื่อและที่ตั้งของผู้ผลิตหรือผู้นำเข้า ปริมาณสุทธิ ส่วนประกอบสำคัญ และวันหมดอายุหรือควรบริโภคก่อน ชื่อตราต้องมีคำว่า "ตรา" หรือเครื่องหมายการค้ากำกับ (ข้อ 13)
วันหมดอายุเป็นหน้าที่ของผู้ผลิตที่ต้องกำหนดและอธิบายได้ ดู อายุการเก็บรักษาอาหาร
ชื่ออาหาร และคำว่า "แท้" "ธรรมชาติ"
เกณฑ์การตั้งชื่ออาหารของกองอาหารอ้างข้อ 14 ของประกาศฉบับที่ 450 ให้ใช้ชื่อเฉพาะหรือชื่อสามัญ ชื่อตามประเภทในประกาศเฉพาะเรื่อง หรือชื่อทางการค้าที่มีข้อความแสดงประเภทอาหารกำกับ สำหรับน้ำผึ้งชื่อประเภทคือ "น้ำผึ้ง" เอกสารเดียวกันกำหนดเงื่อนไขของคำประกอบชื่อไว้ดังนี้
- "แท้" ใช้ได้กับผลิตภัณฑ์ที่มีประกาศกระทรวงสาธารณสุขกำหนดไว้เป็นการเฉพาะ และเป็นผลิตภัณฑ์ชนิดนั้นเพียงอย่างเดียว 100% โดยไม่มีการเติมสิ่งอื่นใดลงไป น้ำผึ้งมีประกาศเฉพาะ จึงเข้าเงื่อนไขส่วนแรก
- "แท้ 100%" ต้องเป็นผลิตภัณฑ์ชนิดนั้นเพียงอย่างเดียว 100% โดยไม่มีการเติมสิ่งอื่นใดลงไป
- "ธรรมชาติ" เอกสารยกตัวอย่าง "น้ำผึ้งธรรมชาติ" และให้ปฏิบัติตามหลักเกณฑ์การโฆษณาอาหารฉบับปัจจุบัน
- ชื่อที่บอกแหล่งกำเนิดหรือลักษณะเฉพาะ เช่น ชื่อดอกไม้หรือพื้นที่ ผลิตภัณฑ์ต้องสอดคล้องกับชื่อนั้น ในทางปฏิบัติควรเก็บหลักฐานแหล่งที่มา เช่น ที่ตั้งรังผึ้ง ช่วงเวลาเก็บ และผลวิเคราะห์ละอองเรณู (ถ้ามี)
นอกจากเกณฑ์ตั้งชื่อ พระราชบัญญัติอาหาร มาตรา 27(4) ถือว่าอาหารที่มีฉลากลวงหรือพยายามลวงให้เข้าใจผิดเรื่องคุณภาพ ปริมาณ ประโยชน์ หรือสถานที่และประเทศที่ผลิต เป็นอาหารปลอม ชื่อดอกไม้หรือแหล่งผลิตที่ไม่ตรงความจริงจึงเป็นความเสี่ยงที่สูงกว่าการแก้ฉลาก
สรรพคุณและการโฆษณา
เกณฑ์การตั้งชื่ออาหารห้ามชื่อที่สื่อสรรพคุณทางยา เช่น ช่วยบำบัด บรรเทา หรือป้องกันโรค และสรรพคุณที่เปลี่ยนรูปร่างหรือผลต่ออวัยวะ หลักเกณฑ์การโฆษณาอาหาร พ.ศ. 2569 ข้อ 5 ก็ห้ามโฆษณาคุณประโยชน์ที่เป็นเท็จหรือหลอกลวงในลักษณะเดียวกัน การกล่าวอ้างทางสุขภาพบนฉลากต้องเป็นไปตามประกาศฉบับที่ 447 (2566) อ่านเพิ่มที่ หลักเกณฑ์การโฆษณาอาหาร 2569
ข้อความบนฉลากน้ำผึ้ง: ที่ควรเลี่ยง และที่ใช้ได้เมื่อเข้าเงื่อนไข✘ควรเลี่ยง
- ใช้คำว่า แท้ ทั้งที่ผสมน้ำเชื่อมหรือสมุนไพร
- อ้างว่าแก้ไอ ลดน้ำตาลในเลือด หรือป้องกันโรค
- ระบุดอกไม้หรือแหล่งผลิตที่ไม่มีหลักฐาน
- ตั้งชื่อน้ำผึ้งผสมให้ดูเหมือนน้ำผึ้งล้วน
✔ใช้ได้เมื่อเข้าเงื่อนไข
- น้ำผึ้งแท้ 100% เมื่อไม่มีการเติมสิ่งอื่นใด
- ชื่อดอกไม้หรือพื้นที่ เมื่อสินค้าสอดคล้องและมีหลักฐาน
- น้ำผึ้งผสมมะนาว พร้อมร้อยละของส่วนประกอบ
- ข้อแนะนำการเก็บ และคำอธิบายการตกผลึก
ตัวอย่างเพื่อเทียบแนวคิด การพิจารณาจริงดูทั้งชื่อ สูตร และประเภทอาหาร
ที่มา: เกณฑ์การตั้งชื่ออาหาร กองอาหาร (พ.ย. 2568) · พ.ร.บ.อาหาร พ.ศ. 2522 มาตรา 27 · หลักเกณฑ์การโฆษณาอาหาร พ.ศ. 2569
ตรวจวิเคราะห์น้ำผึ้ง: ค่าที่มักตรวจตามประกาศฉบับที่ 211
การตรวจวิเคราะห์ช่วยให้ผู้ผลิตรู้ว่าน้ำผึ้งแต่ละรุ่นผ่านเกณฑ์ก่อนวางขาย ข้อกำหนดพื้นฐานของ GMP 420 (บัญชีแนบท้าย ข้อ 3.9.1) กำหนดให้ผลิตภัณฑ์สุดท้าย "มีคุณภาพหรือมาตรฐานสอดคล้องเป็นไปตามประกาศกระทรวงสาธารณสุขที่เกี่ยวข้องโดยต้องมีผลการตรวจวิเคราะห์จากห้องปฏิบัติการของรัฐ หรือห้องปฏิบัติการที่ได้รับการรับรองระบบงาน อย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง"
รายการตรวจที่มักใช้กับน้ำผึ้ง
รายการต่อไปนี้มาจากเกณฑ์ข้อ 4 ของประกาศฉบับที่ 211 และประกาศที่แก้ไข ส่วนวิธีตรวจเป็นแนวปฏิบัติทั่วไปของห้องปฏิบัติการ
- ความชื้น มักวัดด้วยรีแฟรกโตมิเตอร์ (เครื่องวัดการหักเหของแสง)
- น้ำตาลรีดิวซิ่งและซูโครส ตรวจทางเคมีหรือด้วยเครื่องโครมาโทกราฟีของเหลว (HPLC) ที่แยกน้ำตาลแต่ละชนิดได้
- HMF และไดแอสเตส ใช้ดูความร้อนและอายุ ควรตรวจหลังขั้นตอนอุ่นหรือหลังเก็บนาน
- สารปนเปื้อน เช่น ตะกั่วและสารหนู ประกาศฉบับที่ 414 กำหนดให้ใช้วิธีของ Codex หรือวิธีที่องค์กรมาตรฐานประกาศ หรือวิธีที่ผ่านการตรวจสอบความใช้ได้และตรวจสอบได้ตามระบบ ISO/IEC 17025
- ยีสต์และรา และเชื้อก่อโรค เป็นการตรวจทางจุลชีววิทยา ต้องส่งห้องปฏิบัติการที่ให้บริการตรวจด้านจุลชีววิทยา ประกาศฉบับที่ 416 กำหนดให้ใช้วิธีในบัญชีของประกาศ หรือวิธีอื่นที่รายงานผลได้ตามที่กฎหมายกำหนดและได้รับการรับรองตามมาตรฐาน ISO17025
วางแผนตรวจให้คุ้ม
ในทางปฏิบัติ ผู้ผลิตรายเล็กมักวัดความชื้นเองทุกรุ่นด้วยรีแฟรกโตมิเตอร์ แล้วส่งตรวจครบรายการกับห้องปฏิบัติการที่ได้รับการรับรองตามรอบที่ GMP กำหนด หรือเมื่อเปลี่ยนแหล่งน้ำผึ้ง เปลี่ยนวิธีอุ่นหรือกรอง หรือก่อนส่งออก
ผู้ซื้อบางรายอาจขอผลตรวจเพิ่ม เช่น การปลอมปนด้วยน้ำเชื่อม ซึ่งเป็นข้อตกลงทางการค้า ไม่ใช่เกณฑ์ในประกาศฉบับที่ 211
นำเข้าน้ำผึ้ง และส่งออกน้ำผึ้ง: สิ่งที่ต้องเตรียม
นำเข้าน้ำผึ้ง
ข้อ 5 ของประกาศฉบับที่ 211 ใช้คำว่า "ผู้ผลิตหรือผู้นำเข้าน้ำผึ้งเพื่อจำหน่าย" น้ำผึ้งนำเข้าจึงต้องได้เกณฑ์คุณภาพเดียวกับน้ำผึ้งที่ผลิตในประเทศ ส่วนข้อยกเว้นในข้อ 8 ใช้กับสถานที่ผลิตที่ไม่เข้าข่ายโรงงานตามกฎหมายไทย ไม่ได้ช่วยผู้นำเข้า
ผู้นำเข้าต้องมีใบอนุญาตนำเข้าอาหาร (แบบ อ.7) และสถานที่เก็บอาหารที่ได้รับอนุญาต รายละเอียดอยู่ใน ใบอนุญาตนำเข้าอาหาร (อ.7) นอกจากนี้ ข้อ 6 ของประกาศฉบับที่ 420 กำหนดว่า "ผู้นำเข้าอาหาร … เพื่อจำหน่าย ต้องจัดให้มีเอกสารรับรองตามมาตรฐานที่เทียบเท่าหรือไม่ต่ำกว่าเกณฑ์ที่กำหนดไว้ในบัญชีแนบท้ายประกาศนี้" คือหลักฐานว่าผู้ผลิตต่างประเทศมีระบบการผลิตไม่ต่ำกว่า GMP 420
ในทางปฏิบัติ ผู้นำเข้าควรขอผลวิเคราะห์ (COA) ของแต่ละรุ่นจากผู้ผลิต และเทียบรายการกับเกณฑ์ข้อ 4 ของฉบับที่ 211 ไม่ใช่เทียบกับมาตรฐานของประเทศต้นทางอย่างเดียว ฉลากภาษาไทยต้องระบุชื่อและที่ตั้งของผู้นำเข้า และชื่อและประเทศของผู้ผลิต ตามประกาศฉบับที่ 450
ส่งออกน้ำผึ้ง
คู่มือการขออนุญาตผลิตภัณฑ์อาหารจัดให้ "อาหารที่ผลิตเพื่อการส่งออก" ได้รับยกเว้นไม่ต้องขออนุญาตผลิตภัณฑ์ (ยกเว้นอาหารควบคุมเฉพาะ) แต่สถานที่ผลิตยังต้องได้รับอนุญาตและผ่าน GMP สำหรับฉลาก ประกาศฉบับที่ 474 แก้ข้อ 7 ของฉบับที่ 450 ให้ฉลากอาหารส่งออกใช้ภาษาใดก็ได้ และต้องแสดงอย่างน้อยอย่างหนึ่งในสามอย่าง คือ เลขสารบบอาหาร เลขสถานที่ผลิต หรือชื่อและที่ตั้งสถานที่ผลิต
ข้อกำหนดที่หนักกว่ามักมาจากประเทศปลายทาง เช่น การขึ้นทะเบียนผู้ผลิตและเกณฑ์สารตกค้าง ในทางปฏิบัติควรขอรายการเอกสารจากผู้ซื้อก่อนตกลงราคา อ่านต่อที่ ส่งออกอาหารแปรรูป และ ใบรับรองสุขอนามัยสำหรับอาหารส่งออก
คำถามที่พบบ่อย
ผลิตน้ำผึ้งขายเองต้องขอ อย. ไหม
ถ้าบรรจุในสถานที่ที่ไม่เข้าข่ายโรงงานและขายตรงต่อผู้บริโภค คู่มือการขออนุญาตผลิตภัณฑ์อาหารจัดเป็นกรณีที่ไม่ต้องขออนุญาตผลิตภัณฑ์ ถ้าเข้าข่ายโรงงาน ฝากร้านขาย หรือขายผ่านตัวแทน ควรขอเลขสถานที่ผลิตและเลขสารบบ และสอบถามสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดก่อน
น้ำผึ้งยื่นแบบ สบ.5 หรือ สบ.7
น้ำผึ้งยื่นแบบ สบ.7 ตามคู่มือวินิจฉัยประเภทอาหารกลุ่ม สบ.7 ของกองอาหาร และได้ใบสำคัญแบบ สบ.7/1 แต่ถ้าเป็นเครื่องดื่มน้ำผึ้งในขวดปิดสนิท จะเป็นเครื่องดื่มในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิทซึ่งยื่นแบบ สบ.5
น้ำผึ้งตกผลึก ผิดมาตรฐานไหม
เกณฑ์ข้อ 4 ของประกาศฉบับที่ 211 ไม่มีรายการเรื่องการตกผลึก ในทางวิชาการ การตกผลึกเป็นลักษณะทางธรรมชาติของน้ำผึ้งหลายชนิด ในทางปฏิบัติควรอธิบายบนฉลาก และถ้าอุ่นให้ผลึกละลาย ควรระวังค่า HMF และไดแอสเตส
ใช้คำว่า น้ำผึ้งแท้ 100% บนฉลากได้ไหม
ได้ ถ้าเป็นน้ำผึ้งเพียงอย่างเดียว 100% โดยไม่มีการเติมสิ่งอื่นใดลงไป ตามเกณฑ์การตั้งชื่ออาหารของกองอาหาร และสินค้าต้องผ่านเกณฑ์คุณภาพในประกาศฉบับที่ 211
น้ำผึ้งต้องตรวจอะไรบ้าง
ตามเกณฑ์ข้อ 4 ของประกาศฉบับที่ 211 เช่น ความชื้น น้ำตาล HMF ไดแอสเตส และยีสต์และรา รวมทั้งสารปนเปื้อน (ฉบับที่ 414) และเชื้อก่อโรค (ฉบับที่ 416) GMP 420 ให้มีผลตรวจจากห้องปฏิบัติการของรัฐหรือที่ได้รับการรับรองอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง
นำเข้าน้ำผึ้งต้องเตรียมอะไร
ใบอนุญาตนำเข้าอาหาร (อ.7) เอกสารรับรองว่าผู้ผลิตต่างประเทศได้มาตรฐานไม่ต่ำกว่า GMP 420 ผลวิเคราะห์ที่เทียบกับเกณฑ์ข้อ 4 ของประกาศฉบับที่ 211 เลขสารบบจากแบบ สบ.7 และฉลากภาษาไทย
แหล่งอ้างอิง
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 211) พ.ศ. 2543 เรื่อง น้ำผึ้ง · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 417) พ.ศ. 2563 เรื่อง กำหนดหลักเกณฑ์ เงื่อนไข วิธีการใช้ และอัตราส่วนของวัตถุเจือปนอาหาร (ฉบับที่ 1) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 413) พ.ศ. 2563 เรื่อง แก้ไขเพิ่มเติมประกาศกระทรวงสาธารณสุขที่กำหนดมาตรฐานอาหารที่มีสารปนเปื้อน · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 415) พ.ศ. 2563 เรื่อง กำหนดคุณภาพหรือมาตรฐาน หลักเกณฑ์เงื่อนไขของอาหารด้านจุลินทรีย์ที่ทำให้เกิดโรค · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 416) พ.ศ. 2563 เรื่อง กำหนดคุณภาพหรือมาตรฐาน หลักเกณฑ์ เงื่อนไข และวิธีการในการตรวจวิเคราะห์ของอาหารด้านจุลินทรีย์ที่ทำให้เกิดโรค · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- ประกาศสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา เรื่อง คำชี้แจงประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 416) พ.ศ. 2563 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 414) พ.ศ. 2563 เรื่อง มาตรฐานอาหารที่มีสารปนเปื้อน · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- พระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 หมวด 4 การควบคุมอาหาร (มาตรา 25–30) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 420) พ.ศ. 2563 เรื่อง วิธีการผลิต เครื่องมือเครื่องใช้ในการผลิต และการเก็บรักษาอาหาร · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- คู่มือวินิจฉัยประเภทอาหาร สำหรับอาหารกลุ่ม สบ.7 (ปรับปรุง 20 ส.ค. 2569) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- คู่มือการขออนุญาตผลิตภัณฑ์อาหาร (กองอาหาร) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- คู่มือการขออนุญาตผลิตภัณฑ์อาหาร (ระบบ e-Submission) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- การขออนุญาตผลิตภัณฑ์อาหาร (อินโฟกราฟิกใบสำคัญอิเล็กทรอนิกส์) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 450) พ.ศ. 2567 เรื่อง การแสดงฉลากของอาหารในภาชนะบรรจุ · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 474) พ.ศ. 2569 เรื่อง การแสดงฉลากของอาหารในภาชนะบรรจุ (ฉบับที่ 2) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- เกณฑ์การตั้งชื่ออาหาร (กองอาหาร ฉบับพฤศจิกายน 2568) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- ประกาศสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา เรื่อง หลักเกณฑ์การโฆษณาอาหาร พ.ศ. 2569 · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 447) พ.ศ. 2566 เรื่อง การกล่าวอ้างทางสุขภาพของอาหารบนฉลาก · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 356) พ.ศ. 2556 เรื่อง เครื่องดื่มในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 465) พ.ศ. 2568 เรื่อง เครื่องดื่มในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท (ฉบับที่ 3) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 473) พ.ศ. 2569 เรื่อง เครื่องดื่มในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท (ฉบับที่ 4) · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 294) พ.ศ. 2548 เรื่อง รอยัลเยลลีและผลิตภัณฑ์รอยัลเยลลี · เปิดต้นฉบับ · ค้นในคลังประกาศ
ข้อมูลในบทความนี้เพื่อความรู้ ไม่ใช่คำวินิจฉัยของ อย. และไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย กฎหมายอาจเปลี่ยนได้ — ตรวจประกาศฉบับล่าสุดหรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนยื่นหรือผลิตจริง พบข้อมูลคลาดเคลื่อน แจ้งทีมงานเพื่อแก้ไข
บทความที่เกี่ยวข้อง